Mason Locasında bulunmayan kardeşliği bir köylünün yüreğinde bulmak...

Hayatın anlamını nerede, nasıl ve kimden öğreniriz sorusu zihnimizde kayıtlıdır. Lakin sadece bazıları için bu kayıt aktif hale gelir, söze dökülür, sözden eylem alanına geçer.

Hayatın anlamı bazıları için perde perde açılan bir sahnede karşılaşılan bir hakikattir.

Bazıları için bir mihmandarın gözetiminde çıkılmış bir yolculuğun duraklarında, azar azar ve yavaş yavaş kavuşulan bir ışık. Bazıları için bir anda nasıl olduğu bilinmeden insanın içinde hazır bulduğu, zaten hep orada olan ama ne ki orada olduğu bilinmeyen bir pakettir. Bir rüzgâr eser, paketin ipleri çözülür ve kişi, aradığını bilmediği ama şimdi bulunca eksik parçasının tam burada gizli olduğunu kavradığı şey ile karşılaşmış olur.

Tolstoy hayatı boyunca hayatın nasıl yaşanacağının ve nasıl tamamlanacağının, yani nasıl ölüneceğinin cevabını aradı. Cevabı, daima, elinin emeğini esirgemeyen ve bedeni ile çalışan insanların arasında buldu.

Tolstoy’un ideal kahramanları, tabiatın bağrında elleri ile çalışan, kavrayan adamların hayat yordamında ete kemiğe bürünür. Mesela, hakikate Mason Localarında kavuşacağını zanneden Pierre, hayatın anlamını bir köylünün merhamet, ilgi ve şefkatinde bulur.

Pierre’den geçen salı günü bahsetmiştim. İyi atadan kötü evlat, kötü atadan iyi evlat temsiline tam oturan bir karakterdir Pierre. Savaş ve Barış’ın iri yarı, çirkin kahramanı, Moskova’nın işgali sırasında esir düştüğü yerde bir köylü ile karşılaşır: Platon Karatayev.

Pierre’i hayatının en karanlık döneminde adeta küllerinden yeniden doğuran ve ona Masonluğun, felsefe kitaplarının veya zenginliğin veremediği o huzuru ve hayatın anlamını öğreten o köylü karakter Platon Karatayev’dir.

Platon Karatayev, sadece Pierre için değil, dünya edebiyatı için de “saf bilgeliğin” ve “huzurun” en önemli sembollerinden biridir.

Pierre, Fransızların Moskova’yı işgali sırasında esir düşmüştür. Ölümün kıyısından dönmüş, kurşuna dizilen insanları izlemiş ve inandığı tüm insani değerler yerle bir olmuştur. Ruhsal olarak tamamen çökmüş halde, karanlık, pis bir barakaya kapatıldığında yanında Platon Karatayev adında basit bir köylü askeri bulur.

Platon, elindeki son patatesi Pierre ile paylaşmak üzere sevgiyle ve şefkatle böler. Bu küçücük paylaşım, Pierre’in insanlığa olan inancını yeniden canlandırır.

Platon Karatayev, Tolstoy’un idealize ettiği “Rus köylü ruhunun” ta kendisidir. Onda kibir, hırs, felsefi karmaşa veya gelecek kaygısı yoktur. Platon geçmişin pişmanlıklarıyla ya da geleceğin korkularıyla yaşamaz. İslam tasavvuf anlayışında en net çizgisini göreceğimiz üzere Tolstoy’un ideal köylüsü tam da vaktin evladıdır, vakit neyi getiriyorsa onu kabullenir ve onunla mutlu olur. Yunus Emre’nin mısralarının romandaki temsili gibidir: “Yaratılanı severiz/ Yaradan’dan ötürü”. Platon, sadece Pierre’i değil, barakadaki herkesi, hatta onları esir tutan Fransız askerlerini ve sokaktaki sahipsiz bir köpeği de aynı samimiyetle sever. Onun için her insan Tanrı’dan bir emanettir. Konuşmaları teolojik veya felsefi tartışmalar içermez. Halk deyişleri, basit dualar ve hayatın içinden hikayelerle konuşur. Hayatının özünü teşkil eden temel düstur şudur: “Tanrı nereye ektiyse orada büyürüz.”

Karatayev, içine düştüğü her durumda Tanrı’nın kendisini oraya ektiğini düşünür. Oraya ekildiğine göre demek ki orada varlığını kıymetlendirmesi ve varlığının hakkını vermesi gerekmektedir.

Pierre, Mason locasında aradığı o “kardeşlik” ve “Tanrı sevgisi” gibi soyut kavramların canlı, ete kemiğe bürünmüş halini Platon Karatayev’de görür. Platon sayesinde Pierre, insanın maruz kaldığı şartlar ne olursa olsun (zincire vurulmuş, aç ve esir olsa bile) ruhunun tamamen özgür kalabileceğini fark eder.

Pierre, hayatı anlamlandırmak için büyük sistemlere, karmaşık ritüellere veya zenginliğe ihtiyacı olmadığını; mutluluğun sadece var olmanın kendisinde ve diğer insanlarla kurulan samimi bağlarda yattığını Karatayev aracılığı ile idrak etmiş olur.

Fransız ordusu Moskova’dan geri çekilirken, esirleri kışın çetin şartlarında yürümeye zorlar. Platon Karatayev bu zorlu yolculukta hastalanır ve adım atamayacak hale gelir. Fransız askerleri onu yol kenarında vurarak öldürür.

Pierre bu ölüm karşısında büyük bir acı yaşasa da Platon’un ruhuna bıraktığı iz onu sağaltır ve zenginleştirir. Savaş bittikten ve Pierre esaretten kurtulduktan sonra bile, ne zaman kafası karışsa veya hayatta yolunu kaybetse “Karatayev olsaydı ne yapardı, bu duruma nasıl bakardı?” diye düşünür.

Platon Karatayev, Pierre için bir öğretmen değil, bizzat hayatın kendisidir. Tolstoy bu karakterle önce kendisine, sonra da okuyucusuna en büyük hakikatin ve huzurun entelektüel arayışlarla değil, hayatı olduğu gibi kucaklayan sade bir kalple bulunabileceğini hatırlatır.

Meraklısı için not:

Dikkatinizi çekiyor mu? Son günlerde Mason locaları ile ilgili muhakkak bir iki haber yer alıyor sosyal medyada. Geçtiğimiz hafta benim karşıma Kaya Çilingiroğlu’nun, babasına mason olmasının teklif edildiğini, kabul etmediği için İstanbul Üniversitesi’ne rektör olmasının engellendiğini anlattığı sohbetten bir kesit düştü.