İstanbul'un eski büyükşehir belediye başkanı Ali Müfit Gürtuna, 2002 yılı Mayıs ayında, şehirlerarası ilişkileri geliştirmeyi amaçlayan bir sivil toplum kuruluşu olan “Glocal Forum” ile Roma Belediyesi'nin ortaklaşa düzenlediği “1. Glokalizasyon Konferansı”na katılmak üzere İtalya'ya gittiğinde, dönemin Papa'sı 2. Jean Paul ile de görüşme fırsatı bulmuştu. Türk siyaset tarihinin görüp görebileceği en muhteşem “denge adamı” olmak gibi bir özelliği bulunan eski başkan, aynı şekilde, söz konusu ziyarette Vatikan'ın resmî zevatına “İstanbul Belediye Başkanı” olarak takdim edilirken de merhum Papa'nın “Hayır, o kentin adı İstanbul değil, Konstantinopolis'tir” şeklindeki “düzeltme”sine gereken cevabı ver(e)meyecek kadar dengeli ve kibardı.
Her ne kadar Gürtuna gibileri Papa'ya ve onun yolundan gidenlere “Yok be hayatım, o sizin dediğiniz şey küflü tarih kitaplarında kaldı. Biz burayı aldık ve adını da değiştirdik. Gücünüz yetiyorsa siz de bizden geri alın. O zaman canınız hangi ismi istiyorsa onu koyarsınız” diyecek cesareti bulamasa da batı kaynaklı popüler bir melodi, “öpülmüş yanağın dâvâsı”nı güden bu umutsuz “Konstantinopolis” sevdasına ta 1950'lerin başlarından beri verilmesi gereken en güzel cevabı veriyor. İlk kez bundan yarım yüzyıl önce, 1953 yılında “The Four Lads” adlı Amerikalı bir grup tarafından seslendirilen “Istanbul, not Constantinople” (Konstantinopolis değil, İstanbul!) adlı parça, o gün bugündür -zaman zaman eğlenceli filmlerin ara melodilerine de dönüşerek- müzik âlemindeki uzun soluklu yolculuğunu başarıyla sürdürmekte…
Biz de son Papa 16. Benedikt'in Türkiye ziyaretinin şerefine, köşemize -inadına- bu klasik parçayı konuk ediyoruz bu hafta…
Devrin değiştiğini ve bir zamanların Konstantinopolis kentinin adının şimdilerde İstanbul'a dönüştüğünü kinayeli sözler ve eğlenceli bir ritm eşliğinde anlatan parça, böyle bir değişikliğin neden yapıldığını sorgulayanlara ise şu muzipçe cevabı veriyor: "That's nobody's business but the Turks!" (Bu durum Türklerden başka hiç kimseyi ilgilendirmez!)
Parçayla ilgili en ünlü rivayetlerden biri de onun 1950'li yılların başlarında, dönemin başbakanı Adnan Menderes'in girişimleriyle, bizzat Türk devleti tarafından İrlandalı şarkı sözü yazarı James Kennedy ve Amerikalı besteci Nat Simon'a, uluslararası alanda propaganda yapmak amacıyla, bedeli ödenerek hazırlattırıldığı yönünde. Ancak, şimdiye kadar bu iddiayı doğrulayacak resmî bir açıklama ya da bulguya rastlanmış değil…
İlk bestelendiği tarihten bu yana en az on farklı grup ya da solist tarafından farklı yorumlarla okunan ve modası hiç geçmeyen bu efsanevi melodi şimdiye kadar pek çok sinema ve televizyon filminde arka fonda çaldığı gibi, Warner Bros'un Tiny Toons karakterlerinin yer aldığı bir çizgi filmde de kullanıldı. Ayrıca, yine “Simpson Ailesi”nin bir bölümünde, Homer Simpson'un Türklerle oturup rakı içtiği bir bölüme eşlik etti. Bunun dışında, kayıtlarda, “Muppet Show”un -yakın zamanda James Bond'luktan emekli olan aktör Pierce Brosnan'ın katıldığı- bir bölümünü süslediği ve Microsoft'un 2005 yapımı Xbox oyun konsolunda yer aldığı şeklinde bilgiler de yer almakta…
“İstanbul, not Constantinople”ın sinema ve televizyon yapımlarındaki en son konukluğu ise 2003 yılında gerçekleşti. Yönetmenliğini Mike Newell'ın yaptığı, başlıca rollerini ise Julia Roberts, Kirsten Dunst, Dominic West ve Maggie Gyllenhaal'ın üstlendiği bir lise melodramı olan “Mona Lisa Tebessümü” (Mona Lisa Smile), öyküsünün geçtiği 1950'lerin atmosferine uygun bir biçimde, parçayı bir okul balosu sahnesinde kullanmaktaydı. Nicedir unutulmuş olan bu melodi Newell'in yapıtı sayesinde yerküreye bir kez daha dalga dalga yayılırken, Türkiye'nin en büyük kentinin adının -Papa'ya ve hayalperest Yunanlılara rağmen- “İstanbul” olduğunu da bütün dünyaya bir kez daha hatırlatacaktı.
Swing tarzındaki ünlü şarkıyı New York-Brooklynli “They Might be Giants” grubunun 1990 tarihli “Flood” adlı albümündeki çağdaş bir yorumuyla ve MP3 formatında edinmek isteyen sinemasever okurlarımız, aşağıdaki elektronik posta adresine boş bir mesaj atabilirler:
Sanal ansiklopedi Vikipedia'nın aşağıdaki sayfasında “Istanbul, not Constantinople” parçasının doğuş öyküsüne ilişkin ayrıntılı bilgilere ulaşabilirsiniz.
Parçanın İngilizce sözlerine ulaşmak için:
“Mona Lisa Tebessümü” (Mona Lisa Smile, 2003) filminin www.imdb.com sitesindeki sayfası:
