Barışın sesi var henüz kendisi yok

Masada barış, sahada savaş… Rusya-Ukrayna Savaşı’nda son günlerde yaşananların özeti bu aslında. Peş peşe gelen açıklamalar akıllara aynı soruyu getiriyor: Dört yıldır süren savaşta gerçekten barışa mı yaklaşıyoruz, yoksa taraflar yeni bir güç mücadelesinin pazarlığını mı yapıyor?

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in müzakerelere açık olduğu yönündeki mesajları, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin mevcut cephe hattında ateşkese kapıyı aralaması ve ABD Başkanı Donald Trump’ın diplomatik girişimleri, barış ihtimalini yeniden gündeme taşıdı. Ancak açıklamaları, savaşın sona ermek üzere olduğunun işareti saymak için henüz erken. Çünkü herkes barıştan söz eder ama herkesin barıştan anladığı farklıdır.

MESELE BARIŞIN HANGİ ŞARTLARDA KABUL EDİLECEĞİ

Moskova, güvenlik taleplerinin ve sahada elde ettiği kazanımların dikkate alınmasını istiyor. Kiev ise toprak bütünlüğünden vazgeçmeden, gelecekte yeniden saldırıya uğramayacağına dair güvence arıyor. Washington savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya ulaşmaya çalışırken Avrupa, kendi kıtasının geleceğini düşünüyor. Dolayısıyla aynı masaya oturma isteği, aynı noktada buluşulduğu anlamına gelmiyor.

Mevcut cephe hattında ateşkes sağlanması, diplomasi için önemli bir başlangıç olabilir. Ancak cepheyi dondurmak, toprak sorununu çözmek değildir. Silahların susmasıyla savaşın nedenlerinin ortadan kalkması da aynı şey değildir. Bugün çatışmaların durdurulması üzerinde uzlaşılması bile başlı başına önemli bir adım olur fakat bunun kalıcı barışa dönüşmesi, çok daha zor meselelerin çözülmesini gerektirir.

Kiev için “Ateşkes sağlanırsa yeni bir saldırının yaşanmayacağı nasıl garanti edilecek?” sorusu hayati önemde. Güvenlik güvenceleri yetersiz kalırsa bugünün ateşkesi, yarının yeni savaşına hazırlık dönemine dönüşebilir. Moskova açısından ise durum, savaş boyunca ortaya koyduğu hedeflerin ne ölçüde karşılanacağı. Tarafların temel talepleri arasındaki mesafe kapanmadan yapılacak bir anlaşma, kalıcı çözümden çok geçici bir suskunluk yaratabilir.

BÜYÜK GÜÇLERİN ANLAŞMASI KALICI SULH İÇİN YETERLİ Mİ?

Bu denklemde ABD’nin rolü belirleyici. Ancak mesele yalnızca Trump’ın Putin’i ve Zelenski’yi aynı masaya oturtabilmesi değil. Washington’ın Ukrayna’ya desteğinin geleceği, Rusya ile ilişkileri ve kendi küresel öncelikleri de sürecin bir parçası. Avrupa’nın ise olası bir anlaşmanın uygulanmasını güvence altına alacak mekanizmalarda nasıl bir rol üstleneceği henüz açıklığa kavuşmuş değil.

Bir de Çin var. Trump-Putin-Şi Cinping üçlü görüşmesi ihtimali gündeme geldiğinde, mesele Ukrayna’da barışın ötesine geçiyor. Böyle bir görüşme gerçekleşirse Pekin’in küresel krizlerde yalnızca ekonomik ve askerî bir güç mü, yoksa sonuç alabilen bir diplomatik aktör mü olduğu da sınanacak. Çin’in barış çağrılarını somut bir uzlaşmaya dönüştürmesi, Washington karşısındaki küresel liderlik iddiasını güçlendirebilir. Bu, ABD’nin önüne geçtiğini şimdiden kanıtladığı anlamına gelmez ancak Çin’in uluslararası siyasetteki ağırlığını gösterebileceği önemli bir sınav olur.

Ne var ki Ukrayna’nın geleceği, Ukrayna’nın iradesi hesaba katılmadan belirlenmemeli. Büyük güçlerin kendi aralarında anlaşması, tek başına adil ve kalıcı bir barış sağlamaz. Barışın meşruiyeti, savaştan doğrudan etkilenen ülkenin egemenliğinin ve güvenlik kaygılarının dikkate alınmasına bağlıdır. Aksi hâlde bir savaşı bitirmek için yapılan pazarlık, gelecekteki başka bir çatışmanın tohumlarını taşıyabilir.

İKİ İHTİMAL

Bütün bunlara rağmen diplomatik temasları küçümsememek gerekir. Yıllardır süren bir savaşta görüşme kanallarının açık tutulması değerlidir. Fakat açıklamalarla gerçek ilerlemeyi birbirinden ayırmak şart. Somut bir ateşkes takvimi, karşılıklı olarak durdurulan saldırılar, denetlenebilir bir uygulama mekanizması ve güvenlik garantileri üzerinde uzlaşma sağlanmadan barışın yaklaştığını söylemek, beklentileri gerçeklerin önüne geçirmek olur.

Üstelik savaşın insani bilançosu her geçen gün ağırlaşıyor. Yıkılan şehirler, kaybedilen hayatlar, evlerinden ayrılmak zorunda kalan milyonlar…Barış, yalnızca liderlerin siyasi kazançlarını hesapladığı bir anlaşma değil, insanların güven içinde yaşayabileceği bir geleceğin kurulmasıdır.

Bugün Rusya-Ukrayna Savaşı’nda diplomatik hareketlilik var olmasına var ancak bu hareketliliğin gerçek bir barışa dönüşüp dönüşmeyeceğini henüz bilmiyoruz. Önümüzde iki ihtimal duruyor gibi; taraflar açıklamalarını somut tavizlere ve güvenlik güvencelerine dönüştürerek savaşı bitirecek bir yol açacak ya da barış söylemi, güç mücadelesinin yeni bir aracına dönüşecek.

Çin’in küresel liderlik iddiası da ABD’nin diplomatik etkinliği de bu süreçte sınanacak. Fakat bütün hesapların üzerinde bir gerçek var: Barışın başarısı, hangi büyük gücün kazandığıyla değil, savaşın yeniden başlamasının nasıl önlendiğiyle ölçülecek.

Çünkü barış, liderlerin ağzından çıkan bir kelime değil, cephede karşılığı olan bir iradedir. Silahlar susmadıkça, güvence verilmedikçe ve taraflar uzlaşmanın bedelini ödemeyi kabul etmedikçe barışın sesi duyulabilir; ama kendisi hâlâ uzakta kalır.