Bir asır önce Suriye

Tarihçi yazar Mustafa Armağan yönetiminde bu ay 5. sayısı yayımlanan Derin Tarih Dergisi, kapak konusunu Suriye'ye ayırdı. 128 sayfadan oluşan dergi, 'II. Abdulhamid Dönemi Suriye Albümü' ekiyle de bir asır öncesine ait Suriye fotoğraflarını okurlarına hediye etti. Tarihçi Mustafa Armağan, Arkeolog Nezih Başgelen, İslam İşbirliği Teşkilatı'nın kültürel alt organı 'İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi' (IRCICA) ve Genel Sekreteri Dr. Halit Eren'in özel arşivlerinden alınarak yayımlanan fotoğrafların yer aldığı 32 sayfalık özel albüm, en çok da bugün sıcak çatışmaların yaşandığı Suriye'nin Halep kentine ve geçmişine ışık tutuyor.

Osmanlı İmparatorluğu'na 1516 yılında Yavuz Sultan Selim han'ın Memluklara karşı kazandığı Ridaniye zaferiyle dahil olan Suriye, 402 yıl boyunca Osmanlı coğrafyasının parçası oldu. Osmanlı İmparatorluğu'ndan ayrıldığı 1918 yılından itibaren çeşitli sorunlar yaşamaya devam eden Suriye öyle görünüyor ki, geçmişinde oldukça rahatmış. II. Abdulhamid Han döneminde, Şam başta olmak üzere tüm Suriye toprakları, demiryolu gibi çölü 'demir köprülerle' aşmayı başarmış. O yıllarda Suriye sınırları içinde yer alan Kudüs ve Beyrut'tan da çarpıcı karelerin yer aldığı albümde, yüz yıldan da eski fotoğraflara yer veriliyor.

En çarpıcı kare II. Abdulhamid tarafından Şam'da yaptırılan anıt. Şam-Medine telgraf hattının açılışı anısına Meydanu'l-Merce'de dikilen ve yüksekliği 20 metreyi bulan anıtın tepesinde, İstanbul Yıldız Camii'nin maketi var.

II. Abdulhamid'in tahtta kaldığı 1876-1909 yılları arasındaki 33 yıllık döneme ait olduğu anlaşılan fotoğraflar arasında Osmanlıların 'Şam-ı Cennet Meşam' dedikleri 'Dımaşk' yani Şam'dan kareler bulunuyor. II. Abdulhamid zamanında Şam'a getirilen elektrikli tramvay ve rayları, caddelerinde otomobillerin sıralandığı Şam kareleri, Osmanlı döneminde kentin altyapısının ne denli gelişmiş olduğuna ilişkin ipuçları veriyor. Müşteri bekleyen faytonlar ile dönemin Çiçek Tiyatrosu da ay yıldızlı bayraklar altında objektiflere takılıyor.