Hayat Bu İran meselesi değil; bu Çin meselesi

Bu İran meselesi değil; bu Çin meselesi

Trump fark etsin ya da etmesin, Orta Doğu’daki mevcut açmaz, Körfez’den çok daha büyük bir mesele. Washington, Avrasya’dan yarım dünya uzakta. Büyük bir fikir olmadan, ABD, Çin ile rekabet edemeyecektir.

Haber Merkezi Yeni Şafak
İLLUSTRASYON: CEMİLE AĞAÇ YILDIRIM
İLLUSTRASYON: CEMİLE AĞAÇ YILDIRIM

ROBERT D. KAPLAN – EURASİA GROUP

Küresel ekonomik pazar, 5G ağlar ve siber savaşlar dünyasında coğrafya hala egemen. Hürmüz Boğazı’ndaki ikisi de iki mil genişliğe sahip iki nakliye rotası, Basra Körfezi’nin ve dünyanın kanıtlanmış petrol rezervlerinin ve üretim kapasitesinin yaklaşık yarısının anahtarını taşıyor. Boğaz’ın hemen dışında stratejik bir su yolu olan Umman Körfezi’ndeki tankerlere geniş bir kesimce İran tarafından düzenlendiği varsayılan yakın geçmişteki saldırıların, dünyanın dört bir yanındaki jeopolitik sinirleri yıpratmasının nedeni de budur.

İranlılar, coğrafyanın Körfez bölgesinde çok kıymetli olmasından dolayı küçük eylemlerin büyük etkiler yarattığını biliyor. Aynı şekilde Amerikalılar, İran’ın Suudi Arabistan’a olan düşmanlığı, Krallığın ve Amerika’nın kırılgan müttefikliğini tehdit etmesine rağmen, Körfez’in dar sularında büyük savaş gemilerinin, İran’ın bot sürülerinin saldırılarıyla karşılaşmaya yatkın olduğunu biliyorlar. Doğrusu, Orta Doğu bir meydan kriziyle karşı karşıya.

Oysa coğrafya, Körfez bölgesinde daha önemli bir hikaye anlatıyor: Şu anki gerilimler İran ve Basra Körfezi ile ilgili olmasından daha çok Çin ve Hint Okyanusu ile ilgili. Trump yönetimi farkına varsın ya da varmasın, ABD-İran arasında oluşan açmaz, çok daha büyük bir şey ile ilgili.

GWADARIN MENTEŞE ETKİSİ

Umman Körfezi, yalnızca Umman ve İran’ı değil, Umman ve Pakistan’ı da ayırıyor. Pakistan’ın güneybatı köşesinde, İran sınırına yakın bir yerde olan Gwadar’da Çin, bölgenin sonunda Çin’in karayolları, demiryolları ve boru hatları ile bağlantı kurmasını umdukları modern bir konteyner limanını tamamladı. Ve Çinliler, Gwadar’dan Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğini izleyebilir.

REKLAM

Başka bir deyişle, Çin zaten Orta Doğu’da. Çinliler, şimdi İran sınırına komşu bir deniz üssünün inşasını tasarlıyor. Daha da önemlisi, Umman Körfezi, Amerika’nın kaya doğalgazı devrimiyle giderek daha az ihtiyaç duyduğu petrol için yalnızca bir su yolu olmaktan daha fazlası haline geldi. Umman Körfezi, Çin’in Yol ve Kuşak Girişimi’nde, Orta Doğu, Hindistan Yarımadası ve Doğu Asya’yı birleştiren bir menteşe.

ABD, İran’la bir savaş tasarlarken, Çinliler orada ticaret yapıp, altyapı inşa ediyorlar. Gwadar, Yol ve Kuşak Girişimi’nin deniz yönünün merkezinde ancak Çin’in İran’a olan ilgisi hem kara hem de denizle ilgili. Çin’in Orta Asya’da hali hazırda inşa ettiği yollar, Çin’i İran’la biribirine bağlıyor- İran’ın demografik ve coğrafi bir örgütlenme noktası olduğu Avrasya’da rakipsiz bir kombinasyon.

İran’la Amerika’nın savaşı, ülkeyi, zaten İran’ın enerji ticaretinin neredeyse üçte birini oluşturan Çin’in ellerine daha da çekecek. Çin’in İran’la olan enerji bağları, Pekin-Washington ticaret müzakerelerinin karmaşıklıkları nedeniyle olduğu kadar Trump yönetiminin yaptırımlarının bir sonucu olarak da azaltılabilirken, Çin ve İran sonunda iş birliği yapmanın ve ABD’yi engellemenin bir yolunu bulacak.

ABD OYUNDA DEĞİL

Umman Körfezi, Hint Okyanusu boyunca enerji açısından zengin diğer noktaların da daha az ölçüde olduğu gibi Yol ve Kuşak Girişimi’nin odak noktası olmaya devam ediyor.

REKLAM

Amaç; petrol ve doğalgazın Çin’in kuzeyine doğrudan boru hattıyla taşınmasını sağlamak; çünkü, Malezya ve Endonezya arasında uzanan ve şu anda Çin’in ithal ettiği petrolün büyük kısmının bağlı olduğu Malakka Boğazı, Hürmüz Boğazı gibi tehlikeli olabilecek kadar dar. Bir kere daha söylemek gerekir ki her şey coğrafya ile ilgili.

Basra Körfezi bölgesini merkeze alan sadece Çin değil. Hintliler ve İranlılar, güneydoğu İran’ı enerji zengini Orta Asya ile bağlama umuduyla Umman Körfezi’ni Avrasya’nın iç kesimleriyle birleştirmek için Çin ve Pakistan’la yarışıyor. Hangi çabanın başarılı olacağı belli değil, Çin-Pakistan mı yoksa Hindistan-İran mı yoksa ikisi de mi? Her halükarda, ABD bu oyunda değil.

İran, 21. yüzyıl jeopolitiğinin tam merkezinde. Orta Asya ticaret yollarına hükmediyor ve Irak’tan Pakistan’a kadar uzanan 1500 millik sahil şeridi ile Hint Okyanusu’nun hidrokarbon bağlantı noktasında bulunuyor. İran, Çin’in planlarının anahtarı, tıpkı Çin’in planlarının Avrasya’nın kaderinin anahtarı olduğu gibi.

AVRASYA’DAN YARIM DÜNYA UZAKTA

Gerçeği söylemek gerekirse, Çin’in tüm bu coğrafya ve kültürü anlayan büyük bir stratejisi var. Buna karşılık ABD, İran’da savaşın seçenekler arasında olduğu miyop bir strateji izliyor. Trans-Pasifik Ortaklığı olarak bilinen Avrasya denizlerindeki serbest ticaret ittifakından çekilmesi, Washington’un Kuşak ve Yol Girişimi ile rekabet etme planının olmadığını gösteriyor. Amerikalılar, Basra Körfezi’ne küçük, farklı bir bölge olarak takıntılı; Çinliler ise daha büyük, daha akışkan coğrafi tabloyu görüyor.

REKLAM

Elbette İran, Orta Doğu’daki barışı ve özellikle Amerika’nın müttefiklerini zorluyor. Ancak İran’ın din adamları rejiminin çok fazla güç merkezi var ve dürtüsel bir askeri harekat tarafından devrilemeyecek kadar da kurumsallaştırılmış durumda. Doğrusu, İran’daki rejim değişikliği, İran Devrim Muhafızları’nın şimdiki gibi dolaylı denetimde olmasından ziyade doğrudan denetimde olmasıyla daha kötü bir duruma neden olabilir.

Çin’in, İran için Kuşak ve Yol Girişimi’nin merkezi olması vizyonu, ABD’nin değiştirmeyeceği bir şey. Çin’in konumunu zayıflatmak için daha iyi bir yaklaşım ise, İran’da ve girişimin diğer katılımcı ülkelerinde yükseltilmiş özgürlük için sesli ve ısrarlı çağrılar ile birleştirilen bir takım ekonomik baskılar, hedeflenen siber saldırılar ve devam eden müzakereler olacaktır.

Washington, Avrasya’dan yarım dünya uzakta. Büyük bir fikir olmadan, ABD, Çin ile rekabet edemeyecektir. İran’a gelince, coğrafyanın kesin bir gerçeği olarak, uzun vadeli, sürdürülebilir bir strateji için savunulan 21. yüzyıl Avrasyası için anahtar olacaktır.

* Bu yazı ilk olarak 26 Haziran 2019’da The New York Times gazetesinin internet sitesinde yayımlanmıştır.

** Tercüme: Fatma Nur Aktaş

Sınırdaki hazırlıklar tamam

Sınırdaki hazırlıklar tamam

Cumhurbaşkanı New York uçuşu öncesi ABD'yi son kez uyardı.
Bu nasıl buluşma

Bu nasıl buluşma

​Türkiye karşıtı kirli ittifak Berlin'de bir araya geldi.
Küçükçekmecedesakal yasağı

Küçükçekmece'de
sakal yasağı

​İBB'deki 28 Şubat'ı hatırlatan anlayış, Küçükçekmece'ye sıçradı.
30 bin<br>DEAŞ'lıyı yönetiyordu

30 bin
DEAŞ'lıyı yönetiyordu

​DEAŞ'ın sözde emiri Kayseri'de kıskıvrak yakalandı.
Bombalayalım<br>ama sessiz kalın

Bombalayalım
ama sessiz kalın

​ABD'den İran'a akıl almaz bir teklif geldi.
Ankara’da işçi kıyımı

Ankara’da işçi kıyımı

​Mansur Yavaş geleneğe uyup, 65 kişiyi işten çıkardı.
Acıyı paylaştılar

Acıyı paylaştılar

Evlat nöbetindeki annelere bir destek de şehit ailelerinden geldi.
Kapıları açmayın diye yalvarıyorlar

Kapıları açmayın diye yalvarıyorlar

​Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın sözleri Avrupa Parlementosu'nu telaşlandırdı.
Cumhurbaşkanı<br>New York'ta

Cumhurbaşkanı
New York'ta

Erdoğan BM Genel Kurulu'na katılmak için ABD'ye iniş yaptı.
Haddini bil Ekrem yoksa bildirirler

Haddini bil Ekrem yoksa bildirirler

​İmamoğlu, şehir tiyatrolarına sansür uyguladığını yazan Yeni Şafak'ı tehdit etti.
Ticaret Bakanlığı ve MKEK 'e yeni atama

Ticaret Bakanlığı ve MKEK 'e yeni atama

​Karar Cumhurbaşkanı'nın imzasıyla Resmi Gazete'de yayımlandı.
'Bunun sonuçları olur'

'Bunun sonuçları olur'

​Husilerden Suudi Arabistan'a şartlı tehdit.
Fenerbahçe geri döndü

Fenerbahçe geri döndü

​Sarı lacivertliler 1-0 geriye düştüğü maçı 2-1 kazandı.
Yıllarca kaportacılık yapmışız

Yıllarca kaportacılık yapmışız

​Bayraktar, Türkiye'nin 'paradigma dönüşümü'nü anlattı.
Tahrir'e<br>1 milyon destek

Tahrir'e
1 milyon destek

Sisi'ye karşı isyan sürüyor, her cuma gösteri olacak.
Bütün hazırlıklar tamamlandı

Bütün hazırlıklar tamamlandı

Erdoğan'dan Fırat'ın doğusuna operasyon mesajı.
Şoför de<br>yolcu da içmeyecek

Şoför de
yolcu da içmeyecek

​Taksideki sigara yasağının kapsamı genişliyor.

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.