Herkesin bir hesabı var!

Türkiye’de vatandaşın bir kısmının biriktirecek parası yok, biriktirebilenlerin önemli bir kısmı ise parasını nereye emanet edeceğini düşünüyor. Fon krizi, bu iki soruna üçüncüsünü ekledi maalesef. Bir şeyler ters gittiğinde hesabı kim ödeyecek? Malum, bizde kazancın sahibi hemen bulunuyor da zarar ortaya çıkınca herkes birbirine bakıyor. Paran olsa nereye yatırırsın? Fon krizinden kimi sorumlu tutuyorsun? Birileri paranı kaybettirse faturayı kim ödemeli? Areda Survey’in Eylül 2026 Sosyometresi, bu üç soruya verilen yanıtlarla Türkiye’nin ekonomik, toplumsal ve siyasi açmazını gözler önüne seriyor. Vatandaşın birikim yapmaya imkânı sınırlı, finansal sisteme güveni tartışmalı; ancak kimin sorumlu olduğu ve faturanın kime kesilmesi gerektiği konusunda söyleyecekleri var.

ALTIN ALTIN

Araştırmaya göre birikimi olsa altına yatıracağını söyleyenler yüzde 43,5 ile ilk sırada. Gayrimenkul yüzde 16,2, döviz yüzde 5,7, TL mevduat yüzde 4,3. Borsa ve yatırım fonlarının payı ise yalnızca yüzde 1,1. Bir de yüzde 29,2 var ki onların birikim yapabilme derdi var, yani birikim yapamıyorlar.

Malumunuz altına yönelmek artık yatırım tercihinden çok, enflasyonla ve ekonomik belirsizliklerle yıllanmış bir korunma refleksi. İnsanlar para kazanmaktan önce ellerindekini kaybetmemeye çalışıyor. Gayrimenkul de farklı değil. Türkiye’de ev, barınma ihtiyacından çok serveti korumanın ve gelecek kuşaklara bir şey bırakmanın aracı haline geldi. Anlayacağınız, parası olan altına ya da betona sığınıyor, olmayan da ay sonuna ulaşmaya çalışıyor.

Peki borsa ve yatırım fonları neden yüzde 1,1’de kaldı? Bu oran yatırımcı sayısını değil, sermaye piyasalarının ilk tercih olmakta ne kadar zorlandığını gösteriyor. Son fon krizi de güven meselesini iyice gündeme taşıdı. Zira yatırımda zarar etmek başka, ihtiyaç duyduğunda kendi parana ulaşamamak başka. Üstelik doğrudan mağdur olmayan vatandaş da soruyor: Bugün başkasının başına gelen, yarın benim başıma gelirse? Teoride tasarruflar fabrikalara, teknolojiye ve istihdama akacak; ekonomi İsviçre saati gibi işleyecek. Pratikte ise finansal sisteme güven azalınca sermaye piyasalarının yerini yastık altı ve tapu dairesi alıyor. Ekonominin ihtiyacı uzun vadeli yatırım, vatandaşın önceliği ise birikimini sağ salim yarına çıkarmak değil mi zaten. Madalyonun diğer yüzünde ise birikim yapamayan yaklaşık her üç kişiden biri var. Bir tarafta portföyünü çeşitlendirip servetini korumaya çalışanlar, diğer tarafta bütün finansal stratejisi maaş gününe ulaşmaktan ibaret olanlar. Bu ayrım yalnızca bugünün gelir eşitsizliğini değil, yarının servet eşitsizliğini de büyütüyor. Hal böyle olunca finansal okuryazarlık da bir yere kadar; olmayan parayla ne portföy çeşitleniyor ne de gelecek güvenceye alınıyor. Gerçi olanların da şirazesi kayıyor orası da ayrı bir mesele.

FON KRİZİNDE MAĞDUR OLAN YATIRIMCILARIN ZARARINI KİM KARŞILAMALI?

Her üç kişiden yaklaşık ikisi, yani yüzde 67,5’i, fon yöneticileriyle krizden önce yüksek kazançlarla çıkanları sorumlu tutuyor. Zararın kamu kaynaklarıyla karşılanmasını isteyenlerin oranı yalnızca yüzde 7,9. Yatırım riskinin tamamen yatırımcıya ait olduğunu düşünenler yüzde 7,8’de kalırken yüzde 16,8’in ise bu konuda belirgin bir fikri yok. Yani vatandaş kârı tek başına cebe indirirken bize sormadınız, faturayı kamuya kesmeye kalkmayın diye ince bir mesaj da veriyor.

Vatandaş, kazancın özel kişilere, zararın ise kamuya ait olduğu bir düzen istemiyor. Malum, finans dünyasında kâr şahsi, zarar millî olunca vatandaş da haklı olarak hesap makinesine sarılıyor. Üstelik hesabı yapan başkası, ödeyen millet olunca bu işin adı yatırım değil, pek cömert bir zarar ortaklığı oluyor. Burada güçlü bir adalet talebi var. Ancak bunun için yatırımcının piyasa riskini, fon yöneticilerinin hukuki sorumluluğunu ve devletin denetim yükümlülüğünü birbirinden ayırmak gerekiyor.

FON KRİZİNDE EN ÇOK KİM SORUMLU?

Areda Survey’in Eylül 2026 Sosyometresinin belki de siyasi açıdan en çarpıcı sonucu burada karşımıza çıkıyor. Vatandaşın yüzde 42’si fon krizinin başlıca sorumlusu olarak ekonomi yönetimini gösteriyor. Denetimi yeterince yapmayan SPK ve benzeri kurumları işaret edenlerin oranı yüzde 23,9. Fonları yöneten portföy şirketleri ve yöneticilerini sorumlu bulanlar yüzde 8,9’da kalırken yüksek getiri peşinde koşup riskleri sorgulamayan yatırımcıları suçlayanlar yalnızca yüzde 5,6. Kararsızların oranı ise yüzde 19,6.

Yani her üç kişiden yaklaşık ikisi, toplamda yüzde 65,9’u, krizin başlıca sorumluluğunu ekonomi yönetiminde ve denetleyici kurumlarda görüyor. Ekonomide işler yolunda gittiğinde başarı hikâyesinin başrolünde ekonomi yönetimi var. Güven artınca programın başarısı, yatırım gelince politikaların meyvesi, göstergeler iyileşince doğru kararların sonucu... Ama işler ters gidince bir bakıyoruz, sorumluluk da tıpkı kriz öncesinde bazı fonlardan çıkan paralar gibi ortadan kaybolmuş!

Bizde her büyük servetin arkasında unutulmuş bir suç vardır.