Dünyanın aldığı Türk ürününü devlet neden almıyor?

Son üç yazıda kalkınmanın kendiliğinden oluşmadığını gördük. Güney Kore’de ortak hedefi ve güçlü karar merkezini; geçen hafta ise Amerikan çip sanayisinin, özel pazar oluşmadan devlet siparişleriyle büyüdüğünü ele aldık.

Ana fikir şuydu:

Devlet, stratejik teknolojilerde yalnızca teşvik veren değil, gerektiğinde ilk müşteri olan aktördür.

Yazıdan sonra bana ulaşan bir örnek vaka, meselenin teorik olmadığını gösterdi. Burada Türkiye’nin yüksek teknoloji üretememesinden değil, ürettiği teknolojiye kamu alım sisteminde yeterince alan açamamasından söz ediyoruz.

BİR ÖRNEK: ANKARA’DA KURULAN KAPASİTE

Desu Medikal, 2007’de Ankara’da kurulmuş bir sağlık teknolojileri şirketi. Gölbaşı’ndaki 5.000 metrekarelik modern tesisinde, insan vücudunda kullanılan hassas tıbbi ürünleri uluslararası standartlara uygun özel ortamlarda üretiyor.

Şirket; hidrosefali tedavisinde kullanılan şant sistemleri, beyin omurilik sıvısı drenaj ürünleri, kafa içi basınç ölçüm cihazları ve ameliyatlarda beyin zarının yerine kullanılabilen biyomalzemeler geliştiriyor.

Antibiyotik salınımı yapan modeller ilacı 28 gün kontrollü biçimde verebiliyor. Şirket sunumuna göre bu özelliğe sahip şant valflerini dünyada yalnızca Desu üretiyor.

Desu, 50’den fazla ülkeye ihracat yapıyor ve 70 şehirde 200’den fazla bayiyle çalışıyor. Çok sayıda ülkede ürün kayıtları tamamlanmış, çok büyük cari açık verdiğimiz Çin’de ofis kurulmuş, ihracat yapılıyor.

Buna rağmen bize aktarılan örneğe göre, bir kamu alımında aynı yerli ürün yerine ithal ürün tercih ediliyor.

Teknik bir ihale hakkında belgeleri görmeden kesin hüküm verilemez. Ancak yerli ürün kalite ve güvenlik şartlarını karşılıyor, uluslararası belgelere sahip bulunuyor, dünyada alıcı buluyor ve rekabetçi fiyat sunuyorsa, kamu alıcısının ithal ürünü neden seçtiğini açıklaması gerekir.

Çünkü bu aynı zamanda bir sanayi politikası kararıdır.

KALKINMA FİNANSI: BORÇ VERMEK YERİNE ORTAK OLMAK

Desu’nun Ar-Ge projeleri TÜBİTAK ve KOSGEB tarafından desteklenmiş; Ziraat Katılım ise 2024’te şirkete borç vermek yerine sermaye koyarak ortak olmuştur.

Böylece şirketin borç yükü artmamış, sermaye yapısı güçlenmiş; üretim, Ar-Ge, belgelendirme ve ihracat için daha geniş hareket alanı oluşmuştur.

Bu model, katılım bankacılığının risk ve kazanç paylaşımı anlayışına uygundur. Banka alacaklı değil, büyüme ortağı olur. Şirket büyürse banka da kazanır; Türkiye’ye ise fabrika, teknoloji, ihracat ve nitelikli istihdam kalır.

Plana göre şirket yeterli ölçeğe ulaştığında hisseler halka arz edilecek, Ziraat Katılım da yatırımından kârlı biçimde çıkacaktır.

Şirketi borçlandırmak değil, sermayesine ortak olarak büyütmek… Katılım finansının reel ekonomideki gerçek karşılığı budur.

Yerli ve yüksek teknolojili bir sağlık şirketine sermaye koymak, sıradan bir ticari yatırım değildir. Türkiye’nin üretim kabiliyetine, ihracat gücüne ve teknolojik bağımsızlığına yapılan stratejik bir yatırımdır.

Kalkınma, kurumların ortak hedef doğrultusunda birbirini tamamlamasıyla gerçekleşir!

Bir kamu bankası şirkete inanıyor, sermaye koyuyor ve büyümesine destek oluyor. Başka bir kamu kurumu ise aynı şirketin ürünü yerine ithal ürünü seçiyor.

Bir kurum Ar-Ge’yi desteklerken diğeri ithalatı besliyorsa, devletin farklı kolları aynı hedefe yürümüyor demektir.

KAMU ALIMI SADECE HARCAMA DEĞİLDİR!

Elbette yerli olan her ürün koşulsuz alınmamalıdır. Hasta güvenliği, kalite, klinik sonuç, fiyat ve teslimat kapasitesi vazgeçilmezdir. Ancak bu şartları karşılayan yerli üreticiye kamu sistemi kör davranmamalıdır.

Kamu alımı hangi üreticinin ölçek kazanacağını, hangi teknolojinin gelişeceğini ve hangi ürünün ithal edilmeye devam edeceğini belirler.

Sağlık bütçesi aynı zamanda teknoloji, sanayi ve cari açık politikasıdır.

Türkiye’de ekonomi tartışmaları faiz, kur ve enflasyon üçgenine sıkışıyor. Bunlar önemlidir; fakat günlük yönetim araçlarıdır, kalkınma modeli değildir.

Enflasyon düşebilir, kur sabit kalabilir, faiz değişebilir. Ancak yüksek teknolojili cihazı ve ara malını ithal etmeye devam ediyorsanız cari açığın temel sebebi ortadan kalkmaz.

Cari açığı kalıcı azaltmanın yolu, bugün ithal ettiğimizi yarın Türkiye’de üretmektir. Bunun için teşvik ve finansman kadar pazar, talep ve ölçek kazandıracak ilk müşteri gerekir.

Dünyanın aldığı Türk ürününü biz almıyorsak, sorunumuz teknoloji eksikliği değil; ürettiğimiz teknolojiye sahip çıkacak karar mimarisini kuramamış olmamızdır.

Devlet, geleceğin teknolojilerinde yerli üreticinin akıllı ilk müşterisi mi olacak; yoksa ithalatın en büyük müşterisi olmaya devam mı edecek?