“Düzeleceğiz inşallah be, şu olaylar bir bitsin...”

Uygulanan ekonomi politikalarının enflasyonist baskıyı tek bir alanda tutamayarak genele yayması, tüketim sepetinin hemen her kaleminde fiyat artışlarını kalıcı hale getirdi. TÜİK’in Ağustos enflasyon verisi yıllık %31,51, aylık bazda ise %1,84 artışa işaret ediyor. Enflasyon o kadar yerleşti ki kalbimize, “Aylar geçse de yıllar geçse de bir ömür böyle sürse de ben seni unutamam” dizeleri sanırsınız ona yazılmış.

Enflasyonun tüm harcama gruplarındaki artışın ötesinde özellikle vatandaşın ikamesi mümkün olmayan harcama gruplarında yapışkan hale gelmesi baskıyı daha da artırmış durumda. Eğitim %53,44, sağlık %43,46, konut %39,77, ulaştırma %35,08 ve gıda-alkolsüz içecekler %33,79 yağmur gibi yağmaya devam ediyor. Sepetteki 174 alt sınıftan 134’ünde fiyatların artış göstermesi de ekonominin geneline yayılmış katı bir enflasyon dinamiği olduğunu teyit ediyor açıkçası. Resmi verilerin yanı sıra, yaşam maliyetinin en yoğun hissedildiği gıda, barınma ve ulaştırmaya eğitimin de eklenmesi ile vatandaşın tasarruf refleksi giderek yok oluyor.

SİHİRBAZ

“Dolapta pekmez, yala yala bitmez…sen bu oyundan çık” oyununda uygulanan ekonomi programımızda her gün farklı bir fakirimiz adaya vedaya ediyor. Mevcut ekonomi programının oluşturduğu tahribat, iş gücü piyasasında da derin bir tezatlık üretmiş durumda. İşsizlik oranı tarihin en düşük seviyelerinden tekrar %8,1e yükselmesine rağmen ilk bakışta ılımlı bir görünüm sergiliyor. Ancak bu oran işgücü piyasasındaki asıl yapısal aşınmayı ve atıl kapasiteyi gizliyor. Politika yapıcı da bu illüzyonu bir marifet gibi sergilemeyi sürdürüyor.

Resmi işsizliğin neredeyse dört katına ulaşan atıl işsizlik emek arzının yaklaşık üçte birinin iktisadi faaliyetin dışında kaldığını veya eksik değerlendirildiğini gösteriyor. Geçtiğimiz aylarda iş aramaktan vazgeçenler sayesinde azalan işsizlik oranındaki görünüm tersine dönmüşe benziyor. İşsiz sayısındaki artışın iş aramaktan vazgeçenlerden ziyade doğrudan istihdam kaybından kaynaklanması riskin boyutunu büyütüyor. Haftalık ortalama fiili çalışma süresinin 42,0 saate gerilemesi ise istihdamda kalanların dahi gelir yaratma kapasitesinin sınırlandığına işaret ediyor. Dolayısıyla resmi işsizliğin %8’lerde seyretmesi millete bir refah sağlamamakta; geniş atıl kapasite, enflasyon altındaki ailelerin kırılganlığını daha da derinleştirmekte.

GÜVENCESİZLİK HİSSİ

Enflasyonun sepet genelinde ortaya çıkardığı erozyon ve işgücü piyasasındaki atıl kapasite, devletin ev kadınlarına yönelik sigorta prim desteği ve düzenli gelir sağlama adımına toplumsal desteği zorunlu kılar hale getiriyor. Hane içinde güvencesiz ve gelirden yoksun kalan kadın emeğinin kurumsal koruma altına alınması, toplum nezdinde geçim mücadelesinde bir nefes borusu ve meşru bir sosyal hak olarak görülüyor. Geçtiğimiz aylarda Türkiye Sigorta tarafından emeklilere sunulan sigorta indirimleri ve taksit imkanları gibi kamusal destek paketlerine yönelik eğilim güvencesizlik hissinin kaybolmasına katkı sunma potansiyeli taşıyor. Bu tarz kasko, konut veya tamamlayıcı sağlık sigortası gibi ikincil finansal araçların yanı sıra, nakit gelir akışını ve reel alım gücünü doğrudan rahatlatıcı modellerin de devreye giriyor olması gerekiyor.

KOD ADI MUHALEFET: ÖLÜ YATIRIM

Peki bu modelleri kim hayata geçirecek sorusu ise başka bir çıkmaza kapı aralıyor. ASAL Araştırma’nın “Sizce muhalefet partileri Türkiye’yi yönetebilir mi?” sorusuna verilen yanıtlar toplum olarak içinde bulunduğumuz çaresizliği bir kez daha ortaya koyuyor. Vatandaşın %55,7’si muhalefetin ülkeyi yönetemeyeceğini düşünürken, yönetebileceğine inananların oranı yalnızca %35,6’da kalıyor. Muhalefetin (ister adına CHP deyin ister Yeni) kendi tabanında bile belirgin bir tereddüt yaşanması vatandaşın ekonomi politikalarından ve hayat pahalılığından bunalmasına karşın muhalefette de bir çözüm ve yönetim kapasitesi göremediğini kanıtlıyor. Kepenk kapatmamak için borcu borçla çeviren, siftahsız günü tamamlayan esnaf; kuru maaşı eriyip market kapılarında tükenen emekli; yüksek maliyetler ve baskılanan döviz kuru arasında sıkışarak küresel pazarda rekabet edemez hale gelen ihracatçı ve cüzdanı her ay biraz daha boşalan orta ve dar gelirli büyük bir çaresizliğin içine itilmiş durumda. Hal böyle olunca ekonomi yönetiminin inadı nedeniyle biz fakirler iktidar ile inandırıcılıktan uzak bir muhalefet arasında sıkışıp kaldık.

VATANDAŞ MUTLU SON İSTİYOR

Dezenflasyon söylemlerine rağmen yıllık %31,51’lik TÜFE ve manşet işsizlik %8,1 görünse dahi, mutfakta gıdanın %33,79, barınmada konutun %31,79 zamlandığı bir ortamda %30,6’lık atıl işgücü oranı tünelin ucundaki ışığı görmemize yetmiyor. Pazar tezgâhından market kasasına, elektrik faturasından kira ödemesine kadar her ayı kesintisiz bir geçim savaşı olarak tecrübe eden vatandaş; prim desteğinden doğrudan nakit aktarımına kadar devleti doğrudan gelir ve sosyal güvenlik sağlayıcı sahici bir kalkan olarak görmek istiyor.

Vatandaş artık her mikrofon uzatıldığında “Düzeleceğiz inşallah be, şu olaylar bir bitsin” diyerek teselli bulmaktan yoruldu. Millet, tünelin ucunda parıldayan ışığın nihayet refah dolu bir gelecek mi, yoksa üzerimize doğru hızla gelen yeni zam treninin farları mı olduğunu çözmeye çalışmaktan fena halde sıkılmış vaziyette. Artık kimsenin fragman izleyecek sabrı da kalmadı; vatandaş bu filmin sonunu doğrudan mutlu sonla görmek istiyor.

Bizde öfkenin çenesi düşüktür, kırgınlığın ağzını bıçak açmaz.