Mekke’nin henüz vahiy ile tanışmadığı yıllar… Merkezi bir devletten yoksun Kureyş toplumunda güç dengeleri kabileler arasında dağılıyor, ticaretle büyüyen şehir yeni gerilimler de üretiyordu. Servetin ve itibarlı soyların hakim olduğu bu düzende güçlü olanın sözü geçiyor , zayıfın hakkı çoğu zaman gözetilmiyordu. İnsanların can güvenliği ve hak arama imkânı yalnızca mensup oldukları kabilenin “ asabiyye gücü" nispetinde karşılık buluyor, bu durum Mekke’de ciddi bir ayrışma doğuruyordu. Bir tarafta
Mekke’nin henüz vahiy ile tanışmadığı yıllar… Merkezi bir devletten yoksun
Kureyş toplumunda
güç dengeleri kabileler arasında dağılıyor, ticaretle büyüyen şehir yeni gerilimler de üretiyordu. Servetin ve itibarlı soyların hakim olduğu bu düzende
güçlü olanın sözü
geçiyor
, zayıfın hakkı çoğu zaman gözetilmiyordu. İnsanların can güvenliği ve hak arama imkânı yalnızca mensup oldukları kabilenin “
asabiyye
gücü"
nispetinde karşılık buluyor, bu durum Mekke’de ciddi bir ayrışma doğuruyordu.
Bir tarafta statükoyu ve kabile ayrıcalıklarını korumak isteyen
“Yeminliler İttifakı”
(Kan Yalayıcılar), diğer tarafta ise kendi aralarında birbirlerini desteklemek üzere yemin edenlerin oluşturduğu
“Güzel Kokulular İttifakı”
bulunuyordu.
Bu ittifaklar, kabilelerin dışında kalan yabancılar, köleler ve kimsesizler için ise adaleti tesis etmiyordu. Yemenli bir tüccarın malına Kureyş’in ileri gelenlerinden Âs b. Vâil tarafından el konulması
Mekke’de yeni bir hareketin doğmasına
sebep oldu.
Abdullah bin Cüd’ân’ın evinde
toplanan bazı kabile liderleri ve şehrin ileri gelenleri aralarında ahitleşerek tarihe “
Hilfü’l
-
fudûl
” olarak geçecek şu sözü verdiler:
“Denizde bir yün parçasını ıslatacak kadar su kaldığı sürece zalime karşı mazlumun yanında olacağız.”
Artık Mekke’de yerli veya yabancı birine zulüm yapıldığında, -
zalim kim olursa olsun
- mazluma hakkı geri alınıncaya kadar yardım edilecekti.
O toplantıya henüz yirmili yaşlarında olan
Peygamber Efendimiz (sav)
de katılmıştı. Rivayetlere göre Hz. Peygamber yıllar sonra bu ittifakı överek şöyle demiştir:
“Abdullah bin Cüd’ân’ın evinde amcalarımla öyle bir anlaşmaya katıldım ki, benim gözümde kızıl tüylü bir deve sürüsünden daha sevimlidir. O anlaşmaya şimdi de çağrılsam yine icabet ederim.”
Mekke’nin sosyal yapısı yalnızca ittifak bloklarından oluşmuyordu. Soy hiyerarşisinin dışında kalan insanlar toplumun en kırılgan kesimini oluşturuyordu. İslam’ın ilk yıllarında Peygamber’in çağrısına ilk karşılık verenlerin bu kesimden çıkması tesadüf değildi. Çünkü
İslamiyet, insanları soylarına göre değerlendirmiyordu.
Allah Resulu’nün hayatına dair stratejik ve siyasi okuma imkanı sunan
Wadah Khanfar
’ın, İ
lk Bahar
isimli kitabında
(Vadi Yayınları)
bu ittifaklar ayrıntılı biçimde ele alınır.
İbn Hişam
’ın
Hz. Peygamber’in Hayatı (Ketebe Yayınları)
,
Muhammed Hamidullah
’ın
İslam Peygamberi (Beyan Yayınları)
ile
İslam Ansiklopedisi
’nin ilgili maddelerinde Hilfü’l-fudûl
henüz bir devlet otoritesinin olmadığı Mekke’de adalet mekanizmasını sağlayan
vicdan hareketi
olarak anlatılır.
Ebu Cehil gibi zalimlerin önlerine adalet duvarları ören “Erdemliler İttifakı”, mevcut dünya düzeninin sıkışmışlığı karşısında, 15 asır sonrasına bir
“İnsanlık İttifakı”
modeli sunuyor.
Bugünlere baktığımızda 7 Ekim’den beri
Gazze’de yaşanan soykırım
, Venezuela’da ülke liderinin evinden kaçırılması ve
İran’a açılan savaş
, çağın zalimlerine karşı; milletler ve dinler üstü bir it
tifak arayışının
kaçınılmaz olduğunu gösteriyor.
2026 yılı, 2. Dünya Savaşı sonrası kurulan uluslararası kurumların ve devlet otoritesinin kökünden sarsıldığı dönemi de içinde barındırıyor.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları
sadece bölgesel bir savaşın kapısını aralamadı,
uluslararası hukuku sorgulamanın
da ötesine geçirdi. Çünkü “
korsanlık
” bir kez daha meşru yönetim biçimine dönüştürülüyor.
Küresel siyasetin, tıpkı Mekke örneğinde olduğu gibi iki hattın çekişmesine sahne olması kaçınılmaz. Bir tarafta
askeri güç ve jeopolitik hesapların
belirlediği bloklar, diğer tarafta ise
uluslararası hukuk ve insani değerler
adına ses yükseltenler.
İran’a açılan savaş, dünyayı henüz kesin çizgilerle ikiye ayırmasa da işgal karşıtı bir zemin de oluşuyor. Güç zehirlenmesi ve büyük kibirle hareket eden İsrail ile Amerika'ya eklemlenen irili ufaklı devletlerin karşısında;
“Zalime karşı mazlumun yanında olacağız”
diyen cesur liderler ve halklar yer alıyor.
Bu noktada
İspanya ve Türkiye’nin tavrı
, tıpkı Abdullah bin Cüd’ân’ın evindekiler gibi, güçlünün tehdidine karşı mazlumun hakkını savunma iradesini gösteriyor. İki ülke de farklı coğrafyalarda ve farklı ittifak yapılarında yer almalarına rağmen, üstelik
uyum bozma pahasına “emperyalizm karşısında”
buluştu.
Sosyal medyadan iki ülkenin ana akım medyalarına taşınan
vicdan kardeşliğine
gösterilen büyük destek,
insanlığın ittifak arayışının ilanı aynı zamanda.
Hz. Peygamber’in genç yaşında katıldığı toplantı bizlere zaten şunu gösteriyor:
Zulme karşı durmak için aynı kabileden, aynı milletten, aynı inanç veya mezhepten olmak gerekmez.
Bu sebeple, sosyal medyada köpürtülen mezhep temelli gerilim ve
Şii-Sünni sosyolojisi
üzerinden yükseltilen “
geçmişle hesaplaşma
” polemikleri, kurulması elzem olan bu yeni ‘Erdemliler İttifakı’na büyük zarar verecektir.
Çünkü tarih bize şu acı gerçekleri de öğretmiştir: Zulmün en büyük gücü
silahlar kadar, mazlumların dağınıklığıdır.
#Mekke
#Tarih
#İslamiyet
#Ersin Çelik
#Toplum
#sosyoloji
#mezhep
