Şaşırdınız mı?

Geçtiğimiz hafta, yakın tarihin gördüğü en canavar ve barbar isimlerden biri, Bosna Savaşı sırasında binlerce insanın katledilme emrini bizzat veren Sırp General Ratko Mladiç 84 yaşında öldü. Savaştan sonra yaklaşık 16 yıl boyunca saklanan Mladiç, Sırbistan yönetiminin “yerinin bir türlü bulunamadığı” yönündeki klasik yalanlarına rağmen, 2011’de yakalandı ve yargılanmak üzere Lahey’e gönderildi. 2017’de müebbet hapse mahkûm edilen Mladiç, son nefesini hapishanede verdi. Keşke, saklandığı süre içinde, canına kıydığı kurbanlardan birinin yakınları eliyle ölseydi. Ebedî cezasını çekmeye gitmeden önce, en azından yüreklerimiz biraz soğurdu.

Ratko Mladiç’in imza attığı çok sayıda insanlık ve savaş suçu içinde en bilineni, 1995 yazında 8 binden fazla Müslüman Boşnak’ın katledildiği Srebrenitsa Soykırımı’ydı. Konuyu takip edenlerin bileceği üzere, Srebrenitsa Soykırımı, BM bünyesindeki Hollanda “barış gücü” askerlerinin göz yummasıyla gerçekleşmişti. Müslümanların kanı -ne yazık ki- değersiz addedildiği ve kolayca dökülüverdiği için, nice ayak sürümelerden sonra Hollanda’nın yarım ağızla resmî özür beyanı ancak 2022’de mümkün olabilmişti. Bu arka plan yetmiyormuş gibi, Mladiç’in yine Hollanda sınırları içindeki Lahey’de yargılanması ve ardından ölene kadar yine orada beslenip bakılması, Avrupa merkezli uluslararası sistemin nasıl işlediğine dair epey ipucu barındırıyor. Üstelik, Boşnakların başına gelenleri ve soykırıma sessiz kalanları tamamen unutup, “Mladiç’in yargılanabildiği, yüksek adalet standartlarına sahip Avrupa” övgüleri yapan bile çıkıyor. Hafızasızlığın bu kadarına pes doğrusu.

Hafıza demişken… Ratko Mladiç’in ölümü dünya kamuoyuna ilân edildikten sonra Sırbistan ve Bosna Hersek’ten gelen “ağıt” manzaraları da bir başka hafıza biçimini gözlerimizin önüne serdi. Savaş sırasında en yakın komşusuna saldıran, onu öldüren, karısına-kızına tecavüz edebilen bir mantığın yansıması bu. Canileri ve barbarları bağrına basan, İslâm’dan ve Müslümanlardan özellikle nefret eden, içindeki kin ve nefreti de bulduğu her fırsatta dışarıya kusan bir mantık… Mladiç’in ölümü, Balkanlardaki bu capcanlı fay hattının varlığını bütün çıplaklığıyla yeniden hatırlattı. İçinde yaşayanların zaten bildiği ve somut biçimde hissettiği bir şeydi bu. Geçtiğimiz haftadan beri, dışarıdaki insanlar da kendi gözleriyle görmüş ve böylece katillerle aynı havayı solumanın ne demek olduğunu birazcık tasavvur etme imkânı bulmuş oldu.

Vaktiyle, bölgeyi çok iyi bilen bir dostumla Balkanlardaki kırılgan etnik, siyasî ve dinî dengeler hakkında sohbet ederken, şu noktanın altını çizmişti: “Müslümanlar, kendilerine yapılanı çok hızlı unutuyor. Saç-baş yolduracak derecede bir affedicilik var. Tamam kindarlığa saplanıp kalmayalım, odak noktamız barış olsun... Fakat bu kadar unutkanlık ve müsamaha da intiharla eşdeğer. Karşı taraf tarihteki hiçbir ayrıntıyı atlamadan, kendisine tümüyle sembollerden oluşan bir dünya kurarken, bizde özellikle gençlerimizin ayağını bastığı zemin çok kaygan. İddianız ve kökünüz olmadan, bu topraklarda tutunamazsınız.” Doğrusu, her cümlesine hak verdiğim bir konuşmaydı.

Yazıyı yazmadan evvel, bu köşedeki kişisel arşivimi geriye doğru taradım. Belli aralıklarla, düzenli biçimde “Aman hafızamızı kaybetmeyelim. Hafızamız bizim her şeyimiz. Dünya, birilerinin köpürttüğü kadar özgür, demokratik ve liberal bir yer değil. Hafızasını yitiren, başka milletlere yem olur” temalı yazılar yazmışım. Bugünkü de bu yazılar silsilesine eklenen yeni bir halka oldu.

Başlıkta sorduğum soruya geleyim:

On binlerce Sırp’ın bir savaş suçlusuna böylesine canhıraş sahip çıkmasına ve onun arkasından ağıt yakmasına şaşırdınız mı? Şaşırmayınız. Balkanlarda faşist Sırplar, Ortadoğu’da Siyonist Yahudiler, Asya’da İslâm düşmanı Hindular… Farklı coğrafyalara ve farklı dinlere rağmen, hepsi aynı çizgide buluşuyor. İzledikleri ideoloji çerçevesinde hafızaları gayet sağlam. Müslümanlar da kendi hafızalarını adalet üzere ve en az bunlar kadar bilinçli bir şekilde inşa etmedikçe, insanlık düşmanı katillerin arkasından ağıt yakan “insan”lar da eksik olmayacak.