Körfez’deki savaşın etkisiyle artan enerji maliyetleri birçok ülkeye zorluklar yaşatıyor. Petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki yükseliş, en fazla Avrupa'yı etkiliyor. Avustralya’dan İngiltere'ye uzanan geniş bir coğrafyada pompa fiyatlarınına karşı bir alarm durumu var. Bazı ülkelerde, rafine edilmiş akaryakıt kıtlığı başladı.
ABD ve İsrail'in İran'a saldırılarıyla Orta Doğu'da artan gerilimin özellikle nakliye ve lojistik maliyetlerine doğrudan etkisi, dizel yakıt üzerindeki baskıyı artırdı. Zirve yapan enerji maliyetleri birçok ülkeye zorluklar yaşatıyor. Yüksek petrol ve doğal gaz fiyatları, Avustralya’dan Kanada’ya uzanan geniş bir coğrafyada pompa fiyatlarında ciddi artışlara neden oldu. Öyle ki bazı ülkelerde rafine edilmiş akaryakıt kıtlığı başladı.
AVUSTRALYA’DA BENZİN YOK
Küresel petrol akışının beşte birinin Hürmüz Boğazı’nda kilitlenmesi, en çok petrol ithal eden ülkeleri zor durumda bıraktı. Avustralya’da baş gösteren benzin kıtlığı dikkat çekerken, birçok eyalette dizelin bitmesi Avustralyalı çiftçileri ayaklandırdı. Sıkıntının boyutu hırsızlıkları da beraberinde getirdi. Birçok çiftçi traktöründen mazot çaldığını söylerken, benzin istasyonlarında depoyu doldurup kaçanlar da gündem oldu. Avustralya polis teşkilatı, çare olarak istasyonlara peşin ödeme sistemi önerisinde bulundu.
HIRSIZLIKLARA KARŞI UYARDI
Yine Avustralya’da televizyona bağlanan bir akaryakıt istasyonu sahibi, akaryakıt hırsızlıklarına karşı çiftçileri uyardı. Sky News Australia’ya bağlanan Liberty Ryan Yakıt İstasyonu Sahibi Robert Cook, dizel yakıt hırsızlığındaki artışların çiftçileri ve tarım işletmecilerini nasıl etkilediğini şöyle anlattı: “Bir toprak taşıyıcısı veya tarım operatörü olsaydım, yakıtımın nerede olduğu ve tankların iyi kilitli olduğu konusunda çok dikkatli olurdum ve etrafta birkaç büyük köpeğiniz olurdu. Düz 44 galonluk bir yük yakıttan kurtulmak çok kolay ve birden bir çiftçi veya operatörün cebinden beş veya altı bin dolar çıkabilir.”
ABD’DE FİYATLAR YÜZDE 30 ARTTI
İran’ın hamleleriyle geri adım atmak zorunda kalan ABD, petrol fiyatlarındaki artıştan nasibini almaktan kurtulamadı. Ülke, Rus ve İran petrolüne yaptırımları kısmen kaldırmak zorunda kalsa da küresel enerji krizinin önüne geçemedi. ABD genelinde akaryakıt fiyatları yüzde 30'dan fazla artarak ortalama olarak galon başına yaklaşık 3,9 dolara ulaştı. Bu seviye, dünyanın en büyük petrol üretici ülkesi olan ABD’de bile akaryakıtın litre fiyatının 1,3 dolara yükseldiğini gösteriyor.
İNGİLTERE’DE KARNE İLE BENZİN PLANI
İngiltere'de ise tüketimin normal hızda seyretmesi halinde stoklar akaryakıt talebine ancak 26 gün cevap verebilecek seviyede bulunuyor. Şimdilik herhangi bir sıkıntı yaşamayan İngiltere'nin, savaşın uzaması halinde benzin istasyonlarına satış kısıtlaması yapmayı planladığı konuşuluyor.
SAVAŞ AVRUPA’DA DENGELERİ DEĞİŞTİRDİ
Kriz, Avrupa genelinde akaryakıt fiyatlarını rekor seviyelere taşıdı. Savaşın başlamasından bu yana elektrik fiyatları Almanya'da yüzde 40, İtalya'da yüzde 90 arttı. Avrupa Birliği (AB) Komisyonu verilerine göre, akaryakıt fiyatlarındaki artış hızı Almanya dışındaki ülkelerde ivme kazandı. Almanya’da savaş öncesi ortalama 1,72 avro olan benzin (E10) 2,10 avroya, 1,68 avro olan dizel litre fiyatı ise 2,20 avroya tırmandı.
EN PAHALISI HOLLANDA VE DANİMARKA
Avrupa'da akaryakıtın en pahalı olduğu ülkeler listesinde Hollanda ve Danimarka ilk sıraları paylaşıyor. Hollanda’da benzinin litresi 2,26 avrodan, motorinin litre fiyatı ise 2,26 avrodan satılıyor. Danimarka’da ise benzinin litresi 2,18 avrodan, motorinin litre fiyatı ise 2,14 avrodan satılıyor. İtalya'da hükümet, akaryakıt fiyatlarını düşürmek için geçici tedbir alarak yakıt vergilerinde farklı oranlarda indirime gitti. Bu kapsamda hükümet, 20 gün süreyle dizel ve benzin için litre başına 25 sent, LPG için ise kilogram başına 12 sent fiyat indirimi uygulama kararı aldı.
İSPANYA’DAN 80 MADDELİK ÖNLEM PAKETİ
- İspanya hükümeti ise toplamda 5 milyar avroluk 80 maddelik önlem paketini açıkladı. Paket ile elektrik faturalarındaki KDV yüzde 21'den yüzde 10'a düşürüldü, akaryakıtta litre başına 30 sentlik indirim yapıldı, tüp gaz fiyatları ise donduruldu. 20 milyon hane ile 3 milyon kadar şirkete fayda sağlayacak önlemler kapsamında, sosyal yardımların artırılması, yoksul hanelere yönelik elektrik tedarikinin garanti edilmesi, risk altında olan sektörlere elektrik tarifesi sübvansiyonu sağlanması gibi maddeler de yer alıyor.
Türkiye eşel mobil ile önlem aldı
- Türkiye, küresel bir yangına dönen enerji maliyetlerindeki artışa karşı eşel mobil sistemini devreye aldı. Ham petrol fiyatlarındaki artışın pompa fiyatlarına etkisini frenlemek için alınan kararla, benzin ve motorin fiyatlarındaki artışın yüzde 75’i devlet tarafından karşılandı. Karar sonrası artışların etkisiyle akaryakıttaki ÖTV marjı tamamen tükendi. Savaş öncesi ile bugünkü pompa fiyatları karşılaştırıldığında benzinin litre fiyatının yüzde 8,91 artışla 57 lira 9 kuruştan 62 liraya yükseldiği görülüyor. Motorinin litre fiyatı ise yüzde 22,92 artışla 57 lira 84 kuruştan 71 lira 10 kuruşa yükseldi.
