NATO… Kıbrıs… Köprünün altından çok sular aktı

Siz bu satırları okurken NATO Zirvesi başlamış olacak. Uluslararası ilişkiler tarihine geçecek bir 48 saatin içindeyiz. Zirveye katılan herkesin dikkat kesildiği buluşma elbette Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ABD Başkanı Trump arasında olacak. Şu açılardan: Bir. Trump Ankara’ya “resmi ziyaret” kapsamında geliyor. Bunun “Erdoğan’la görüşmeye geliyorum. Gelmişken NATO Zirvesi’ne de katılacağım” anlamı taşıdığını yazmıştık. İki. Üye ülkeler, Erdoğan’ın; aşırı uçlara savrulmaması için Trump’ı ikna etmesini bekliyor. Üç. Bu buluşma yeni bir yola giren Türk- Amerikan ilişkilerinin rotasını perçinleyen bir mahiyet taşıyacak. İki ülke “büyük resimde” (bir önceki yazıda kabaca tarif etmiştik) önemli ölçüde uyuşuyor (Trump’ın Şara ile görüşmek istemesi bundan bağımsız değil.) Ama… Gazze’den İran’a, Suriye’den Irak’a, Kafkaslardan Balkanlar, Orta Asya ve Afrika’ya kadar stratejik konularda bu kadar temas kuran iki ülkenin hala yaptırımları konuşuyor olması olağan değildir. CAATSA yaptırımları ve F-35 konusunda top ABD tarafında. Ekibi içindeki kritik bazı isimler bu süreci “yavaşlatıyorsa” Trump bununla ilgilenmeli.

NATO Zirvesi’nde Savunma Sanayii Forumu başlı başına bir iştir. NATO üyelerinin ortak savunmadan -belkiortak üretime geçişi için önemli bir zemin. Zirvede Ankara’nın da altına imza atacağı çok sayıda mutabakat muhtırası gündeme gelecek.

Türkiye’nin artık devasa bir savunma ekosistemi var. Yaklaşık dört bin firma faaliyet gösteriyor. 130 bin kişilik dev bir ordu bu alanda çalışıyor. Türk ürünlerinin yurtdışında ilgi çektiğine şüphe yok. Kızılelma, Kaan projesi, SİHA’lar, kamikaze dronlar, geçtiğimiz günlerde hareketli hedefi vuran Tayfun Blok 3 balistik füzesi, SİHA’lardan havadan havaya atış kabiliyeti (Eren) geliştirilmesi, elektronik harp sistemleri, güçlü gemi sanayii, top mühimmatı üretim kapasitesi vb.

Bu arada… Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler, geçtiğimiz günlerde “Hava savunmasını güçlendirmek için SAMP-T ve Patriot sistemlerinin satın alınması dahil olmak üzere tüm seçenekleri değerlendiriyoruz” demişti. Patriot değil ama SAMP-T alımı konusunda kısa vadede adım atılacağına yönelik bir beklentim var.

Zirve bahsini kapatıp bir başka konuya dönelim: Kıbrıs’a. Son tahlilde konu son birkaç haftadır ısıtılıyor. Neden? Her aktörün farklı bir gerekçesi var. Bir. Türkiye, Suriye’den Terörsüz Türkiye’ye, Irak’tan Ermenistan’a dosyalarını bir bir kapatırken bundan sonraki enerjisini Ege (deniz yetki alanları kanun çalışması örneğin) ve Kıbrıs’a verecektir. İki. Rum- Yunan ikilisi “yaklaşan dalgayı” görüyor. Bu yüzden önalmak, mümkünse filizlenen Türk- Batı ilişkilerini Kıbrıs üzerinden zehirlemek istiyor. Üç. BM Genel Sekreteri Guterres, görev süresi dolmadan buradan bir sonuç elde etme arayışında. Dört. ABD’nin, “Türkiye, Libya, Yunanistan ve Mısır Doğu Akdeniz’de konuşmalı” yaklaşımı var. Beş. Kıbrıs, AB için bir yük. Türkiye’yi ilgilendiren stratejik konularda karar almasını engelliyor. Altı. İran savaşı ve enerji meseleleri nedeniyle Kıbrıs’ın stratejik önemi “herkes” için arttı. Statükoyu değiştirme çabaları var.

Bu şartlar altında BM Genel Sekreteri, Ada’da müzakere koşullarını yeniden yoklamak istiyor. Rum basını “BM’nin taslak anlaş-masından detaylar” diyerek bazı iddiaları ileri sürüyor. Rumlara göre Kıbrıs’ta dönüşümlü başkanlık sistemi, dış politikada karar alımı için ortak bir konsey vb mekanizmalar öneriliyormuş. Taslak kabul edilirse Türk tarafından bakınca Konfederasyon, Rum tarafından federasyon görünecekmiş. Kıbrıs’ın güvenliği NATO’ya devredilecekmiş, böylece Türkiye’nin garantörlüğüne ihtiyaç kalmayacak, Türk askeri kısmen Kıbrıs’tan çekilecekmiş, kuzeydeki bazı bölgeler de Rum Kesimi’ne bırakılacakmış vb.

Geçtiğimiz günlerde AB’den Ankara’ya gerçekleşen 3’lü üst düzey ziyaretin ardından yapılan Türkiye-AB ortak açıklamasında “BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs meselesindeki çabalarına destek verilmesi” ifadesinin yer alması konunun perde arkasına bakmamı zorunlu kıldı. Dinlediklerimi aktarıyorum:

Bir. Rum medyasında yer alan iddialar Türkiye’nin tarafı olduğu ikili görüşmelerde gündeme gelmedi. O halde Rum-Yunan ikilisi nabzımızı yokluyor. Kıbrıs meselesinde en gerçekçi çözüm Ada’daki iki devletin yan yana var olmasından geçer. Kıbrıs Türk halkının egemen eşitliğini ve eşit uluslararası statüsünü göz ardı eden yaklaşımlar sonuç getirmez. Rumlar, İsrail ve Fransa ile anlaşma imzalayarak statükoyu değiştiriyor. Bu koşullar altında BM’nin başlatabileceği herhangi bir girişimin başarı ihtimali düşük.

İki. Rum Kesimi’nin Fransa ile yaptığı “Kıbrıs’ta askeri varlık bulundurma” anlaşması Ankara’da ciddi bir rahatsızlığa yol açtı. Bu gelişme “askeri tehdit” olarak kodlanıyor. Fransa’ya bu rahatsızlık zaten iletilmişti. BM ile Kıbrıs bağlamında yapılan görüşmelerde, “Bunu ya siz dile getirin ya da biz konuşmaya başlayacağız” mesajı verildiğini duydum.

Üç. Türkiye’nin garantörlükten geri adım atacağını düşünen varsa yanılıyor. Türk askerinin adadan çekilmesi söz konusu olamaz. Federasyon ya da konfederasyon önerileri bunca geçmişten sonra kabul görmez. Kıbrıs Türkü için eşit temsil, egemen eşitlik, iki ayrı devlet yaklaşımından geri dönüş yok. Şimdiki taslakta yer aldığı ileri sürülen toprak değişimleri Annan Planı’nda da vardı. Ancak Rumlar o planı reddettiler. Kıbrıs’ta köprünün altından çok sular aktı.