Ne ile kim arası kaç saattir erenler?

İnsan nedir?

Kimdir değil; dikkat buyurun, nedir!

Dert ettiğidir insan; aradığıdır, sevdiğidir, meşgul olduğudur, muhitidir, ahbabıdır, dinlediğidir, okuduğudur, giydiğidir, yediğidir. İnsan bunların hepsi birdendir.

Dert ettiğidir insan en çok. Çünkü insan çok dert eder. Rızkını, istikbalini, sağlığını, geçmişini, geleceğini, ailesini, kendini, olamayışlarını, bulamayışlarını, bilemeyişlerini, davasını, hatalarını, Rabbini, öteleri ve daha bilmem neleri neleri dert eder durur insan. Yaşı ve yaşadıkları biraz belirler insanın neleri dert edeceğini. Hayatın farklı safhalarında dertler de başkalaşır. Meşrebi, kaderi ve nasibi belirler biraz da. Bu dertlerin pek çoğuna uğrasa da ömrün muhtelif yerlerinde insan, birinde takılıp kalır ekseriyetle, hep bu sebepten. Derdi kadardır insanın kıymeti, derdinin hakikate denk düşen tarafı kadardır.

Aradığıdır insan. Çünkü insan aramaktan yapılmıştır. Doğar annesinin sesini arar, sonra memesini, sonra oyuncağını, sonra mutluluğu, sonra başarıyı, sonra huzuru, sonra, sonra… Arkası gelmez sonraların. Arar durur insan ecel kendisini bulana kadar. Kimi bahtlılar bu yalan dünyaya gelmekten gayenin ne olduğunu idrak eder, tanınması, bilinmesi, kul olunması gereken Rabbini arar. Bu yolda harcar ömür sermayesini. Bulur mu? Bulmak diye bir şey var mı? Bilmem. Ama arar, zira bulanlar yine arayanlardır. Kimisi parayı, şanı şöhreti, makamı, itibarı arar hayatı boyunca. Bulur mu? Bazen bulur bazen bulamaz. Bulamazsa boşa gider ömür, bulursa doluya gitmez. Neye yaradı? İnsan aradığı şey kadar kıymetlidir ve hatta aradığıdır. Cananı arayan candır, ekmek peşindeki buğday tanesi.

Sevdiğidir insan. Ona benzer, onu dinler, ona sevdirmeye çalışır kendini, onun için yaşar, onun için ölür. Kendini sever kimisi, kimi kendi için bir başkasını sever, Rabbini sever kimisi de ve hatta kendini bile Rabbi için sever. Sevgi dönüştürür insanı, sevdiğine dönüştürür. İnsan yüzünü sevdiğine döndükçe yüzü sevdiğine döner insanın. Bazı adamların bu sebepten banknot gibidir duruşları, bazı ablaların mimikleri bu sebepten logosuna benzer çantalarının ve bazı güzel adamlar görüldük de, isimleri anıldık da sevdikleri hatıra düşer bu sebepten kendilerinden önce. Allah hatırlanır, Allah’ı hatırından çıkarmayanların yüzlerine bakıldıkça.

Meşgul olduğudur insan, kalbinin meşgul olduğu en çok da. El işler, ayak yürür, akıl düşünür, göz uyur ama kalp öyle değil. Kalplerin meşguliyeti başka başkadır. Kimi kalpler ondan gayrı her bir şeyle meşguldür, kimi kalpler O’nun esma ve sıfatının bile zatına nispetle gayr gibi olduğunu sezer de gizliden gizliye yalnız zatıyla meşgul olur. Nasiptir, lütuftur, ihsandır. Zahirde ne ile meşgul olunduğuna pek bakılmaz bu bâbta. Seccadede para sayanı da vardır insanoğlunun para sayarken Allah diyeni de. Kalıp ve kalp birbirine benzer, benzetilir fakat. Kalbi yar ile meşgul olanın kalıbına merhamet içre güzel iştigal lütfedilir, kalıbı yardan ırakta olanın kalbi ağyâra mesken olur.

İnsan muhiti ve ahbabıdır. Gül bahçelerinde bahçıvanla dolaşanlar gül kokar, tabakhanelerde debbağ ile hemhal olan gübre. Bulunduğunuz muhit ve hemhal olduğunuz arkadaş size renk verir, koku verir, halinden hal verir, şahsiyetinden şahsiyet, duruşundan duruş verir. Hâl sâridir, bulaşır insandan insana. Güzel çirkine rengini zor verir ama çirkin güzeli yerle bir eder. Eşkiyayla gezen mutlaka eşkıya olur bu sebepten evliyayla gezen hiç olmazsa eşkıyalıktan kurtulur.

İnsan; dinlediği, okuduğu, yediği ve giydiğidir. Kulaktan gebe kalır kalpler, gözün gördüğü ile şekillenir, mideden geçen belirler kıvamını kalbin. Sözün okuduğunu ele verir, yüzün dinlediğini, secden yediğini ve giydiğin seni.

İnsan kim olmak istiyorsa onu aramalı, onu dert etmeli, onu sevmeli, onunla meşgul olmalı, onunla düşüp kalkmalıdır. İnsan bir durup kendisine sormalıdır önce ‘ben neyim?’ diyerek. Belki de bu sorudan bir yol gider ‘ben kimim?’ e doğru. Ve belki bu cevabın hakkı verilince kolaylaşır ikinci sualin cevabı.

İnsan nedir? Cevabı belli: Dert ettiğinden aradığına, sevdiğinden meşgul olduğuna, ahbabından yediğine kadar pek çok şeydir insan. Peki insan kimdir? O’nu razı eden ve O’ndan razı olabilen! Allah bizi insan eyleye.