Bosna, 'Bilge Lider' Aliya'yı özlemle anıyor

Fatih Sultan Mehmed'in 1463 yılında Bosna-Hersek'i fethiyle birlikte İslam'ı kabul eden Boşnaklar, Osmanlı'da buldukları huzuru ve güveni Osmanlı'nın bu topraklardan 1877-78 Berlin Antlaşması'yla çekilmesiyle kaybetti. Bu tarihten sonra Avusturya-Macaristan İmparatorluğunun parçası olan Bosna-Hersek, sırasıyla Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı ve ardından Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyetleri idaresi altında kaldı. Bu idareler altında Boşnaklara yapılan zulüm ve katliamlar nedeniyle çok sayıda insan ülkesinden göç etmek zorunda kalırken, kalanları ise çok daha kötü günler bekliyordu.

Ancak Boşnaklar hiçbir zaman iki seçenekli durumlara razı gelmediler ve hep bir ''üçüncü yol'' buldular. Bu üçüncü yol ise onların ayakta kalabilmesi, tarih sahnesinden silinmemesi için inançlarına ve bağımsızlıklarına sarılmaları oldu. 1. Dünya Savaşı, 2. Dünya Savaşı ve 1992-1995 yıllarındaki savaşta nüfusunun önemli kısmı katliamlara maruz kalan Boşnaklar, şimdi dünya sahnesinde tanınan bir bağımsız devletlerine ve bayraklarına sahip olmanın gururunu yaşıyor. Zor ve büyük acılar sonucu kazanılan bu özgürlüğün mimarı olarak, ''Bilge Lider'' diye anılan Aliya İzzetbegoviç görülüyor.

Aliya İzzetbegoviç, 1970'li yıllarda yayımladığı ''İslam Manfiestosu (Bildirge)'' ile Cezayir'den Bosna'ya, Fas'tan Endonezya'ya, Türkiye'den Pakistan'a uzanan İslam coğrafyasındaki tüm Müslümanlara hitap ediyordu. Öncelikli olarak özgürlük, İslami düşüncenin çağımızda yeniden canlandırılması ve yaygınlaştırılması, günümüz Müslümanlarının vahim durumunun iyileştirilmesi, Batı ile İslam dünyasının ilişkisi, İslam ile diğer dünya dinleri arasında bağlantı kurulması, yeni bir medeniyetin nasıl inşa edileceği gibi konuları bu bildirgesinde işleyen Aliya İzzetbegoviç, bir anda bütün dikkatleri de üzerine çekmişti.

Bosna-Hersek'in batısındaki Bosanski Şamats şehrinde 1925 yılında dünyaya gelen ve babaannesi Üsküdarlı bir Türk olan Aliya İzzetbegoviç,

Bosnalı Müslümanların, silahsız bir şekilde savaşla yüzleştikleri II. Dünya Savaşı'nda tecrübe edilen durumun tekrarını önlemek için Aliya İzzetbegoviç, 27 Mart 1990 tarihinde Demokratik Eylem Partisi'ni (Stranka Demokratska Akcija-SDA) kurdu.

Yugoslavya'yı oluşturan 6 Cumhuriyetten biri olan Bosna-Hersek'te 18 Kasım 1990 tarihinde yapılan ilk çok partili seçimlerde Aliya İzzetbegoviç'in genel başkanlığını yaptığı SDA, parlamentodaki toplam 240 milletvekilliğinden 86'sını ve Bosna-Hersek Cumhuriyeti'nin başkanlığını kazandı.

Aliya İzzetbegoviç, önce Slovenya'nın ardından Hırvatistan'ın Yugoslavya'dan bağımsızlığını ilan etmesinin ardından, ya bağımsızlığı tercih edip bir bedel ödeyecek ya da o zamanki Yuoslavya'nın devlet başkanı olan Slobodan Miloşeviç'in ''ırkçı'' yönetimi altında kalacaktı. Aliya İzzetbegoviç, bu zor durumu her zaman büyük saygı duyduğu halkının tercihine bıraktı ve 29 Şubat ile 1 Mart 1992 tarihlerinde ülkede referandum yapıldı. Halkın yüzde 63'ü referanduma katıldı ve Bosna-Hersek'in özerkliği ve bağımsızlığı lehine oy kullandı. Referandumu baz alan AB, 6 Nisanda, ABD ise 7 Nisan 1992'de Bosna-Hersek'in bağımsızlığını tanıdı.

Aynı gün, Bosnalı Sırpların siyasi lideri ve halen Lahey'deki uluslararası savaş suçları mahkemesinde yargılanan Radovan Karaciç ile Lahey'de yargılanırken 2006 yılında ölen Slobodan Miloşeviç, uluslararası arenada tanınan Bosna-Hersek'e karşı savaş başlattı.

Dünyanın gözleri önünde, ekmek sırasında, su sırasında, pazarda bulunan insanlar kitlesel şekilde tıpkı bugün Suriye'deki gibi katlediliyordu. Evler, camiler, tarihi eserler yıkılıyor, dünya güçleri bu olanları ancak izliyordu. En korkunç savaş günlerinde ülkesi hergün çocuklarını kaybederken, ülkesi kanlar içindeyken İzzetbegoviç, başkalarının ibadet yerlerine, sivillere, kadınlara asla dokunulmaması yönünde birliklerine emir veriyordu.

Birleşmiş Milletler'in koruması altındaki Srebrenitsa'da 8 bin insan bir gecede katledilirken Aliya İzzetbegoviç, ''dünyanın sağır ve dilsiz'' haline isyan ediyor, ancak bu isyanını dışarıya ve halkına asla yansıtmıyordu.

En zor günlerinde halkının etrafında kenetlendiği ve bir ''baba'' olarak gördüğü Aliya İzzetbegoviç, yaşanan olayları, "Her şeye kadir olan Allah'a andolsun ki; köle olmayacağız. Ben Avrupa'ya giderken kafam önümde eğik gitmiyorum. Çünkü çocuk, kadın ve ihtiyar öldürmedik. Çünkü hiçbir kutsal yere saldırmadık. Oysa, onlar bunların tamamını yaptılar. Hem de Batı;nın gözü önünde; Batı medeniyeti adına. Nefrete nefretle cevap vermeyin. Bosna için nefret çıkmaz sokaktır. Nefret sadece bizim ruhlarımızı zedelemiyor, Bosna'nın özünü de zedeliyor'' ifadeleriyle özetliyordu.

Sağlık durumundan dolayı, Ekim 2000'de, Bosna-Hersek başkanlığı görevinden çekilen Aliya İzzetbegoviç, 19 Ekim 2003'te vefat etti. Merhum Aliya İzzetbegoviç'i hastanedeki odasında vefatından önce son ziyaret eden devlet adamı olarak ise kayıtlara Cumhrubaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan girdi.

Merhum Aliya İzzetbegoviç'le birlikte 1983 yılındaki Saraybosna davası sonucu 5 yıl hapis yatan, yazar ve şair Prof. Dr. Cemaludin Latiç, merhum İzzetbegoviç'in herşeyden önce büyük dostu olduğunu vurguladı.

Aliya İzzetbegoviç'le birlikte Foça'daki cezaevinde kaldığını ve orada çok büyük sıkıntılar çektiklerini belirten Latiç, ''Bizi cezaevinde 'siz bir devlet kuracaksınız, Aliya başkan sizler de bakan olacaksınız' şeklinde suçluyorlardı. Aslında bizim öyle bir gayemiz yoktu, ancak cezaevinden çıktık, dedikleri gibi oradaki 13 kişinin her biri devlette önemli görevler üstlendi'' dedi.

''Aliya babalarımızın, dedelerimizin, dramamımızın sesiydi'' diyen Latiç, sözlerini şöyle sürdürdü:

" Aliya savaşı istemedi, ama halkına 'Bosna-Hersek devletini mi yoksa Sırplar'ın çizmesi altına girmeyi mi' istediklerini sormuştu. Halk bağımsız Bosna'yı istemişti.''

Merhum Aliya İzzetbegoviç'le birlikte 1983 yılındaki Saraybosna davasında yargılanan 12 sanıktan biri de Hasan Çengiç... Aliya İzzetbegoviç'le 5 yıl hapis yatan ve eski Bosna-Hersek Federasyonu Savunma Bakanı ve şu anda Bosna Hersek İslam Birliği Meclis Başkanı olarak görev yapan Hasan Çengiç, merhum İzzetbegoviç'le üniversite öğrencisi olduğu sırada tanıştığını ve kendisinden çok etkilendiğini kaydetti.

Merhum Aliya İzzetbegoviç'in entelektüel ve onurlu şahsiyetinin Boşnaklar ve Müslümanlar için bir vasiyet olduğunu da vurgulayan Çengiç, ''Sırplar ve Hırvatlar, Aliya'nın onları önemsediği kadar, Boşnakları önemseseydi, birlikte yaşama sanatının yeryüzündeki en güzel örneği bu ülke olurdu'' şeklinde sözlerini tamamladı.

Aliya İzzetbegoviç, 10 Eylül 2003 tarihinde 78 yaşındayken evinde düşerek iç kanama geçirdi ve 4 kaburgası kırıldı. Bunun üzerine oğlu Bakir İzzetbegoviç, Koşevo Hastanesi Ortopedi Bölümü Başkanı Prof. Dr. İsmet Gavrnkapetanoviç'le görüşerek, babasının durumunu iletti.

Gavrankaptanoviç, işte bu tarihten sonra 20 gün boyunca Aliya İzzetbegoviç'ten bir an olsun ayrılmadı. Gavrankaptanoviç, İzzetbegoviç'in son günlerinde tanık olduğu olayları anlatırken, bir hasta olarak onu çok sabırlı ve dirayetli olarak gördüğünü ifade etti.

Gavrankapetanoviç, İzzetbegoviç'i ABD'nin eski Başkanı Bill Clinton'ın yanı sıra Avrupa'dan birçok yetkilinin hastanede ziyaret ettiğini, son ziyaretçisinin ise vefatından 1 gün önce Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan olduğunu kaydetti.

İzzetbegoviç'i vefatından bir gün önce Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın ziyaret ettiğine dikkati çeken Gavrankapetanoviç, bu ziyaret sırasında İzzetbegoviç'in Erdoğan'a, "Bosnamı koruyun, Bosnama sahip çıkın, Bosnam sana emanet" dediğini söyledi.

Gavrankapetanoviç, kalp hastası olan ve iç kanaması nedeniyle çok kan kaybeden Aliya İzzetbegoviç'i 78 yaşındayken 19 Ekim 2003 tarihinde bir pazar günü saat 15.00 sıralarında kaybettiklerini ifade etti.

-''Bize yapılan soykırımı unutursak bunu bir daha yaşamaya mecburuz, size asla intikam peşinden koşun demiyorum, ama yapılanları da asla unutmayın''

-''Bizler insan olmaya ve insan kalmaya çalıştık ve başarılı olduk. Ancak bunu onlardan (Sırplardan) dolayı yapmadığımızın altını çizmeliyim. Kendimizden dolayı insan kalmaya çalıştık, onlardan dolayı değil. Onlara hiçbir şey borçlu değiliz. İnsan olmak ve insan kalmak, Allah'a ve kendimize karşı sorumluluğumuzdur. Onlara karşı değil."

-''Hiçkimse intikam peşinde koşmamalı, sadece adaleti aramalıdır. Çünkü intikam sonu olmayan kötülüklerin de kapısını açar. Geçmişi unutmayın ama onunla da yaşamayın.''

-''Yeryüzünün öğretmeni olabilmek için gökyüzünün öğrencisi olmak lazım. Hukuk benim için sadece meslek değil inancım, yaşam tercihim ve hayat felsefem. Geleceğimizi geçmişimizde aramayacağız. Kin ve intikam peşinde koşmayacağız.''