Karadeniz’de yeni ve tehlikeli bir durum oluştu

On yılda bir yaşanacak çarpıcı gelişmeler bir kaç güne sığıyor. Libya Temsilciler Meclisi, 2019’da Türkiye ile imzalanan anlaşmayı onayladı örneğin. Yankısı sürüyor. AB tepkili. Mısır da öyle. Ama en zoru Yunanistan içindir. Açıkçası ne yapacaklarını bilemiyorlar. İçeride yoğun bir tartışma var. Bu cendereden çıkabilmek için tansiyonu artırma çabası içerisine girebileceklerini bir önceki yazıda yazmıştık.

En az bunun kadar önemlisi (meclis onayından bir kaç gün sonra) Libya’nın doğu ve batısının birleştirilmesi (tek Libya) çabaları kapsamında ilgili tarafların Ankara’da bir araya getirilmesidir. Aslında kulislerde bir süredir Libya’dan (ülkenin birliğinin sağlanması konusunda) önemli haberlerin geleceği söyleniyordu. Bu buluşma “önemli haberlerin” ilk merhalesidir. Bazı ilerlemeler kat edilse de Saddam Hafter ve Abdusselam Zubi görüşmesinden nihai bir sonuç çıkmadı. Biraz zaman alacak ama doğru yoldalar.

KALIN’IN SÜRPRİZ ZİYARETİ NEYE İŞARET?

Öte yandan Mekke İttifakı’yla ilgili gelişmeler de sürüyor. Pakistan ve S. Arabistan iç onay süreçlerini tamamladı. Türkiye ayağında anlaşma bugün TBMM Dışişleri Komisyonu’na gelecek. Bu sırada Husiler, S. Arabistan’a saldırılarını yoğunlaştırdı. Mekke İttifakı’nın işi S. Arabistan’a savunma desteği vermek. Resmi açıklamalarla altı bir çok kez çizildi: Türk askeri oraya Husilerle savaşmaya gitmeyecek.

Ancak zor bir denklem bu. Yemen; ABD-İran savaşının ikinci cephesi. Yemen’de çatışmanın başlamasıyla savaşın ana cephesi arkaplana itilmişti. Ancak orada da sular yeniden ısınıyor. Kalabalık İsrail filosu İran sınırına doğru yaklaşarak birden çok kez test uçuşu yaparken, İsrail ordusu ülke içinde “çok yönlü saldırılara karşı” tatbikat gerçekleştiriyor. Bugün gerçekleşecek İsrail seçimleri öncesi Netanyahu’nun elini güçlendirecek bir karmaşa -henüz- yaşanmadı. Ancak gelişmeler 3 Kasım ABD ara seçimleri sonrasında hem İran’da hem de Yemen’de belirsizlik ve çatışmaların derinleşeceği endişesini doğuruyor. MİT Başkanı Kalın ile Pakistan ve S. Arabistan’dan üst düzey yetkililerin (ittifakın istihbarat boyutu) dün gerçekleşen sürpriz Tahran ziyaretini ben “yaşanacakları önleme ve Tahran’ı ikna hamlesi” olarak yorumladım. Hem İran hem de Yemen cephesi boyutlarıyla.

NATO’DAN YARDIM TALEBİ

Tüm bu büyük gelişmeler nedeniyle hak ettiği ilgiyi göstermiyoruz: Hemen kuzeyimizde, Ukrayna’da yaşanan savaş; komşumuz Bulgaristan’ın kıyılarına kadar geldi. Bu ay içinde Bulgaristan Münhasır Ekonomik Bölgesi’nde dört gemi dronlarla vuruldu, ikisi battı. Daha önce Türk sahipli gemilere dönük saldırılar nedeniyle aşina olduğumuz bir durum bu. Ancak bu kez Türkiye’nin dikkatini daha fazla çekmesi gereken yeni bir durum var: Bulgaristan, (Rus kaynaklı olduğu değerlendirilen) saldırılar nedeniyle NATO’dan yardım talebinde bulundu. Bu talep “füze sistemleri, İHA karşıtı savunma sistemleri ve hava devriyelerini” (yani uçak, insansız hava aracı ve radar sistemlerini) kapsıyor.

Türkiye NATO üyesi. NATO’nun Bulgaristan ve Romanya’nın güvenliğine katkı sunması Ankara’nın da desteklediği bir adım. Ancak Ankara’nın Karadeniz konusunda NATO üyeliğini de aşan bazı hassasiyetleri var: Türkiye, bölgesel sahiplik ilkesi çerçevesinde Karadeniz’de güvenliğin sadece kıyıdaş ülkelerce sağlanması gerektiğini savunuyor. Bu politikasını da güçlü bir şekilde uyguluyor. Malumunuz… Uzun bir süredir ABD, Fransa gibi ülkelerin Karadeniz’de boy gösterme arayışı var. Ancak Ankara buna izin vermiyor. Montrö Boğazlar Sözleşmesi bu noktadaki en güçlü dayanağı.

NATO’nun Bulgaristan ve Romanya’ya desteği kara ve havadan yapılacak keşif, gözetleme ve hava savunma sistemleriyle sınırlı. Deniz unsuru desteği gündemde yok. Nitekim Ankara’daki yetkililer “Deniz unsurlarının getirilmesine izin vermeyiz” diyerek net mesaj veriyor. Yani Montrö’den taviz yok. NATO da bu hassasiyeti biliyor. Ama görünen köy kılavuz istemez: Karadeniz’de çatışmalar derinleştikçe, güneye doğru indikçe, seyrüsefer güvenliği tehdit edildikçe bu konu tekrar tekrar ısıtılacak, tekrar tekrar önümüze getirilecek. Bu yüzden Karadeniz’de karşılıklı saldırılara mutlaka çözüm üretilmesi gerekiyor.

MÜZAKERELERDEN SONUÇ ÇIKAR MI?

Mevcut müzakere trafiği, Karadeniz’de çatışmaların derinleşmeyeceği yorumlarına neden olabilir. Trump’ın Özel Temsilcisi S. Witkoff 20 Ekim’de Oslo’da Zelenski ve Avrupalı muhataplarıyla bir araya geldi. Ertesi gün Rusya’ya uçarak Putin ile görüştü. O görüşmelerde İstanbul müzakerelerinden bu yana üzerinde anlaşılamayan iki konu ele alındı: Toprak alışverişi nasıl olacak? Ukrayna’ya hangi güvenlik garantileri verilecek? Buna ek olarak şu büyük konu da masadaydı: Rusya-Avrupa ilişkileri ve yeni güvenlik mimarisi nasıl tanımlanacak? Bu kapsamda önümüzdeki ay Abu Dabi’de ABD-Rusya-Ukrayna üçlü -teknik düzeyde- müzakerelerin yapılması bekleniyor.

Rusya, istediğini (Savaşın ilk gününde hedef olarak belirlediği Ukrayna’ya ait toprak parçaları) alana kadar ne ateşkesi ne de anlaşmayı kabul ediyor. Trump savaşı bitirmek için Ukrayna’ya boyun eğdirmeye çalışıyor (Ve Ukrayna’yı Putin’le pazarlıkta bir koz olarak kullanıyor.) Zelenski ise Moskova’nın maksimalist taleplerine karşı çıkıyor (Bilgi: Trump’a rağmen ordusuna Rusya içlerine, enerji altyapısına her gün bin droneluk saldırı yapılması talimatını verdi.) Ruslar, Avrupa’nın güvenlik çekincelerini giderebilirse, ABD desteğini kaybetme tehlikesi yaşayan Ukrayna Avrupa’yı da yanında göremeyebilir. Ancak İngiltere Savunma Bakanı Streeting’in “2030’a kadar olası bir savaşa hazır olmamız gerekir” çıkışı Avrupa kanadının kafasının karışık olduğunu gösterir. Dolayısıyla bu kazan daha çok su kaldıracak. Bu yüzden Karadeniz’e dikkat!