Eylülde sanat başkadır

Sanat dünyasının yılbaşı ocak değil, eylüldür. Yaz boyunca kapanan galeriler, seyrekleşen açılışlar, tatile çıkan koleksiyonerler ve biraz da kendi içine çekilen kurumlar eylülle beraber yeniden ortaya çıkar. İstanbul’da bunun işaretlerini şimdiden görmeye başladık. Üstelik bu yıl eylül ayı yalnızca çok sayıda serginin açıldığı hareketli bir dönem olmayacak gibi görünüyor. Birkaç önemli sergi üzerinden Türkiye’de çağdaş sanatın nereden geldiğini, bugün nerede durduğunu ve dünyayla nasıl bir ilişki kurduğunu yeniden konuşma imkânımız olacak.

Bu hareketliliğin ilk önemli durağı İstanbul Modern.

Müzenin yeni koleksiyon sergisi “Aynı Mavinin Altında” 8 Eylül’de açıldı. Çelenk Bafra ve Deniz Pehlivaner küratörlüğündeki sergi, 1940’lardan bugüne Türkiye’de modern ve çağdaş sanatın dönüşümüne bakıyor. Kuzgun Acar’dan Erol Akyavaş’a, Fahrelnissa Zeid’den Füsun Onur’a, Nil Yalter’den Sarkis’e uzanan Türkiye sanat tarihinin önemli isimleri; William Kentridge, Anselm Kiefer, Tracey Emin, Olafur Eliasson, Julie Mehretu gibi uluslararası isimlerle aynı koleksiyon anlatısı içinde buluşuyor.

Koleksiyon sergilerini bazen müzelerin “elde ne varsa gösterdiği” sergiler olarak görme alışkanlığımız var. Oysa iyi bir koleksiyon sergisi tam tersine müzenin kendisi hakkında verdiği en önemli beyanlardan biridir. Neyi topladınız? Neyi dışarıda bıraktınız? Sanat tarihini nereden başlatıyorsunuz? Kimin yanına kimi yerleştiriyorsunuz? Yerel olanla uluslararası olan arasında nasıl bir ilişki kuruyorsunuz?

“Aynı Mavinin Altında”ya biraz da bu sorularla bakmak gerekiyor. Çünkü sergi yalnızca tek tek iyi eserleri görmek için değil, İstanbul Modern’in Türkiye sanat tarihini bugün nasıl okumayı tercih ettiğini anlamak için de önemli.

“Denizaşırı: Özer Kabaş ve Zamanları” 16 Eylül’de açılıyor. Özer Kabaş’ın 1960’lardan 1990’lara uzanan üretimini yalnızca ressam kimliği üzerinden değil; eğitimci, yazar, tasarımcı ve sinemayla ilişkisi üzerinden de ele alan kapsamlı bir sergi. Sergiyi Vasıf Kortun ve Tuğçe Kaplan programladı. Resimler, özgün baskılar, Urart için tasarladığı takılar, filmler ve arşiv belgeleri bir araya geliyor. Mehmet Güleryüz, Fatma Tülin ve Sedat Pakay’ın işleri de bu hikâyeye eşlik ediyor.

Bence serginin asıl önemi tam burada.

Türkiye sanat tarihini çoğu zaman birkaç büyük isim ve birkaç büyük kırılma üzerinden anlatıyoruz. Oysa sanat ortamını asıl oluşturan şey yalnızca eserler değildir. Okullar, atölyeler, dostluklar, tartışmalar, öğrenciler, dergiler, yazılar ve hatta yarım kalmış projeler de o tarihin parçasıdır. Özer Kabaş bunun iyi örneklerinden biri. Yale’de aldığı eğitimden İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’ndeki Temel Sanat Eğitimi’ne, Josef Albers etkisinden yerel görsel kültür üzerine düşüncelerine kadar pek çok hattın kesiştiği bir isim.

Serginin adındaki “ve zamanları” ifadesini bu nedenle önemsiyorum. Bir sanatçıyı yalnızlaştırmadan, yaşadığı kültürel ortamın içine yeniden yerleştiriyor. Ayrıca Sentez ve Montaj: Özer Kabaş Yazıları 2022’de Salt tarafından e-yayın olarak, 2023’te ise basılı olarak sanatseverlere sunulmuştu. Sanatçının arşivine de Salt’tan erişmek mümkün. Sergi öncesi kitaba dönmek ve arşivde vakit geçirmek Kabaş’ı anlamak için önemli olabilir.

Ayın sonuna geldiğimizde ise Pera Müzesi’nde uluslararası ölçekte önemli bir karşılaşma bizi bekliyor.

29 Eylül’de açılacak “Frank Bowling: Yaratım ve Yıkım, Francis Bacon ve Victor Willing Müdahalesiyle”, Frank Bowling’in eserlerini Türkiye’de ilk kez izleyiciyle buluşturacak. Alistair Hicks küratörlüğündeki sergi, Bowling’in altmış yılı aşan üretimini Francis Bacon ve Victor Willing’in yapıtlarıyla birlikte ele alıyor. Pera Müzesi sergiyi Bowling’in İstanbul’daki ilk sunumu olarak duyuruyor.

Bowling bugün yaşayan en önemli soyut ressamlardan biri. Guyana’da doğmuş, Britanya’da yetişmiş, Londra ile New York arasında çalışan; İngiliz resim geleneğiyle Amerikan soyut dışavurumculuğu arasında kendine özgü bir yol açmış bir sanatçı. Onu yalnızca “soyut ressam” diye tarif etmek de eksik kalıyor. Haritaları, göçü, coğrafyayı, belleği ve renk üzerinden kurduğu katmanlı dünya, özellikle bugün kimlik ile sanat arasındaki ilişkinin bu kadar çok tartışıldığı bir dönemde yeniden düşünülmeyi hak ediyor.

Sergiye Francis Bacon ve Victor Willing’in işlerinin “müdahale” olarak eklenmesi de güzel bir küratöryel fikir. Böylece önümüze yalnızca retrospektif bir Bowling okuması değil, 20. yüzyılın ikinci yarısında resmin nereye gidebileceği sorusu geliyor.

Sanat dünyası yeniden hareketleniyor.

Şimdi mesele yalnızca açılışlara yetişmek değil.

Bu sergiler üzerine konuşmak, tartışmak ve mümkünse “gerçekten” görmek.