Stopaj düzenlemesi ve etkileri

Geçtiğimiz hafta Perşembe günü Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararına göre, döviz tevdiat hesaplarına yürütülen faizlerden ve katılım bankalarınca döviz katılma hesaplarına ödenen kar paylarından vadesiz ve ihbarlı hesaplar ile 1 yıla kadar olan vadeli hesaplarda yüzde 20 kesinti yapılacağına dair bir düzenleme ilan edildi. Buna göre bir yıla kadar vadeli döviz tevdiat hesaplarından elde edilen faize uygulanan kesinti oranı yüzde 20’ye, bir yıldan uzun vadelilerde ise yüzde 18’e yükseltildi.

Stopaj düzenlemelerin mevduatın miktarına ve vadesine etki ettiğini biliyoruz. Bu konuda elimizde önemli örnekler de mevcut. Örneğin geçtiğimiz yıl Ağustos ayındaki spekülatif kur atağının ardından 31 Ağustos 2018 tarihinde yine bir Cumhurbaşkanı Kararı ile düzenleme yapılmış ve olumlu neticeler elde edilmişti.

31 Ağustos 2018 tarihli düzenleme ile; 31 Ağustos – 30 Kasım 2018 döneminde açılan ya da vadesi yenilenen 1 yıl veya daha kısa vadeli yabancı para (YP) mevduattan elde dilen stopaj oranı artırılmış, Türk Lirası (TL) mevduatlara uygulanacak stopaj oranı ise düşürülmüştü.

Söz konusu düzenleme neticesinde, uygulamanın geçerli olduğu 3 aylık dönemde; uzun vadeli TL mevduatın payının arttığını gözlemledik. TCMB’nin verilerine göre; düzenlemenin geçerli olduğu 3 ayın sonunda; 1 yıldan uzun vadeli TL mevduatların payı başlangıca göre göre yüzde 93 oranında, 6 aydan 1 yıla kadar vadeli mevduatların payı yüzde 99 oranında artmış. 1-3 ay vadeli mevduatların payı yüzde 58 olurken, 3-6 ay vadeli mevduatların payı yüzde 132 oranında artarak yüzde 7,4 seviyesine ulaşmış ve 6 aydan uzun vadeli TL mevduatların toplam payı da yüzde 2,5’tan yüzde 5 seviyesine yükselmiş. Özetle, stopaj düzenlemelerinin vade uzamasında etkili olduğu görülüyor. Bu konuda detaylı verilere ulaşmak için, TCMB uzmanı Egemen Eroğlu ve uzman yardımcısı Merve Demirbaş Özbekler’in “Stopaj düzenlemesinin mevduat vadesine etkisi” başlıklı çalışmasına göz gezdirebilirsiniz.

Son dönemde bankalardaki YP mevduatın toplam mevduat içindeki payının giderek artması ekonomi gündemini en çok işgal eden konuların başında geliyor. Döviz tevdiat miktarı 172 milyar Dolar’a dayanmış durumda. Ekonomi yönetimi bu alandaki riskleri minimize etmek ve hanehalkının TL’ye yönlenmesini sağlamak amacıyla yaptığı son düzenlemenin etkilerini gözlemleyeceğiz. Elbette bu düzenlemenin hissedilir etkileri olacaktır. Ancak esas etkiyi hanehalkının döviz tutmasının sebepleri ortadan kalktıkça göreceğiz.

Ekonomik istikrar ile siyasi istikrar iç içe geçmiş kavramlardır. Bu bakımdan 31 Mart mahalli seçimlerinin sonuçları; belirsizliğin ortadan kalkması ve geçen Ağustos ayındaki kur atağından sonra alınan önlemlerle başlayan makroekonomik dengelenmenin belirginleşmesi açısından büyük önem arz ediyor.

Bankacılık sektörünün en önemli fon kaynağı mevduattır. Bu noktada önemli olan konu ise mevduatların vadesinin uzunluğudur. Zira bankalar kısa vadeli tuttuğu mevduatlar ile uzun vadeli krediler vermek zorunda kalır ki bu durum da “vade uyumsuzluğu”na neden olur. Dahası YP mevduat tutup TL kredi vermek için yaptıkları SWAP işlemleri de kredi maliyelerini artırır. Bu açıdan bizim için kaliteli mevduatın mümkün olduğunca uzun vadeli TL mevduatları olduğunu unutmamak gerekir.