Müftünün makamı

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) yönetimi tarafından 2018’de kurulan Dünya Müslüman Toplumları Meclisi (el-Meclisu’l-Âlemî li’l-Muctemeâti’l-Muslime, The World Muslim Communities Council), 2023’ün başında Doğu Türkistan’a resmî bir ziyaret organize etmişti. Elbette Çin hükümetiyle koordineli biçimde gerçekleştirilen bu ziyarete 14 İslâm ülkesinden 30’u aşkın isim katıldı. Benzer programlarda olduğu gibi heyete Çinli rehberler eşlik etti, “Şincan”ın ne kadar gelişmiş olduğuna dair sunumlar yapıldı, “terörle mücadele” konsepti anlatıldı, “dinî özgürlüklerin hiçbir şekilde kısıtlanmadığının” altı çizildi.

Çin medyasının farklı dillerde yaptığı yayınlarla bütün dünyaya aktardığı ziyarette yer alan isimlerden biri, 1999-2012 arasında Bosna Müftülüğü (Reisu’l-ulemâ) makamını deruhte eden Mustafa Çeriç’ti. Urumçi’de kendisine uzatılan mikrofonlara konuşmaktan geri durmayan Çeriç, “Çin’in global arenada gittikçe büyüyen ve önem kazanan rolüne” ve “Çin’in, Şincan’da barış ve uyumun sağlanması için terörle ve radikalizmle mücadelesine” övgüler yağdırdı. Çin medyasının, İslâm dünyasının meşhur ve önemli din adamlarından birinin ağzından koparmayı başardığı bu cümleleri, Doğu Türkistan bağlamında nasıl öne çıkardığını ve ne şekilde kullandığını tahmin edebilirsiniz.

Mustafa Çeriç’in Doğu Türkistan yorumu, elbette büyük öfke doğurdu. Öyle ki, dönemin Bosna Müftüsü Hüseyin Efendi Kavazoviç’in ofisinden yapılan açıklamada “Çeriç’in herhangi bir kurumsal temsil yetkisinin bulunmadığı, tamamen kendi inisiyatifiyle geziye katıldığı” belirtildi. Resmî beyan böyle söylese de, Çeriç, Bosna şartlarında gayet göz önünde bir dinî figürdü, dolayısıyla attığı adımlar sadece kendisini bağlamıyordu:

İslâmî eğitimini Kahire’deki Ezher Üniversitesi’nde tamamlayan Mustafa Çeriç, 1981’den itibaren 8 yıl ABD’de yaşamış, ardından 1993’te Bosna Hersek Müslüman Toplumu’nun liderliğini üstlenmişti. Savaştan sonra müftülük koltuğuna oturan Çeriç, Vatikan’la sıcak ilişkiler, dinler arası diyalog, Holokost’u inkârla mücadele gibi Avrupa’da kendisini şöhrete kavuşturacak birçok dalda aynı anda oynamıştı. Tony Blair’in danışmanlığından BAE tarafından oluşturulan çeşitli dinî kurumların üyeliklerine, Çeriç’in portföyü epey zengindi. Bilhassa müftülük makamından ayrıldığı 2012’den sonra BAE ile irtibatını sıkılaştıran Çeriç’in üstüne, Abu Dabi yönetiminin aldığı çeşitli siyasî kararların da gölgesi düşecekti, ister istemez. Örneğin, kendisini Doğu Türkistan’a götüren kuruluşun, Fransa başta olmak üzere Avrupa’nın çeşitli devletleriyle “radikalizmle mücadele” çalışmaları yaptığını, bu bağlamda Müslüman Kardeşler Teşkilâtı, Hamas, Nahda Hareketi ve diğer İslâmî hareket mensuplarına yönelik kovuşturmalarda bilfiil rol aldığını Çeriç’in bilmiyor olması imkânsızdı.

Sıradan Müslümanların zihninde daha çok 22 Ekim 2003 günü Saraybosna’da Aliya İzetbegoviç’in cenaze namazını kıldırmasıyla kalan Mustafa Çeriç’in yukarıda ana hatlarını aktardığım “çok tercihli” çizgisi Bosna’da müftülük makamını da ister istemez polemiklerin hedefi haline getirdi. Muhtemelen bundan dolayı, görevi Çeriç’ten devralan Hüseyin Efendi Kavazoviç, 14 yıllık müftülük vazifesi boyunca dengeli bir yönetim sergilemeye çalıştı. Bilhassa Türkiye’yle ilişkileri korumaya hassasiyet gösteren Kavazoviç’ten sonra, Bosna’nın yeni müftüsü artık Prof. Dr. Necat Grabus.

Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi’nde 10 Ekim 2026 günü gerçekleştirilen oylamada, salt çoğunluk olan 200 sınırını ilk turda geçerek 230 oyla müftülük makamına gelen Grabus’un rakipleri Bosna Hersek Müslüman Toplumu Din İşleri Direktörü Mensur Malkiç ve Mostar Müftüsü Selim Dedoviç’ti. Malkiç 128, Dedoviç de 28 oyda kaldı.

15 Kasım’da Gazi Hüsrev Bey Camii’nde düzenlenecek merasimle vazifesine resmen başlayacak olan 58 yaşındaki Necat Grabus, 2033’e kadar 7 yıl görev yapacak. Bosna’nın şartları gereği aynı zamanda siyasî bir makama da oturan Grabus, İslâm dünyasının her yerinde mevcut sorunların (maneviyat düşmanlığı, dinden uzaklaşma, sekülerleşme, müstehcenliğin yayılması, ailenin çözülüşü, değer erozyonu, sosyal medyanın yıkıcı etkileri vb.) yanı sıra çeşitli ülkelerin Balkanlara ve Bosna’ya etki etme girişimleriyle de yüzleşecek. Siyasî, ideolojik ve ekonomik cepheleri bulunan -ve bazı ülkeler açısından doğrudan doğruya Türkiye’nin doğal tesirlerini yok etme hedefine kilitlenen- bu yüzleşmede, Necat Efendi’nin deruhte ettiği makam oldukça kritik. Karşılaşacağı imtihanlardan yüzünü akıyla çıkmasını niyaz ediyoruz. Zira Saraybosna’da bir reisu’l-ulemâ sadece kendisinden ibaret değildir, attığı adımlar dalga dalga İslâm dünyasına yayılır.