Türkiye ile Suriye'nin kültürel bağları için yeni adım: Şam'da ortak yaz okulu ve dijital arşiv

Suriye'deki savaşta kaybolmuş olabileceği değerlendirilen tarihî eserlerin izinin sürülmesi, Şam'ın asırlık el yazmalarının dijital ortamda korunması ve iki ülkenin öğrencilerini buluşturacak ortak eğitim programlarının oluşturulması gündeme geldi. Türkiye ile Suriye arasındaki kültürel ilişkileri yeniden güçlendirmeyi amaçlayan yedi maddelik raporda, ortak tarihî mirasın korunmasından akademik iş birliğine kadar pek çok alanda somut öneriler sunuldu. Fârâbî–Şam Hafıza Projesi ve Şam'da ortak yaz okulu kurulması da dikkat çeken teklifler arasında yer aldı.

Türkiye Yazarlar Birliği (TYB), Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi (ASBÜ), Şam Üniversitesi ve Suriye Yazarlar Birliğinin iş birliğiyle, Kültür ve Turizm Bakanlığının desteğiyle 24 Ekim'de Şam Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde gerçekleştirilen “Geçmişten Günümüze Türkiye-Suriye İlişkileri Uluslararası Kolokyumu”nun ardından değerlendirme raporu hazırlandı.

Raporda, iki ülkenin yüzyıllardır paylaştığı kültürel ve ilmî mirasın yeni projelerle korunması ve gelecek nesillere aktarılması için yedi temel alanda iş birliği önerildi.

Rapordaki en dikkat çekici önerilerden biri, Şam'ın tarihî kütüphanelerinde bulunan el yazmaları ile arşiv belgelerinin dijitalleştirilmesi oldu.

Özellikle Şam'daki Zâhiriyye koleksiyonunda yer alan tarihî eserlerin kataloglanması, dijital ortama aktarılması ve araştırmacıların erişimine açılması istendi. Türkiye ve Suriye'nin ortak geçmişine ışık tutan belgelerin birlikte incelenebilmesi için Arapça ve Türkçe ortak bir ilim külliyatı ile dijital yazma eser kataloğu oluşturulması önerildi.

Bu çalışmaların hayata geçirilmesi hâlinde, tarihî kaynakların korunmasının yanı sıra iki ülkeden araştırmacıların aynı eserler üzerinde ortak çalışmalar yürütmesinin de önü açılabilecek.

Şam'daki toplantıdan bir gün önce gerçekleştirilen görüşmede de Suriye'nin tarihî mirasının korunması gündeme geldi.

ASBÜ Rektörü Prof. Dr. Musa Kazım Arıcan ve TYB Genel Başkanı Prof. Dr. Muhammet Enes Kala'nın da aralarında bulunduğu heyet, 23 Ekim'de Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) Şam Koordinatörü Üzeyir Göksun ile bir araya geldi.

ASBÜ Rektörü Prof. Dr. Musa Kazım Arıcan

Görüşmede, Suriye'deki savaş sırasında kaybolduğu veya akıbeti belirsiz hâle geldiği değerlendirilen tarihî eserlerin araştırılması ele alındı. Osmanlı döneminden kalan arşiv belgelerinin ve kültürel mirasın tespit edilmesi, mevcut kayıtların dijital ortama aktarılması ve kapsamlı bir arşiv oluşturulması üzerinde duruldu.

ASBÜ'nün akademik birikiminin söz konusu çalışmalara nasıl katkı sağlayabileceği de değerlendirildi. Böylece tarihî eserlerin araştırılması ve korunmasında kurumlar arasında geliştirilebilecek iş birliği imkânları görüşüldü.

İki ülke arasındaki akademik ilişkilerin güçlendirilmesi için öğrenci ve araştırmacılara yönelik ortak programlar da raporda yer aldı. Bu kapsamda Şam'da Bâbüssağîr–Sâlihiyye Yaz Okulu düzenlenmesi önerildi. Programla Türkiye ve Suriye'den öğrencilerin ve akademisyenlerin aynı eğitim ortamında buluşturulması hedefleniyor.

Bir diğer teklif ise Fârâbî–Şam Hafıza Projesi oldu. Ortak araştırma programıyla iki ülkenin tarihî ve ilmî mirasının birlikte incelenmesi amaçlanıyor.

Bunun yanında İbnü'l-Arabî'nin düşünce mirasını da kapsayan uluslararası araştırmacı değişim programlarının oluşturulması, üniversiteler arasında öğrenci ve akademisyen hareketliliğinin artırılması ve ortak lisansüstü çalışmaların desteklenmesi istendi.

Raporda tarihî mirasın yalnızca korunması değil, günümüz meselelerine ışık tutacak şekilde yeniden incelenmesi de önerildi.

Fârâbî, İbnü'l-Arabî ve Kınalızâde Ali gibi düşünürlerin insan, toplum, ahlak, siyaset ve adalet üzerine geliştirdiği fikirlerin, bugünün sorunlarıyla birlikte ele alınması istendi. Özellikle yapay zekâ, dijitalleşme, küresel krizler ve toplumsal kutuplaşma gibi meselelerin bu düşünce mirası ışığında araştırılması gündeme getirildi.

Bunun için Türkçe ve Arapça ortak araştırmalar yapılması, eserlerin tercüme edilmesi, yeni yayınlar hazırlanması ve uluslararası akademik toplantılar düzenlenmesi önerildi.

Raporda yer alan önemli başlıklardan biri de Türkiye'de yaşamış Suriyelilerin edindikleri bilgi ve tecrübelerin değerlendirilmesi oldu. Türkiye'de eğitim gören, çalışan veya meslekî deneyim kazanan Suriyelilerin, ülkelerine döndüklerinde iki toplum arasında yeni iş birliklerinin kurulmasına katkı sağlayabileceği belirtildi.

Bu kişilerin dil becerilerinden, kültürel birikimlerinden ve meslekî tecrübelerinden yararlanılmasını sağlayacak gönüllülük esaslı projeler geliştirilmesi önerildi. Özellikle eğitim, kültür, akademi, meslekî gelişim ve ekonomik iş birliği alanlarında ortak programlar oluşturulması istendi.

Böylece Türkiye ile Suriye arasında yıllar içinde kurulan toplumsal bağların, Suriye'deki eğitim ve kültür çalışmalarına da katkı sunması hedefleniyor.

İki ülkenin kültürel yakınlığının yalnızca tarihî şahsiyetlerden ve eserlerden ibaret olmadığına dikkat çekilen raporda, gündelik hayatın ortak unsurlarının da araştırılması istendi.

Düğün ve cenaze gelenekleri, yemek kültürü, müzik, örf ve âdetler ile sözlü anlatıların kayıt altına alınması önerildi. Bu birikimin belgeseller, sergiler, sözlü tarih çalışmaları ve dijital içeriklerle geniş kitlelere ulaştırılması hedefleniyor.

Gençlik buluşmaları, ortak müzik ve gastronomi programları ile kültür festivalleri aracılığıyla iki toplumun daha fazla bir araya gelmesi de öneriler arasında yer aldı. Raporda ayrıca tarihî gerçeklere bağlı, yapıcı bir dilin benimsenmesi ve iki toplum arasındaki ilişkilerde düşmanlaştırıcı söylemlerden kaçınılması gerektiği vurgulandı.

Toplantının açılışında konuşan ASBÜ Rektörü Prof. Dr. Musa Kazım Arıcan, Türkiye ile Suriye arasındaki ilişkilerin yalnızca coğrafi yakınlıktan ibaret olmadığını belirtti.

İki toplumun ortak inançlar, değerler, edebiyat ve sanat tecrübeleriyle birbirine bağlı olduğunu ifade eden Arıcan, İbnü'l-Arabî, Mevlânâ, Selahaddin Eyyûbî ve Sultan Baybars gibi isimlerin ortak medeniyet hafızasındaki yerine dikkat çekti.

Şam'ın tarih boyunca önemli bir ilim merkezi olduğunu belirten Arıcan, Anadolu ile Bilâdüşşam'ın birbirini tamamlayan iki büyük kültürel havza olduğunu söyledi.

TYB Genel Başkanı Prof. Dr. Muhammet Enes Kala ise Kınalızâde Ali Efendi'nin 1565 yılında Şam'da kaleme aldığı Ahlâk-ı Alâî eserinden hareketle, “İnsan insanın yurdu ve dostudur” anlayışına dikkat çekti.

Kala, insanı insanın kurdu olarak gören düşüncenin karşısında, bu coğrafyanın medeniyet birikiminde güven ve dostluğun esas alındığını vurguladı. Ortak düşünce mirasının günümüz dünyasında barışın ve insanî ilişkilerin güçlendirilmesi için yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Şam'daki toplantının ardından akademik ve kültürel temasların devam ettirilmesi de gündeme geldi.

ASBÜ Rektörü Arıcan, uluslararası kolokyumun devamı niteliğinde bir programın Ankara'da, ASBÜ ev sahipliğinde gerçekleştirilmesi için davette bulundu. Toplantının sonuç raporunda da Ankara ile Şam arasında düzenli iş birliği mekanizmaları oluşturulması önerildi.

Bu kapsamda iki ülkenin üniversiteleri, araştırma merkezleri ve kültür kurumlarının ortak projeler için sorumluluk üstlenmesi, uygulama takvimleri hazırlaması ve sürdürülebilir finansman modelleri geliştirmesi istendi. Henüz uygulama tarihleri ve bütçeleri kesinleşmeyen projelerin hayata geçirilmesi, ilgili kurumların iş birliğiyle atılacak adımlara bağlı olacak.

Raporda Türkiye ve Suriye'deki üniversitelere, araştırmacılara, kültür insanlarına ve sivil toplum kuruluşlarına ortak projeler geliştirme çağrısı yapıldı. İki ülkenin ortak tarihî mirasının korunmasının yanı sıra eğitim, bilim ve kültür alanlarında kalıcı iş birliklerine dönüştürülmesi hedefleniyor.

Hayat

Esenler’de genç flütistler ödüllerine kavuştu

Hayat

Her yönüyle Peyami Safa konuşuldu

Hayat

Mardin'in gastronomi hazinesi 38 lezzet noktasında keşfediliyor: Kaburga dolmasından Süryani çöreğine yöresel tatların hikayesi

Hayat

Ziya Gökalp’in fikrî mirası 150. yılında sergiyle yaşatılıyor