O trafiğin perde arkası: Barış ya da kıyamet!

Bir yanda Ukrayna, diğer yanda İran… İki savaşın da geleceği belirsiz. İkisinde de barış girişimleri var. İkisinde de diplomatik başarısızlık daha yıkıcı çatışmaları tetikleyebilir. Ankara hem Ukrayna hem İran barış trafiğinin bir parçası. Mekke İttifakı’nın Tahran çıkarması, ABD Başkanı Trump’ın Cumhurbaşkanı Erdoğan’la telefon konuşmaları, Ukrayna Cumhurbaşkanı Zelenski’nin sürpriz İstanbul ziyareti diplomasinin imkanlarının sonuna kadar zorlandığını gösteriyor. Peki, iki çatışmada neler oluyor, ABD ve Ukrayna Türkiye’den ne bekliyor? Kulislerde konuşulanları aktaracağım. Önce Ukrayna ile başlayalım.

ABD Başkanı Trump, Ukrayna-Rusya savaşının bitmesini istiyor. Tüm aktörler Trump’la hemfikir. Fikir ayrılığı meselenin “nasıl”ında yaşanıyor. Trump, Rusya üzerindeki yaptırımları askıya alarak baskıyı Ukrayna üzerinde kuruyor. Zelenski’nin “işi uzatmamasını” istiyor. Askeri ve istihbari yardımı Kiev’ karşı bir sopa olarak kullanıyor. Geçtiğimiz günlerde Ukrayna’ya verilen destek kısa süreyle askıya alındı. Ukrayna bu sırada yoğun Rus saldırılarına maruz kaldı. Trump, konuyu Zelenski’nin görevden alınmasına kadar getirdi. Gelinen noktada Zelenski’nin mesajı aldığı görülüyor. Teknik düzeydeki ABD, Ukrayna, Rusya görüşmelerinin Abu Dabi’de başlaması için uzlaşıya varıldı. Yapılacak görüşmeler savaşın nasıl biteceğine odaklanacak. Ukrayna’ya verilecek güvenlik garantileri ve Avrupa-Rusya ilişkilerinin yeniden tanımlanması da masada olacak.

“SAVAŞ BU YIL BİTMELİ” MESAJI

ABD Başkanı Trump’ın Cumhurbaşkanı Erdoğan’la ard arda yaptığı iki telefon görüşmesi bu konjonktürde gerçekleşti. Bu görüşmelerde Ukrayna meselesinin de ele alındığı anlaşılıyor. Zelenski hemen ardından İstanbul’a geldi. Açıklamalara bakarsak; Erdoğan’la görüşmede özellikle iki başlık öne çıktı. Bir. Barış görüşmeleri. Zelenski, Abu Dabi’de yapılacak teknik görüşmelerin ötesinde liderler zirvesi yapılmasını istiyor (Aslında en baştan bu yana bunu zorluyor, çünkü teknik görüşmelerde ilerleme sağlanamadığını düşünüyor.) Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan Trump ve Putin’i ikna etmesini istiyor.

İki. Karadeniz’de seyrüsefer güvenliği. Türkiye’nin kotardığı tahıl koridoru bozulurken Zelenski (Avrupalı liderlerin de teşvikiyle) “Bu anlaşmayı bitirelim, nasıl olsa tahılımızı Romanya, Bulgaristan kıyılarından çıkarırız” diye düşünmüştü. Geldiğimiz noktada Ruslar; Bulgaristan ve Romanya kıyılarında gemi batırıyor. Türkiye uzun bir süredir Karadeniz’deki gemilere saldırıların son bulmasını istiyor. İlk bu köşede okumuştunuz: Bu kapsamda Ukrayna ve Rusya’ya -biri Karadeniz’in doğusundan biri batısından- iki koridorlu güvenli hat önerisi sunuldu. Ukrayna tarafı artık bu öneriyi kabul ediyor. Rusların da kabul edebilmesi için Ukrayna’nın Rus enerji altyapısını hedef almaktan vazgeçmesi gerekiyor.

Görüş-meler nasıl sonuçlanacak henüz belirsiz. Ancak Kiev’in Ankara’ya şu mesajı verdiği söyleniyor: “Bu yıl savaş bitmeli. Çatışmalar 2027’ye uzarsa kıyamet senaryosu olur. Bizim köprülerimizi vuruyorlar, biz de köprüleri vururuz. Rusya’nın bütün rafinerilerini ortadan kaldırırız. Bu yıl barış yılı olmalı. Türk teklifi, tahıl ateşkesi ilk adım olsun. Biz hazırız.”

NÜKLEER SALDIRI ENDİŞESİ

İran dosyası daha karmaşık. Trump’ın (ABD ara seçimlerinden sonra) büyük bir saldırı hazırlığında olduğu uzun süredir konuşuluyor. Savaş Hürmüz’de sıkışmıştı. ABD İran’a ekonomik ambargo uyguluyordu. Ama daha sonra İran Babülmendeb’de ikinci ve etkili bir kart daha açtı. Yemen cephesinde çatışmalar şiddetlenerek sürüyor. Hürmüz boğazında da son bir haftada çok sayıda gemi vuruldu.

Trump’ın nasıl bir saldırıya hazırlandığı soru işareti. ABD’li Demokrat Senatör Chris Murphy saldırı planları hakkında bilgilendirildiklerini, “Planları akıl almaz” sözleriyle duyurdu. Kendisi de bir MAGA’cı olan Tucker Carlson “Trump yönetimi, Netanyahu’nun baskısı altında, İran’a nükleer bir saldırı başlatmaya günler içinde karar verebilir” dedi. Carlson’a göre hedef Kazma Dağı’ndaki nükleer tesis olabilir.

Bu haberler, Katar’da yapılan müzakerelerde İran heyetine baskı kurmak için de sızdırılıyor olabilir. Doha’da Katar arabuluculuğunda görüşmeler yapılıyor. ABD Başkan Yardımcısı Vance’in İran Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai’ye gönderdiği “Müzakere çağrısı” mektubuyla başlayan bir süreç bu. Aslında İran da anlaşmak istiyor. Dini lider Mücteba Hamaney’in “Ne savaş ne barış durumu sona ermeli” mesajı bunu gösteriyor. İran’ın anlaşmak için şartları belli: ABD abluka ve yaptırımlarının kalkması, dondurulmuş fonların serbest bırakılması, tüm cephelerde savaşın sona ermesi, Hürmüz’de İran egemenliğinin kabulü. Bunlar kabul edilirse Hürmüz’ü iki gün içerisinde açacak bir mekanizma öneriyorlar. Washington da Ankara’ya diyor ki… “İran anlaşmayı kabul etmeli. Artık savaşmak istemiyoruz. Ama anlaşmaya yanaşmazlarsa çok büyük bir saldırı yapacağız. Bunu görmeliler.”

Özet… Hem Ukrayna hem İran savaşında önemli bir dönüm noktasına yaklaşıyoruz. Taraflar arkaplanda barışmak istediklerini vurguluyor. Ama kimse taviz vermek ya da geri adım atmak istemiyor. Bunun yerine ortak bir mesaj paylaşıyorlar: Barışamazsak kıyamet kopacak.