Özbekistan’dan ortak alfabeye bir adım daha

Özbekistan, Türk dünyasında dil ve alfabe birliğine yönelik çalışmalara yeni bir adım ekledi. Özbekistan Oliy Majlisi Senatosu, 10 Eylül’de gerçekleştirilen 19. Genel Kurul toplantısında Latin yazısına dayalı Özbek alfabesini değiştiren yasayı onayladı. Mevcut 26 harf ve üç harf birleşiminden oluşan alfabe, yeni düzenlemeyle 28 harf ve bir kesme işaretinden oluşacak.

ÇİFT HARFLER TEK KARAKTERE DÖNÜŞÜYOR

Reformun en dikkat çekici bölümünü günlük yazımda ve dijital ortamda sorun oluşturduğu belirtilen dört karakter oluşturuyor. Buna göre Özbekçedeki O‘ harfi Ö, G‘ harfi Ğ, Sh birleşimi Ş, Ch birleşimi ise Ç olarak yazılacak. Alfabe içinde ayrı bir birim olarak yer alan “Ng” birleşimi de listeden çıkarılacak. Böylece özellikle bilgisayar, telefon ve dijital sistemlerde Özbekçe metinlerin yazılması ve işlenmesinin kolaylaştırılması hedefleniyor.

Yeni harflerin tamamı, Türk Dünyası Ortak Alfabe Komisyonunun 2024’te Bakü’de üzerinde uzlaştığı 34 harfli Ortak Türk Alfabesinde de bulunuyor. Komisyonun hazırladığı alfabe Türk devletleri için tek tip bir millî alfabe getirmiyor; her Türk dilinin kendi ses yapısını koruyarak ortak karakterlerden yararlanmasını öngörüyor. Özbekistan’ın tercihi de bu çerçevede Türk dünyasındaki yazı sistemleri arasındaki farklılıkların azaltılması açısından önemli görülüyor.

DERS KİTAPLARI DA DEĞİŞECEK

Yeni alfabe yalnızca resmî metinlerle sınırlı kalmayacak. Yasanın yürürlüğe girmesinin ardından devlet kurumlarının yazışmaları ile medya kuruluşlarının yeni sisteme kademeli olarak geçirilmesi planlanıyor. Eğitim alanındaki dönüşümün ise 2027’de başlaması öngörülüyor. İlkokul birinci sınıf kitaplarından başlanarak ders kitapları aşamalı biçimde yenilenecek ve bütün okul kitaplarının 2031’e kadar yeni alfabeye geçirilmesi hedefleniyor.

Özbekistan’ın yeni sistemi, ülkenin 1993’te başlayan Latin alfabesine geçiş sürecinde de yeni bir dönemin kapısını açıyor. Senatodan geçen yasa, Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in imzası sonrası yürürlüğe girecek.

Zorlu: “Türk dünyası açısından kıymetli”

AK Parti Genel Başkan Yardımcısı ve Türk Devletleri ile İlişkiler Başkanı Kürşad Zorlu da kararı memnuniyetle karşıladıklarını belirterek, düzenlemenin Türkiye ve Türk dünyasıyla dil entegrasyonunu güçlendireceğini bildirdi. Karmaşık harflerin yerine daha pratik ve Ortak Türk Alfabesiyle uyumlu sembollerin getirileceğini vurgulayan Zorlu, reformun özellikle yazım ve bilgisayar kullanımını kolaylaştıracağını ifade etti. Türkiye’nin dil ortaklığını güçlendiren çalışmalara büyük önem verdiğine dikkati çeken Zorlu, Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın Ortak Alfabe ile hazırlanan ilk eserleri 7 Ekim 2025’te Türk devletleri liderlerine sunduğunu hatırlattı. Zorlu, yaklaşık 40 milyon nüfusa sahip Özbekistan’ın attığı bu adımın Türk dünyası açısından “oldukça kıymetli” olduğunu belirtti.