Ekranın dizi dizi romanları

Çağdaş Türk romanı neden dizi yapılmaz başlıklı yazısında Murat Bardakçı, ekrana gelen son uyarlama Çalıkuşu ışığında, 100 yıl önce yazılmış romanların tekrar ve tekrar dizi yapılmasının nedenlerini sorguluyor. Murat Bardakçı uzun dizi sürelerine yenik düşmüş, akmayan senaryoların hakimiyetindeki ekranda; Nobellisi Nobelsizi çağdaş yazarların romanlarının sınırlı sayıda dizileşmesini sorguladıktan sonra, yapımcılara roman önerisinde bulunmayı da ihmal etmiyor. İyi dizi olabilecek çağdaş roman beklentisi ile yazıyı okumaya devam edenleri hayal kırıklığına uğratarak. Dallas"ı gölgede bırakacak, entrika yumağı olarak nitelediği roman yine eskilerden, Refik Halit"in yapımcılar tarafından henüz keşfedilmeyen romanı Dişi Örümcek.

Edebiyat uyarlamalarının ilk adresi TRT idi. Ekranı yabancı dizilerin tahakkümünden kurtarmak, edebiyat eserlerini geniş kitlelerle tanıştırmak adına başarılı bir kültür politikası idi TRT"nin uyguladığı. Hatta o kadar başarılı oldu ki TRT, o dönem hangi romanlar uyarlandı ise hangi yazarlar ön plana çıktı ise aynen muhafaza ediliyor günümüzde de.

Klasik anlatı dilini kullanan giriş-gelişme-sonuç kalıplarına uygun romanlar senaryolaştırılıyor. TRT günlerinden bu yana hep aynı romanların dizileşmesinin en önemli sebeplerinden birisi uyarlanan romanların bir aile hikayesi olması. Parçalanma süreci anlatılsa da neticede anlatılan ailedir özünde. Ekran önündeki izlerkitlenin ailelerden oluştuğu gerçeğinden hareketle klasik romandan çağdaş romana geçiş yapamıyor sektör. Çünkü çağdaş roman bireyin hikayesini merkeze alıyor ağırlıklı olarak. Aileyi anlatıyormuş gibi yapanlar da aileyi kötülük kaynağı, bireyin başarısının mutluluğunun önündeki en büyük engel olarak resmediyor.

Çağdaş romanların dizi yapılmamasının diğer bir sebebi de telif haklarında gizli. Romanları dizi sektörünce yağmalanan Reşat Nuri"nin mirasçılarına telif hakkı olarak ne kadar ödeniyor bilemiyorum ama Meral Okay kansere yenik düşmeseydi, Muhteşem Yüzyıl sonrası Abdülhamit dönemini anlatacağı bir dizi hazırlığındaydı. Söz konusu dizi için Ahmet Altan"ın İsyan Günlerinde Aşk ve Kılıç Yarası romanlarının haklarının bir milyon dolara satın alındığı haberleri yer almıştı medyada. Meral Okay"ın ölümünden sonra proje rafa kaldırılınca yapımcı Çalıkuşu"nu dizileşirdi.

Orhan Pamuk"un ilk romanı Cevdet Bey ve Oğulları her sezon öncesi dizi olacağı söylentileri ile geliyor gündeme. Hatta Kuzey Güney"in Cevdet Bey ve Oğulları"ndan uyarlama olduğu fakat Orhan Pamuk tarafından beğenilmediğinden Zengin ve Yoksul"a rotayı kırdığı iddia edilmişti.

Telif yanında diğer bir sebep de yazarın senaryoya müdahale etme isteği. Under the Dome"un dizileşme sürecinde Stephan King bütün aşamalarda bulundu. Ama bizde dizi piyasasının kısır bir döngüde hareket etmesinden dolayı, yazardan, romanının her türlü hakkını devretmesi bir nevi romanından vazgeçmesi bekleniyor. Birkaç istisna hariç romandan uyarlama diziler başlangıç hikayesi ve karakterlerin isimleri itibariyle benziyor sadece. Ekran yolculuğu bambaşka bir mecrada devam ediyor. Aynı dönemde ekrana gelen dizilerden Aşk-ı Memnu ana hikaye itibariyle romana yakın, yan hikayelerle romandan uzaklaşırken; Yaprak Dökümü bambaşka bir çizgide devam etmişti. Şu anda ekranda olan Fatih Harbiye ve Huzur Sokağı aynı şekilde romandan bağımsız devam ediyor. Merhamet ilk sezonda romanın sonuna geldi, mafya bağlantısı ile hikayeye açılım kazandırılmaya çalışılıyor.

Daha önce Köprü, Gece Sesleri ve Geniş Zamanlar romanları dizileştirilen Ayşe Kulin"in büyük umutlarla ekrana gelen Veda"sı kısa ömürlü diziler mezarlığında yerini aldı geçen yıl. Dizi yayından kalktıktan sonra yayınlanan röportajda Ayşe Kulin dizi yazmanın çok farklı olduğunu ifade ederek bir daha dizi senaryosu yazmayacağını ifade etti. Senaryoda imzası olduğunu öğrenmiş olduk böylece. Ahmet Ümit televizyonun sevdiği bir diğer çağdaş yazar: Şeytan Ayrıntıda Gizlidir, Karanlıkta Koşanlar ve senarist olarak imza attığı Kanun Namına ile. Çağdaş yazarların eserlerinden uyarlanan diziler klasiklerden uyarlanan diziler kadar seyircinin ilgi alanına girmedi, reyting rekorları kırmadı. Tek ölçü olarak kabul edilen reyting sınavını rekor kırarak geçebilen bir uyarlama çağdaş romanların önündeki engeli de kaldıracaktır.

Çağdaş romanların dizi versiyonlarının genel seyirci tarafından kabul edilmeyeceği endişesi hakim sektöre. Dizi piyasası çarpıtılmaya müsait romanları tercih ediyor. Aynen dizi yapılması mümkün olmayan romanlara eklemeler yapılıyor, karakterler ilave ediliyor. Yaşları, medeni durumları değişiyor, ömürleri uzayabiliyor. Başka bir ifade ile roman diziye malzeme yapılıyor.