sevgili okuyucularım; vaktiyle, yani 1966-1970 arasında, yeni türk edebiyatı profesörü mehmet kaplan "şiir tahlilleri" adıyle iki ciltlik bir kitap yayınlamıştı.. yeni türk edebiyatının belli başlı şairlerinin herkesçe bilinen bazı şiirlerini tahliletmeye çalışıyordu.. bu şiirlerin mânâlarını keşfetmeye hattâ açıklamağa uğraşıyordu..ele aldığı şiirin yazıldığı devrin veya zamanın siyasi, sosyal ve ekonomik atmosferinden işe başlıyor, şairin mizacına, o sırada yaşadığı olaylara, çektiği acılara kadar
sevgili okuyucularım; vaktiyle, yani 1966-1970 arasında, yeni türk edebiyatı profesörü mehmet kaplan "şiir tahlilleri" adıyle iki ciltlik bir kitap yayınlamıştı.. yeni türk edebiyatının belli başlı şairlerinin herkesçe bilinen bazı şiirlerini tahliletmeye çalışıyordu.. bu şiirlerin mânâlarını keşfetmeye hattâ açıklamağa uğraşıyordu..
ele aldığı şiirin yazıldığı devrin veya zamanın siyasi, sosyal ve ekonomik atmosferinden işe başlıyor, şairin mizacına, o sırada yaşadığı olaylara, çektiği acılara kadar birçok faktörün işaret ve emarelerini tesbitetmeğe gayret ediyordu.. şiir yarım sayfa veya bir sayfa ise, kaplan"ın, şiiri şerhetmesi sayfalarca sürüyordu..
rahmetli profesörle "çağdaş türk yazarları komisyonu"nda birlikte vazife gördüğümüz için iki ciltlik eserden bana da imzalayarak sunmak nezaketini göstermişti.. son devirler edebiyatımızın belli başlı şiirlerine ait mânâları mehmet kaplan"ın gözüyle anlamağa çalışıyorduk..
mehmet kaplan; cümlesi olan, dili sağlam, sistematik ve mantıklı düşünmeğe alışmış bir kafa yapısına sahip ilim adamı ve kendi sahasında bir otorite telâkki edilmekte idi.. fakat bazı şiirlerin tahlilini yaparken okadar şiire ve temasına uzak mevzularla ilgi kurmağa çalışıyordu ki, şiirin asıl şairinin, şiiri, o türlü konuları düşünerek yahut o konuları hayal ederek yazdığını kabul etmekte gerçekten zorlanıyordunuz.. nitekim, eser neşredildiği yıllarda kaplan"ın kaleminden çıktığı için, bir taraftan takdir edilirken, diğer taraftan da ciddi eleştirilere maruz kalmaktan kurtulamadı..
aziz okuyucularım, edebiyatta bilhassa eski edebiyatta, meselâ divan edebiyatında bir "şerhi mütun"dan bahsedebiliriz.. ama, şerhini yapacağınız metinler daha ziyade nesir halindeki eserler ve parçalardır.. evet bir şiirin elde mevcut bir ifadesi ve bir metni vardır.. fakat bu metnin mânâsını tesbit etmeye gayret ettikçe bu mânânın avucunuzun içinden kaydığını, sağa sola doğru civa gibi yuvarlandığını görmekten kurtulamazsınız..
şiirdeki mısraların gramer gözüyle yahut sadece cümle olarak bir anlamı dile getirdiği doğrudur.. bu maddi anlamın içindeki derunî anlamı yakalamağa ve kelimelerle yazmağa kalkıştığınız anda şiirdeki sihirin ve şi"riyetin kesildiğini ve yok olduğunu görmekten kurtulamazsınız..
şiire mısraları dışında bir anlam veremezsiniz.. ve ona başka kelimelerle ifade edilmiş bir mânâ izafe edemezsiniz, yükleyemezsiniz.. şiirin hakiki mânâsı bizzat kendisidir.. kendisini okurken ne hissediyorsak işte odur.. şiiri okurken kapılmaktan kurtulamadığımız tedâîler (çağrışımlar), hayaller, hâtırâlar, emeller, hasretler, idealler, hazlar ve güzellikler ayrı ayrı katkıda bulunur.. ve şiirin şi"riyetini beraberce inşa" ederler.. fakat bütün bu unsurlar, bizzat şiirin söyleniş ve yazılışından başka kelimelerle açıklanmasına vasıta olamazlar.. başka kavramlarla tahlil etmeye uğraşırken şiiri katletmiş olursunuz..
onun için benim sevgili okuyucularım, "bu şiirin mânâsı nedir" diyenlere hiç cevap vermeyiniz.. yahut ta şiirin anlamı, şiirin kendisidir, deyiniz..
yazımızı noktalarken bir cümleyi birlikte tekrar edelim:
bir şiir her okunuşta, okuyana daha değişik hazlar, duygular ve anlamlar (eğer şi"riyete anlam adını vermeğe cesaret edebiliyorsak) ilham etmekten mahrum kalamaz… içinde bulunduğu hâletiruhiyeye göre, şiiri her okuyuşunda ayrı bir mânâ ayrı bir duygu bulutu içinde kalır..
bir görevin ifası:
aziz arkadaş ve meslektaşlarım, fehmi
koru ve yusuf ziya cömert"in acı kayıpları
dolayısıyla, allah"tan kendilerine sabır ve
metanet lütfetmesini dilerim.
