Doğu Akdeniz’in ekonomi politiği ve enerji jeopolitiği

Yazımın başlığını geçtiğimiz yıl benim de düzenleme komitesinde yer aldığım ve çok sayıda ülkeden akademisyen ve diplomatın katılımları ile Polis Akademisi Uluslararası Terörizm ve Güvenlik Araştırmaları Merkezi (UTGAM) tarafından düzenlenen “Doğu Akdeniz’den Basra’ya Krizler ve Düzen” başlıklı uluslararası sempozyumun rapor içeriğinden aldım. Polis Akademisi’nin raporu son dönemin en önemli konulardan birisi olan Doğu Akdeniz’deki gelişmelere ilişkin kapsamlı bilgiler içeriyor. Elbette içerik oldukça geniş ve detaylı. Burada hepsini ele almak mümkün değil. Ancak konunun ekonomi ve enerji boyutuna ilişkin tespitler sürecin anlaşılması açısından büyük önem arz ediyor.

Çok sayıda farklı ülkeden katılım sağlayan onlarca akademisyen ve diplomatın ortak görüşü bölgede meydana gelen gelişmeleri;, zengin doğal kaynakların paylaşımı çerçevesinde

çıkar çatışması ile Siyonist arayışlar ve mezhep temelli iktidar mücadeleleri anlamında ideolojik çatışmanın sonucu olduğu yönünde. Zira Doğu Akdeniz ile Basra arasındaki bu bölgenin insanlık tarihine yön veren pek çok medeniyete ve semavi dine sahiplik yapması, stratejik geçiş ve ticaret yollarını barındırması, bünyesinde ispatlanan ve tahmin edilen büyük enerji rezervleri ile önemini giderek daha fazla artırdığını görüyoruz.

Öte yandan bölgede I. Dünya Savaşı sonrası kurulan düzenin ana aktörü olan büyük güçlerle ittifak halinde olan otoriter rejimlerin zamanla gücünü kaybetmesi veya kaybettirilmesi yüzünden ortaya çıkan yoğun çatışma ve kriz hali yeni bir düzen arayışını da gündeme getiriyor. Aslında bu sempozyum gerçekleştirildiği sırada Trump’ın damadı ve başdanışmanı Kusher’ın planı henüz gündemde yoktu. Ancak o günlerde sempozyum oturumlarını takip edenler için bu planın sürpriz olmadığı aşikar. Çünkü toplantıyı takip eden hemen herkesin ortak görüşü ABD’nin bölge için yeni bir planla çok kısa süre içinde ortaya çıkacağı yönündeydi.

Doğu Akdeniz’deki gerçek enerji rezervi miktarını tam olarak hiç kimse bilmiyor. Doğu Akdeniz açıklarında önemli rezervler olduğunu biliyoruz ancak bunların dünya enerji dengelerini değiştirecek miktarda olup olmadığı konusunda elimizde yeterli bir veri yok. Ancak bugüne kadar ispatlanan rezezrvlerin kime ait olduğu konusundaki tartışmalar hızla devam ediyor ve Doğu Akdeniz’e komşu olan ülkelerin bu konuda varması gereken mutabakatın henüz adı bile yok. Hatta Doğu Akdeniz’de münhasır ekonomik bölge anlaşmazlığı enerji güvenliği minvalinde kıyıdaş ülkeler ve bunlarla çalışan ya da çatışan büyük güçler arasında çoktan önemli bir kriz alanı haline gelmiş durumda.

Bugün bölgedeki gelişmeleri sadece bölge ülkeleri değil diğer pek çok ülke de yakından takip etmekte ve hatta çoğu zaman doğrudan dahil olmaktadır. Örneğin bir dönem ekonomik ve diplomatik olarak oldukça zayıf hale gelen Rusya’nın bölgedeki sorunlar üzerinden yeniden küresel sahneye döndüğünü görüyoruz. Çin’in Kuşak ve Yol İnisiyatifi’nin geleceğinin bölgedeki gelişmelere bağlı olduğu aşikar. ABD’nin İsrail politikası ve Filistin’in durumu buradaki gelişmeler ışığında şekilleniyor. Öteden beri enerji ithalatçısı olan Avrupa kendisine yeni bir tedarik kanalı sağlayıp sağlayamayacağını görmek istiyor. Bugün Arap Baharı, Yemen Krizi, İran yaptırımları, Kıbrıs sorunu ve Mısır darbesi gibi gelişmeleri Doğu Akdeniz’in sahip olduğu jeopolitik ve jeoekonomik konumdan ayrı tartışmak imkansız.

Yazımın başında ifade ettiğim üzere rapor oldukça kapsamlı. Benim yukarıda çok kısa bir şekilde ifade ettiğim hususların dışında raporda; bölgesel düzenin geleceği, büyük güçlerin ve bölgesel aktörlerin Ortadoğu politikaları, bölgenin jeopolitiği ve vekalat savaşları, göç ve mülteciler konusu ve bölgedeki mezhepsel çatışmalar üzerinde kapsamlı analizler ve yol gösterici tespitler mevcut. Polis Akademisi Başkanı Prof. Dr. Yılmaz Çolak, UTGAM Müdürü Prof. Dr. Mehmet Şahin ve kıymetli meslektaşlarım Dr. Öğretim Üyeleri Buğra Sarı ve Murat Tınas tarafından hazırlanan rapor Polis Akademisi’nin internet sitesinde erişime açık durumda.