Sanayinin ekonomideki payı dip yaptı

Türkiye ekonomisinin üretim kompozisyonunda dikkat çekici bir değişim yaşanıyor. Gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içinde sanayi ve imalat sanayiinin aldığı pay, 2026 yılının ilk çeyreğinde son 17 yılın en düşük seviyesine geriledi. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre ocak-mart döneminde sanayinin GSYH içindeki payı yüzde 17,7’ye, imalat sanayiinin payı ise yüzde 14,9’a düştü. Böylece her iki kalemde de 2009 yılından bu yana en düşük oranlar kaydedildi. 2022’nin ilk çeyreğinde yüzde 27,9 ile zirve yapan sanayinin payının son iki yıldır her çeyrek biraz daha aşağıya düşmesi dikkat çekiyor. 2021’in son çeyreğinde ve 2022’nin ilk çeyreğinde yüzde 23,6 ile son çeyrek asırda en yüksek seviyeye çıkan imalat sanayiinin payı da benzer nedenlerle yüzde 15’in altına geriledi.

DENGE BOZULDU ÜRETİM YAVAŞLADI

Bu gerilemede, son yıllarda uygulanan yüksek faiz politikası, yüksek finansman maliyetleri ve iç talepteki yavaşlama etkili oldu. Özellikle sıkı para politikasıyla birlikte krediye erişimin zorlaşması ve faiz oranlarının yükselmesi, yatırım ve üretim iştahını önemli ölçüde zayıflattı. Çünkü işletmeler hem işletme sermayesini finanse etmekte hem de yeni kapasite yatırımlarını hayata geçirmekte daha temkinli davranıyor. İç pazarda tüketim talebindeki yavaşlama da sanayi üretimini aşağı çeken unsurlar arasında yer alıyor. Sanayicilerin uzun süredir dile getirdiği en önemli sorunlardan biri ise maliyet artışları ile döviz kuru arasındaki dengenin bozulması olarak dikkat çekiyor.

REKABETTE GERİYE DÜŞTÜK

Son iki yılda ücretler, enerji, kira ve finansman giderlerinde yaşanan hızlı yükselişe karşın döviz kurunun enflasyonun gerisinde artması, özellikle ihracatçı imalat sanayiinin rekabet gücünü zayıflattı. Dış talepteki zayıf görünüm de tabloyu ağırlaştırıyor. Avrupa Birliği başta olmak üzere Türkiye'nin temel ihracat pazarlarında ekonomik büyümenin yavaş seyretmesi, siparişlerin azalmasına neden oluyor. Tekstil, hazır giyim, otomotiv yan sanayi, demir-çelik ve makine gibi ihracata duyarlı sektörlerde kapasite kullanım oranları son dönemde gerileme eğilimi gösteriyor. Bazı firmalar üretimlerini azaltırken, bazıları ise yatırımlarını ertelemeyi tercih ediyor.

HİZMETLERİN AĞIRLIĞI ARTTI

Sanayinin milli gelir içindeki payının gerilemesinde hizmet sektörünün güçlü performansı da etkili oluyor. Turizm gelirlerindeki artış, ulaştırma, ticaret, finans ve bilgi-iletişim faaliyetlerinde görülen büyüme, hizmetler sektörünün GSYH içindeki ağırlığını artırıyor. Bu nedenle sanayi üretimi mutlak olarak büyüse bile hizmetler sektörünün daha hızlı genişlemesi, sanayinin toplam ekonomi içindeki payını aşağı çekebiliyor. İlk çeyrek verileri, Türkiye ekonomisinde büyümenin giderek daha fazla hizmetler sektörü tarafından taşındığını, sanayinin ise milli gelir içindeki ağırlığını kaybetmeye devam ettiğini ortaya koyuyor.

FAİZ DÜŞMEDEN BU TABLO DEĞİŞMEZ

Sanayinin yeniden güç kazanabilmesi için finansmana erişimin kolaylaştırılması, yatırım ortamının iyileştirilmesi, yüksek teknoloji üretiminin teşvik edilmesi ve ihracatçıların rekabet gücünü destekleyecek politikalara ağırlık verilmesi gerekiyor. Bunun yanında üretim maliyetlerini azaltacak yapısal reformlar ile öngörülebilir ekonomi politikalarının yatırım kararlarını hızlandırması bekleniyor. Önümüzdeki dönemde uygulanacak ekonomi politikalarının, bu eğilimin kalıcı bir yapısal dönüşüme mi yoksa geçici bir konjonktürel zayıflamaya mı işaret ettiğini belirleyecek en önemli unsur.

KALICI OLURSA SORUN DERİNLEŞİR

Uzmanlar, paydaki düşüşün yalnızca istatistiksel bir değişim olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekiyor. Çünkü imalat sanayii, yüksek katma değer üretimi, ihracat kapasitesi, teknoloji geliştirme ve nitelikli istihdam açısından ekonominin temel taşı olarak görülüyor.

Ekonomi

Libya’nın sanayi hamlesinde tarihi adım: 22 genç mühendis adayı eğitim için Türkiye’de

Ekonomi

Bursa ihracatta 118 ülkeyi solladı

Ekonomi

Teknolojide üretim üssü olabiliriz