Akif'in şiir külliyatı yeniden doğdu

Yirminci yüzyılın büyük toplum önderlerinden Mehmet kif Ersoy'un 7 şiir kitabı ve basıldıkları tarihte bu kitaplara girmemiş diğer şiirleri tek cilt halinde yayınlandı. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği'nin (TOBB) hamîliğinde; bu büyük şair ve dava adamının saygınlığına yakışır bir kalitede basılan eserin pek çok yeni özelliği var.

Külliyat, Ankara'da şairlerin, yazarların, akademisyenlerin davet edildiği bir tanıtım toplantısında TOBB başkanı Rıfat Hisarcıklıoğlu ve Kültür Bakanı Ertuğrul Günay tarafından kamuoyuna duyuruldu. Çıkışta davetlilere takdim edilen eserin cildinde edebiyat dünyasının yakından tanıdığı iki kıymetli imza dikkat çekiyor: Necmeddin Turinay ve Necat Çavuş.

Şaire ve şiire öncelik vererek, Safahat'ın şair Necat Çavuş tarafından günümüz Türkçesiyle "yeniden" söylendiğini başta belirtmek istiyorum. Her şiirin orijinali sol sayfada yer alırken karşı sayfada aynı şiirin günümüz Türkiye Türkçesindeki karşılığı yer alıyor.

Modern Türk şiirinin 1980 sonrasındaki evresinin seçkin temsilcilerinden olan şair Necat Çavuş'un Safahat'ı "yeniden" söyleyişi, esasen eskimemiş ve daha yüzyıllarca eskimeyecek olan Akif'in şiirine taptaze bir can üflemiş bulunuyor. Safahat'ın özellikle genç kuşaklar düşünülerek günümüz Türkçesine aktarılması fikri tartışmalı da olsa kanaatimce yerinde bir karardır. Bu titizlik gerektiren işin Necat Çavuş'tan rica edilmesi ise, şairin Arapça ve Farsça'ya vukufiyeti ve Akif'in ruh dünyasına aşinalığı da hatırlandığında çok isabetli bir seçimdir.

Kıymetli edebiyat araştırmacısı Necmeddin Turinay tarafından yayına hazırlanan külliyat, Akif'in ilk gençlik yıllarında ve vefatından önceki son yıllarında yazdıkları dahil bütün şiirlerini tespit etmiş bulunuyor. Bunun yanı sıra Necmeddin Turinay'ın girişte ve her kitabın baş kısmında birbirinden kıymetli ve oldukça hacimli öyle nefis açıklama ve değerlendirme yazıları bulunuyor ki, yayının kıymetini bir kat daha artırıyor. Turinay'ın bu metinleri sadece Akif'i bütün yönleriyle, şahsiyetinin her cephesi; hayatının her evresiyle tanımamıza imkân vermiyor; aynı zamanda 20. yüzyıl edebiyat tarihimize ışık tutuyor. Bu yazılardan Akif'in şahsında "çağdaş bir Müslüman entelletüelin fikir ve ruhdünyasını" takip ediyor, bir yandan da bir imparatorluğun yıkılışına da şahit olmuş talihsiz kuşakların dramını izliyoruz. Dönemin olayları, kişileri, eserleri, bunların birbirleriyle karşılıklı etkileri; bilhassa Akif'in günümüze kadar süren "bitmez tükenmez tesirleri"ni adeta kronolojik bir sırayla okuyoruz. Başka kaynaklardan bilgi sahibi olduğumuz pek çok hususun, Turinay'ın hem tahlil edici hem bağdaştırıp bütünleştirici zekâ dolu yorumlarıyla yenilenmiş olarak karşımıza çıktığını görüyoruz.

Akif'in, edebiyatımızın Yahya Kemal, Arif Nihat Asya, Nazım Hikmet, Necip Fazıl Kısakürek ve Sezai Karakoç gibi her biri bağımsız ve özgün isimlerinin gerek şiir gerek fikir dünyaları üzerindeki izlerine dair yorum ve değerlendirmeleri de "mukayeseli edebiyat tarihi" bakımından çok değerlidir. Turinay, Akif'in böylece fikir ve sanat hayatımızın bu seçkin aydınlarının şahsında değişime uğrayarak ve elbet gelişerek yaşadığını belirtiyor. Nitekim şair kimliğinin ötesinde çağımızın büyük düşünce ve dava adamı Sezai Karakoç'un üzerine yüzlerce yazı yazdığı "İslam Milleti" ve "İslam Medeniyeti" gibi temel kavramların, nüve halinde de olsa haber vericisinin Akif olduğunu görebiliyoruz. Karakoç'un "Mehmet Akif" isimli bir eseri de bulunuyor.

Necmeddin Turinay'ın bu çok kıymetli yazılarının Safahat'tan bağımsız, müstakil bir kitap olarak yayınlanmasının da istifadeyi artırıp kolaylaştırması bakımından faydalı olacak. Edebiyatımızın yüz akı büyük şairlerimizden biri olan Mehmet Akif Ersoy'u, yaşı genç olduğu için henüz okumamış olanlar, bu esere mutlaka ulaşmalıdırlar. Okumuş olanlarınsa Necat Çavuş'un Türkçesi ve Necmeddin Turinay'ın ufuk açıcı yorumlarıyla Akif'i adeta yeniden keşfedeceklerini söylemek isterim.

Akif'in şiir külliyatında şairin İstanbul'da, Ankara'da, Berlin'de, Hicaz'da ve Mısır'da çekilmiş fotoğraflarından ve yazdığı mektuplarından seçmelere de yer veriliyor. Büyük boy 1400 sayfalık bu şaheser külliyatın TOBB tarafından sahiplenilmesi, kif'in bir "millî değer" olduğunu bir kere daha hatırlatmış oluyor. Sanatın ve sanatçının himaye edilmesi; Halil İnalcık'ın ifadesiyle "patronaj", günümüzde erk sahipleri ve yönetici sınıflarca adeta unutulmuş, ihmal edilmiş bir görevdir. Bu görevini hatırlayan TOBB'u ve saygıdeğer başkanı M. Rıfat Hisarcıklıoğlu'nu gönülden kutluyoruz. TOBB'un bu hizmeti umarız başka kurum ve kuruluşlara da örnek teşkil eder.

Yine gerek Mehmet Akif'in yakın çevresinde gerekse ondan önceki veya sonraki dönemde yetişmiş ve ne yazık ki unutturulmak istenmiş başka kıymetli şahsiyetlerimizin ve eserlerinin de benzer biçimde hatırlanmasını temenni ederim. Özellikle 1928'den önce yazılıp basılmış, alfabe değişikliği sonrası unutulmaya mahkûm edilmiş nice kıymetlerimiz benzer bir ilgiyi bekleyip durmaktadırlar.

"HÜSRAN

Haykır! Kime. Lâkin? Hani sahipleri yurdun?

Ellerdi yatanlar sağa baktım, sola baktım,

Feryadımı artık boğarak, naşını tuttum,

Bin parça edip şiirime gömdüm de bıraktım.

Seller gibi vadiyi inleyişim saracakken,

Hiç çağlamadan, gizli inen yaş gibi aktım.

Yoktur elemimden şu sağır kubbede bir iz,

İnler Safahat'ımdaki hüsran bile sessiz."

(Mehmet Akif Ersoy/İstanbul, Ekim 1919)

Safahat

Hazırlayan Necmettin Türinay ve Necat Çavuş

TOBB

2012

1396 sayfa