Ömer Türker Yazıları – Ömer Türker Kimdir?

08.06.2026, Pazartesi
18:29

Ömer Türker

74 yazı listeleniyor

İslam dönemi felsefesi (5)

08 Haziran 2026, Pazartesi

İslam döneminde felsefe geleneğinin başarı ve katkıları iki ayak üzerine kurulur. Birincisi, felsefe geleneğinin zuhurundan önce şerî bilimlerin gelişmesini de mümkün kılan İslam inançlarıdır. İslam’ın tevhid, âhiret ve nübüvvet başlıklarında özetlenebilecek iman esasları İslam tarihi boyunca felsefe araştırma ve tartışmalarını derinden etkilemiştir. Araştırma ve tartışma kelimelerini hususen kullanıyorum. Zira felsefeyle ilgilenenlerin çoğunluğu İslam akaidinin felsefe, kelam ve tasavvuf gelenekleri

İslam dönemi felsefesi (4)

01 Haziran 2026, Pazartesi

Hicrî üçüncü yüzyılın ilk çeyreğinde Yunan felsefesi külliyatının Arapçaya tercüme edilmesiyle İslam’da filozoflar cemaati oluştu ve fiilen felsefe geleneği başladı. Bu geleneğin iki temel hususiyeti vardır. Birincisi, zaten bilimler geleneğinin inşa edilip geliştiği bir muhitte ortaya çıkmış olduğundan gerek madenler, bitkiler, hayvanlar insanlar, gök cisimleri ve manevi varlıklar gibi insan iradesinden bağımsız mevcutlar gerekse ahlâk, aile, kurumlar ve devlet gibi insan iradesiyle meydana gelen

İslam dönemi felsefesi (3)

25 Mayıs 2026, Pazartesi

Önümüzdeki çarşamba günü Kurban Bayramının birinci günü. Şimdiden bayramınız mübarek olsun, Allah kesilen kurbanları kendisine yakınlığa vesile kılsın. Geçen yazıda İslam’da felsefenin konumunu anlamak için Şerî bilimlerin kuruluş sürecini doğru anlamak gerektiğine işaret etmiş ve üç bilimin kuruluşunu örnek vereceğimi söylemiştim. Kuruluşundan kastım bunların tarihini anlatmak değil, yapısına dikkat çekerek tarihsel işlevini tavzih etmektir. Fıkıh, kelam ve tasavvuftan her biri, yine daha önceki

İslam dönemi felsefesi (2)

18 Mayıs 2026, Pazartesi

İslam tarihinde Hz. Peygamber (sav) döneminde başlayan, Hulefâ-i Râşidîn ile devam eden, Emevîler döneminde zirveye ulaşan bir coğrafi genişleme olmuş, o dönemin bilinen dünyasının önemli bir kısmı Müslümanların yönetimine girmiştir. Kısa sürede gerçekleşen bu muazzam fütuhat, tahmin edileceği üzere sadece siyasi bir genişleme değildir. Hz. Peygamber’in tebliğ ettiği hakikat ve bu hakikatin gereği olan yaşam tarzı, kadim dünyanın belli başlı merkezlerine ulaşmış ve oralarda kök salmış dinî gelenekler,

İslam dönemi felsefesi (1)

11 Mayıs 2026, Pazartesi

Bu yazıdan itibaren bir müddet İslam’da felsefe geleneğine dair birtakım mülahazaları paylaşacağım. Bu dizi, felsefe geleneğinin kendisine özgü karakteri nedeniyle tasavvuf ve kelama ayrılan yazı dizilerinden biraz farklı olacak. Öncelikle başlıktaki “İslam dönemi” ifadesini biraz açmak istiyorum. Hz. Peygamber (sav) Miladî yedinci asrın başında 610 yılında ilk vahye mazhar oldu, 613 yılından itibaren de açık tebliğe memur oldu ve 622 yılına kadar Mekke’de tebliğ vazifesini ifa etti. 622 yılında

Kelam geleneği (10)

04 Mayıs 2026, Pazartesi

Daha önceki yazılarda belirtildiği üzere kelami tefekkür gerçekte Teftâzânî ve Cürcânî gibi büyük yorumların yetiştiği on dördüncü yüzyılın sonu çeyreği ila on beşinci yüzyılın ilk yarısına tekabül eden dönemde doğal sınırlarına ulaştı. Aslında bu durum, İslam’da düşünce tarihi açısından sadece kelam için aynı zamanda felsefe ve tasavvuf için de geçerlidir. Fakat burada “doğal sınırlar” ifadesini, on beş ve on sekizinci yüzyıllar arasında düşünür yetişmediğini ve sadece bir taklit dönemi olduğunu

Kelam geleneği (9)

27 Nisan 2026, Pazartesi

Gazzâlî ve Fahreddin er-Râzî’nin kadim hikmetle hesaplaşmasının İslam düşünce tarihi açısından pek çok sonucu olmuştur. Fakat bunlardan biri, İslam’da bilimler geleneğini derinden etkilemiştir. Modern tarih yazımındaki yaygın iddiaların tam aksine kelam geleneğinin önde gelen düşünürlerinin felsefeyle hesaplaşma süreci, gerçekte felsefenin yaygınlaşmasına yol açmıştır. Felsefe denildiğinde bugünlerde aklımıza daha ziyade mantık, bilgi teorisi ve metafizik gibi alanlar geliyor. Klasik dönemde felsefe

Kelam geleneği (8)

20 Nisan 2026, Pazartesi

Fahreddin er-Râzî 13. Yüzyıl ve sonrasında genel olarak İslam düşünce tarihinin sorunlar kitaplığını belirleyen düşünürdür. İster onunla aynı kanaati paylaşsın ister onun tam karşısında yer alsın sonraki bütün düşünürler bir şekilde Râzî’nin gündeme getirdiği sorunlarla meşgul olmuşlardır. Tahsin Görgün hocanın Kant felsefesiyle ilgili “Kant’tan sonra Almanya’da onu okuyup anlayabilen herkes filozof olmuştur” diye bir tespiti vardır. Aynı durum İslam düşünce tarihinde Fahreddin er-Râzî için geçerlidir.

Kelam geleneği (7)

13 Nisan 2026, Pazartesi

Genel olarak İslam düşünce tarihinde büyük dönüşümler, Milâdî on ikinci ve on üçüncü yüzyıllarda görülür. Gazzâlî’yle başlayan değişim süreci kelam ve felsefe tarihi söz konusu olduğunda Fahreddin er-Râzî elinde olgunlaş-mıştır. Kelam tarihinin kendi içindeki değişim sürecinin başlangıcı hakikatte Gazzâlî öncesine uzanır. Fakat Gazzâlî ve Râzî’de görülen dönüşüm, kelam ilmini de aşarak bir bütün olarak nazarî düşünceyi kapsar. Bu iki düşünürün yaptığı şey, gerçekte eski dünyanın hikmetiyle hesaplaşmaktan

Kelam geleneği (6)

06 Nisan 2026, Pazartesi

Kelam geleneğinde geçen yazıda sözünü ettiğimiz kimlik krizini aşma teşebbüslerinin kısa bir dökümünü sunmaya başlayacağım. Krizi çözme teşebbüsleri kısa bir dökümünün bile içinde yaşadığımız dönemdeki fikrî buhranlarımızın kökenleri hakkında bizi daha belirgin bir tabloya ulaştıracağını umuyorum. Bu teşebbüslerin başında İmâm Gazzâlî’nin el-Munkız mine’d-dalâl ve İhyâu ulûmi’d-dîn adlı eserlerindeki kelam ve felsefenin her ikisini de kapsayan değerlendirme ve teklifleri gelir. Gazzâlî Munkız’da