Muhittin Serin Hoca’ya vefa

Muhittin Serin Hoca’nın ilim ve sanat hayatını düşünürken, Süheyl Ünver’le onun arasında geçen şu hadise hep öne çıkar:

Serin Hoca, Kemal Batanay’dan hat meşk ettiği yıllarda bir gün Süheyl Ünver’in hocasıyla yaptığı görüşmede bulunur. Ünver durmadan not almakta, genç talebe ise elleri dizlerinde onları dinlemektedir. Bir ara Süheyl Ünver ona dönerek: “Sen bu duruşunu edep zannediyorsun. Bu hâlin edep değildir” der ve unutulmayacak olan o sözü söyler: “Hocanın öksürüğünü dahi yaz.”

Çünkü nice büyük üstat gelip geçmiş, talebeleri onların hayatlarını, sanatlarını, üsluplarını, sözlerini kaydetmedikleri için medeniyetimizin hafızasında kimi boşluklar meydana gelmiştir.

Serin Hoca’nın hat sanatına yaptığı hizmeti anlamak için sanırım bu cümlenin peşine düşmek gerekir. Çünkü o yalnız hat yazmadı. Hattın hafızasını da yazdı.

Onu bu yola sevk eden şey ise önce güzellikti. “İnsan güzeli görebilecek bir gönül gözüyle yaratılmıştır” derken sanatla insan arasındaki irtibatı daha başlangıçta gönülde kurar. Ailesinden, öğretmenlerinden aldığı terbiye; Mevlânâ ve Muhyiddin İbn Arabî okumaları… ondaki sanat iştiyakını besler. İstanbul’a gelmek istemesinin sebeplerinden biri de şehrin hâlâ dinî ilimlerin ve İslâm sanatlarının merkezi olmasıdır. 

Ekrem Hakkı Ayverdi onu Süheyl Ünver’e, Süheyl Ünver de Kemal Batanay’a gönderir. O isimleri art arda söylemek bile başlı başına bir kültür silsilesini gösteriyor: Ayverdi, Ünver, Batanay… Ve bunların ardından Serin Hocamız…

Ona göre hat sanatı kitap okuyarak öğrenilecek bir sanat değildir. Harf görülür, el seyredilir, kalemin hareketi takip edilir; yanlış düzeltilir, tekrar edilir ve nihayet hocanın eli talebenin elinde devam eder. Şeyh Hamdullah’a nispet edilen bir sözü aktarırken de aslında kendi sanat yolunu anlatmış olur: “Gözlerimi hocanın eline ve kalemine, kulağımı diline, gönlümü yazıya verdim.”

Aradan altmış yılı aşkın zaman geçtikten sonra ise şöyle der: “Ne zaman yazı yazmak için kalemi elime alsam bu yolda kendimi hatta yeni başlayan mübtedi bir talebe gibi hissederim. Bu yolda altmış yılı aştım. Hayretim ve aczim gün be gün arttı.”

Hüsnühattın terbiyesi dediğimiz şey de biraz burada saklıdır. El ilerledikçe benlik geriliyor; bilgi arttıkça hayret, maharet arttıkça acz çoğalıyor.

Serin Hoca’nın sanat hayatındaki ikinci büyük yön ise meşk ettiği sanatı araştırma konusu hâline getirmesidir.

Serin Hoca hattı dışarıdan inceleyen bir sanat tarihçisi değildir. Fakat yalnız yazı yazan, eser veren bir hattat da değildir. Kalemi tutan elle, kalemin tarihini yazan el onda nikahlanmıştır. Belki bundan dolayı eserleri yalnız masa başında meydana gelmemiştir. Müzelere, kütüphanelere, koleksiyonlara gitmiş; yazıyı kitaplardan olduğu kadar eserlerin kendisinden takip etmiştir.

Ekrem Hakkı Ayverdi’nin kendisine söylediği bir başka söz de bu yolun mahiyetini gösterir: “Korkma, hata yapmadan iş yapabilmek istidadıyla kendini köreltme; kusursuz ne insan vardır ne de iş. Mesele esasın bozuk olmamasıdır.”

Bu teşvik üzerine başlayan araştırmalar Hat Sanatımız’a, hattatlar üzerine müstakil çalışmalara ve nihayet hat sanatının ekollerini ve takipçilerini kuşatan büyük bir ilmî birikime dönüşür. Hattat Aziz Efendi üzerinde çalışırken dört ay Kahire’de kalıp eserlerinin izini sürmesi, onun araştırmacılığının kitap naklinden ibaret olmadığını göstermeye yeter. 

Fakat bütün bunlardan daha önemlisi, başlangıçtaki o ikazdır: “Hocanın öksürüğünü dahi yaz.” Çünkü gelenek yalnız eserlerin intikaliyle yaşamıyor. Üstadın eli kadar sözü; sözü kadar tavrı; tavrı kadar talebesine bakışı da geleneğe dâhildir.

Meşk belki tam da budur: Bir harfin nasıl yazılacağını öğrenirken, o harfi yazdıran terbiyeyi de öğrenmek...

Muhittin Serin Hoca, Kemal Batanay’dan aldığı hattı kendi talebelerine aktarırken, Süheyl Ünver’den aldığı o hafıza emanetini de kitaplarına aktardı. Böylece sanatın iki ayrı intikal yolunu şahsında birleştirdi: Meşk etti ve kaydetti. Biri eli korudu. Diğeri hafızayı.

Bugün geçmiş büyük hattatların hayatlarını, meşklerini, ekollerini ve eserlerini daha sahih bilgilerle okuyabiliyorsak, bunda Serin Hoca’nın yıllarca müze, kütüphane ve koleksiyonlarda sürdürdüğü araştırmaların büyük payı vardır. Nitekim kendi hikâyesinin öne çıkarılmasını değil, “beni değil hat sanatını öne çıkarın” diyerek sanatın anlatılmasını istemesi de yaptığı işle şahsiyeti arasındaki irtibatı göstermeye yeter. 

Onun iş akışında kalem hocanın elinden talebenin eline geçer. Bu geçişle harf, usul, zevk ve edep de ona geçer. Ve nihayet, bir medeniyet kendi hafızasını böyle muhafaza eder.

Biz de vefayı vedaya bırakmadan söyleyelim:

Allah Muhittin Serin Hocamıza sıhhat ve afiyet içinde hayırlı, bereketli ömürler versin. Hocalarından devraldığı kültür hassasiyetini eserleriyle ve talebeleriyle gelecek nesillere ulaştırma hizmetini bereketlendirsin.