Yavaş ziyaretinde kazananlar ve kaybedenler

Mansur Yavaş’la ilgili üç beş kendini bilmezin sosyal medyada köpürttüğü “AK Parti’ye geçiyor”, “Saf değiştirdi” ya da “Ona oy yok” şeklindeki duygusal ve tepkisel yaklaşımları almış başını gidiyor.

Net olan, bu ziyaretin tesadüflerle açıklanamayacak kadar seçilmiş bir davranış dili, siyasi rasyonellik ve kodlanmış mesaj barındırması.

İlişki ve iletişim yönetiminde “toplumsal jestus” dediğimiz kavram son derece kritiktir. Bireylerin veya liderlerin toplumsal alanda sergiledikleri duruş, kıyafetlerinden jestlerine kadar seçilmiş davranışlardan oluşur ve ‘okunabilirse’ net bir mesaj taşır. Friedrich Engels’in “İnsanın sosyal varlığı düşüncelerini ve bilincini belirler” tespiti de bu tablonun zeminini özetler.

Yavaş, muhalefet kanalında iki liderin partiyi ikiye böldükleri, fikrî ve vizyoner bir alternatif sunmaktan uzaklaştıkları bir dönemde, son derece akıllıca bir pozisyon almıştır. Başkan’ın duruşu; toplumun geniş kesimlerinin özlem duyduğu, kutuplaşmayı ve her şeyi dost-düşman ikilemine sıkıştırmayı reddeden “karpuz efekti”nden kaçış olarak algılanmalıdır.

Yavaş, tarafsız durarak ve çekişmelerin peşinden koşmayarak kendi liderlik alanının altını çizmektedir. “Aslolan Ankara’dır, Ankaralıların çıkarıdır. Bu süreçte Cumhurbaşkanı ile de görüşürüm, kentin sorunlarını da taşırım.” söylemi mesajın kodlanmış halidir. “İçindekinin içinde” olan ise, “Türkiye’nin son dönemde iç ve dış politikada uyguladığı, ‘Hibrit (Ret ve Kabul aynı anda) Politika’ doğrultusunda gerçek alternatif lider, benim.” diye okunabilir.

Aynı saikle verilmiş ikinci mesaj ise şu idi: “Eğer bu tutumum her iki partinin genel merkezleri tarafından rahatsızlık sebebi olarak görülürse gereğini yapmaktan çekinmem.” Yani ‘gerekirse’ iki partiden de uzak dururum, diyor.

Yavaş’ın iki genel başkana önceden haber vermesi ise, toplumun kültür ve değerlerine, ortak ruhi şekillenmesine uygun bir duyarlılık ifadesidir.

İletişim mimarisi ve mühendisliği açısından bakıldığında, sosyal medyadaki gürültünün kitlelerin genel eğilimini yansıtmadığı söylenebilir. Ölçümlemeler, bu rasyonel temasın Yavaş’a ya da AK Parti’ye bir hasar vermediğini ortaya koyuyor. Kazananları belli, kaybedenleri de tabii… Kaybedenler kulübünün üyeleri; iç çekişmelere hapsolan muhalefet aktörleri, Kemal Kılıçdaroğlu ve Özgür Özel’den başkası değildir.

Yavaş’ın siyasette kutuplaştırıcı, düşmanlaştırıcı, agresif dilden uzak duruşu, Türkiye’nin ihtiyaç duyduğu “olgun muhalefet tarzının ve rasyonel siyasal iletişimin” somut bir örneği olarak değerlendirilebilir.

Kör kör parmağım gözüne

İletişim dünyasında sıklıkla tekrarlanan bir altın kural vardır: 3C Formülü; Concept (Fikir), Content (İçerik) ve Context (Bağlam). Bu üçlü sacayağından birini bile sakat bırakırsanız, elinizde devasa bir iletişim enkazı bulabilirsiniz.

İşte Adidas’ın“Tek Ayakkabı Hizmeti” (Single Shoe Service) kampanyasında yaşanmış olan tam da budur. Fikir (Consept) hayli parlak: Tek bacağını kaybetmiş bir insanın iki ayakkabı birden alma zorunluluğunu ortadan kaldırmak… Problem son iki ‘C’ de; “İçerik” ve “Bağlam”da…

Marka bazı şeyleri okuyamamış: İsrail’in uzunca bir süredir Gazze, Lübnan, Suriye ve İran’da yürüttüğü saldırgan tutum ve Türkiye dahil pek çok ülkeyi düşman ilan etmesi sonucu içine düştüğü yalnızlığı… İspanya ve İngiltere’den başlayarak dünyada ağır eleştirilere muhatap olmasını…

Okusaydı, gidip ‘kör kör parmağım gözüne’ misali; İsrail’in Gazze’deki saldırılarına katılmış Yahudi asker Shalev Biton’u kampanya yüzü yapmazdı.

Gazze’de ağır bombardımanlar nedeniyle 70 binden fazla insanın hayatını kaybettiği, binlerce masum çocuğun ve sivilin uzuv kaybına uğradığı bir dönemde, bu duruma bizzat sebebiyet veren ordunun mensubunu “mağdur” olarak sunmazdı.

Uluslararası BDS Hareketi (Boycott, Divestment and Sanctions) haklı olarak sormuş: “Bu bir reklam mı, yoksa İsrail ordusunun imajını mağduriyet söylemiyle aklama çabası mı?” Sosyal medyada #BoycottAdidas fırtınası eserken, Javier Bardem, Guy Christensen, Susan Abulhawa gibi ünlüler de tepkilerini ortaya koymuşlar.

Öte yandan bizde, TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş tarafından yapılan resmî protesto açıklamasının dışında, sözde aydınlardan pek ses yok yine…

Küçük bir kuramı hatırlayalım: Maddi ve/veya manevi hasar varsa, kriz vardır. Kriz iletişiminde vurgunun gücü, hasarın fazlalığıyla düz orantılı olmalıdır.

Peki, Adidas kriz sonrası ne yapmış? “Özrü kabahatinden de büyük” denilebilecek bir tavır takınmış. ‘Özür’ açıklaması için bir ‘hikâye’ yayınlamış. Kriz bütün dünyaya yayılmasına rağmen açıklamayı küresel ana hesabı yerine, Adidas Arabia Instagram hesabından yapmış. O da zaten 24 saat sonra yayından kalktı.

Bizce markanın düştüğü 5 temel hata şöyle:

1. Dünyada İsrail’in aleyhine dönen havayı koklayamamak.

2. Fikri, tüm dünyadaki ampüte olmuş insanları kapsayacak şekilde hayata geçirmek varken, belki de kasten, kendi krizini yaratacak bir çözüm yoluna gitmek.

3. Hasarın bütün dünyaya yayılacağını görememek. İletişimi lokal düzeyde yönetebileceğini sanmak.

4. “Kimseyi incitmek niyetinde değildik” şeklindeki açıklamayla özür metninin etkisini iyice azaltmak.

5. Her kriz iletişiminde olması gerektiği şekliyle, özür dilemenin dışında rencide ettiği kitlelerin gönlünü alacak herhangi bir eylemde bulunmamak.

Bu arada, baktığımız 3 yapay zekâ uygulamasında ve internette, reklam kampanyasının tamamen geri çekildiğine dair teyit edilmiş herhangi bir bilgi de yok.

Adidas, Temmuz 2024’de, eski bir ayakkabı modelini yeniden piyasaya sürerken Filistin asıllı model Bella Hadid’i reklam yüzü olarak kullandığı benzer bir kampanyayı, İsrail’den gelen baskılar ve küresel boykot dalgasıyla büyüyen hasar sonucu derhal durdurmuş, hem firma defaatle özür dilemiş hem de Hadid pişmanlık ifade eden bir açıklama yapmıştı.

Adidas ve filmde oynayan kişi aynı hassasiyeti keşke, bu sefer de gösterselerdi.