Krediler, reel sektör ve yapılandırma

Yazılarımı yakından takip edenlerin bildiği üzere diğer pek çok ekonomistten ayrışarak makro ekonomik konulardan bahsederken sadece kur, faiz ve enflasyon ilişkisinden bahsetmiyor aynı zamanda reel sektörün durumunu da gözler önüne sermeye çalışıyorum. Zira ekonomi sadece finansal piyasalardan oluşan bir yapı değil aynı zamanda üretimi, istihdamı ve tüketimi de içeren bir bütündür. Finansal piyasalar ise bu bütünün bir parçasıdır. Ancak ne yazık ki son birkaç on yıldır tüm dünyada ekonomi denilince akla sadece finansal piyasaların gelmesi ve “finansal piyasaları memnun edebilmek” için politikalar yapılması gibi ciddi bir garabet ile karşı karşıyayız.

Özellikle Türkiye gibi gelişmekte olan ekonomilerin döviz bağımlılığı, döviz kuru geçişkenliği nedeni ile enflasyonist baskılar ve nihayet cari açığın neden olduğu riskler maalesef faizlerin de yüksek olması gerektiği gibi bir öğrenilmiş çaresizliği de beraberinde getiriyor. Elbette bugün uzun uzun bu konunun bilimsel tartışmasına girmeyeceğim ancak bugün yaşadıklarımızın bir kısmının aynı zamanda mesnetsiz kabullenmeler içeren ve sanki bilimselmiş gibi dayatılan dogmaların bir sonucu olduğunu not etmek isterim.

Gelelim mevcut duruma. Geçen yıl sonunda %2,5 olan takipteki alacak oranı temmuzun üçüncü haftasında %2,9’a yükselmiş görünüyor. Takipteki alacak oranının aynı dönemde bireysel kredilerde %4,1’den %4,8’e ve ticari kredilerde ise %1,9’dan %2,3’e yükseldiğini gözlemliyoruz. Bu noktada bir hatırlatma yapalım. Bankaların önemli bir kısmı BDDK mevzuatı uyarında karşılık ayırmamak adına ticari kredi tarafında normalde takibe geçmesi gereken kredileri yüzdürmeye devam ediyorlar. Yani söz konusu oranın görece düşük görünmesi ya da “tarihsel ortalamaların altında” diye basitleştirilmesi sizi yanıltmasın. Reel sektörün kayda değer bir bölümü yüksek faiz ve yüksek faize razı olduğu halde erişemediği finansman konusunda sıkıntılı durumda. İSO500 ve İSO İkinci 500 verilerini detaylı incelediğimizde finansman giderlerinin tarihi yüksek seviyelerde olduğunu görüyoruz.

Diğer yandan dış talep koşulları da hem savaşın etkisi hem de küresel ekonomide uzun süreden bu yana devam belirsizlikler nedeni ile oldukça sıkıntı bir görünüm sergiliyor. Yani içeride sıkılaştırma dışarıda ise talep koşulları üreticileri sürekli baskılıyor.

Örnekleri ve gerekçeleri artırmak mümkün. Ancak işin özünde daha önce de defalarca hatırlattığım üzere reel sektörün kredilerinin gözden geçirilmesi ve mutlaka doğal bir yapılandırma sürecine tabi tutulması gerektiğini bir kez daha ifade etmek istiyorum.

İstihdam sağlayan, ihracat yapan, vergi ödeyen ve yaptığı üretim ile dışa bağımlılığı azaltan reel sektörün rahatlatılması konusu sadece ekonomik değil aynı zamanda sosyolojik olarak da önemli hale geldi. Dezenflasyon programının yüksek reel faiz kısmının tahmin edilenden uzun sürmesinin yan etkilerinin yoğunlaştığı bu dönemde mevcut faiz seviyesinin bir süreden bu yana enflasyonist sonuçlar doğurduğunu da gözden kaçırmamak gerekiyor.

Umarım reel sektördeki hasar kalıcı hale gelmeden kredi yapılandırma adımı atılır ve reel sektörün bir nebze de olsa rahatlamasının önü açılır.