Türk Lirası İtibar Mimarisi (TLİM)

Son yazımda itibarlı TL’yi yazmış, bitirirken bu yazının başlığını atmıştım. O günden bugüne Merkez Bankası kredisini biraz daha bozdurdu.

Tarihin en uzun toleransını kullanan ekonomi yönetimi, üç sene sonunda reform kapasitesini kaybetmiş olduğu halde okumalarının tutarsızlığı ve politikalarının sonuçsuzluğuna dair mutabakatla bugün baş başa.

Bu bir eleştiri değildir. Yalın gerçekliğin okumasını sunuyorum.

Üçüncü enflasyon raporu toplantısıyla politikanın savunucusu kalmamış aleyhte mutabakat oluşmuştur. Bu şartlarda reform yapılamaz.

Hadi diyelim ki 2026 için vadedilen yapısal reform bir tarafa kaldı. Zihinsel reform için fırsatı kullanalım bari.

Geldiğimiz noktada faiz ve kur bulundukları yerde sıkıştı. Bu politikada ısrar her defasında daha ve daha yukarıda bir faiz ve/veya kur demek. Fevkalade indirim fırsatları bonkörce ve beceriksizce tepildi. Faiz indirimini enflasyon artışı olarak yorumlayan bir düşünceyle kendi kendimizi sıkıştırdık. Bugün dahi enflasyon beklentisi revize edilirken faiz indirimi mesajı veriliyor. Bugünün yaklaşımı bu olmamalı.

Merkez Bankasının şimdi Warsh’un pozisyonuna geçip kendisine muhalefet etmesi lazım; veriyi yeniden ele alarak.

Veriyi yeniden ele alsa faizin neden olduğu parasal genişlemenin enflasyonist gücünün tüm diğer değişkenlerin ötesinde olduğunu görecek. Veriyi yeniden ele alsa yüksek faizin değil, savunma olgunluğuna yatırımın, TOKİ performansının dezenflasyonist etkisini görecek. Başka birçok faktörün daha rolünü anlayacak.

Verili koşulların enflasyonla mücadele için alan açtığını görecek.

Veriyi yeniden ele alsa ASEAN’dan, Kalkınma Yolundan, Mekke Savunma Anlaşmasından, Çerçeve Yasadan yeni bir jeofinansal bağlam ve yeni bir patika tasarlanabileceğini görecek. Bu bağlamın Avrupa Birliğiyle yeni bir pazarlık kapasitesi açtığını görecek. Paranın kuru yerine, tercih edilme kapasitesine yatırım yapması gerektiğini anlayacak.

Kur sebep enflasyon sonuç politikasının uygulama alanı kalmadı.

Evet, faiz sebep enflasyon sonuca karşı getirilen yaklaşımın özü bu; kur sebep enflasyon sonuç… Rasyonalite başlığında paketlenen bu formül tutmadı, tutmayacaktı zaten. Bu formül dolarizasyonun yerine altınizasyonu koydu. TL’yi bir tasarruf enstrümanı yapmadı, kısa vadeli menfaat odağına yerleştirdi. Yüksek faizin en az yüksek enflasyon kadar itibar zedelediğini gösterdi.

Sanayileşme lehine çözüm arayan Türkiye’yi sanayileşme aleyhine rehin aldı. Öyle dünyanın en sahipsiz sanayisi oldu bizimki.

E hani bu yazının vaadi olan Türk Lirası İtibar Mimarisi (TLİM) diyeceksiniz, aslında anlatıyorum. Yukarıda çizdiğim çerçeveden mimarinin üç katmanı ortaya çıkıyor. Birincisi güven katmanı, ikincisi işlev katmanı ve üçüncüsü jeofinans katmanı…

Daha itibarlı · Daha çok kullanılan · Daha güçlü ağlara bağlı TL hattını böyle çizebiliriz.

Matematik fonksiyonu da yazabilirim;

f (itibarlı TL) = fiyat istikrarı, fiyat hafızası, ödeme egemenliği, üretken varlığa erişim, jeofinansal kullanım.

İstanbul Jeoekonomi Enstitüsü bu mimarinin bütününü çıkardı. Pilot önceliklerini, gösterge sistemini, ölçüm ve izleme boyutlarını ve uluslararası politika çerçevesini belirledi.

Gerçekten Türkiye’nin para tartışmasını yalnızca kur seviyesi ve kısa vadeli dolarizasyon göstergelerinin ötesine taşıyarak, Türk Lirasının güvenilirliğini, ekonomik işlevlerini ve kullanım ağını ortak hedefler ve ölçülebilir sonuçlar etrafında geliştiren yeni bir jeoekonomik model geliştirmek mümkün.

Paradan başlayarak Türkiye’nin toplam itibarının gerisinde kalan tüm başlıkları telafi etmemiz gerek. Böylece Türkiye’nin toplam itibarını asıl hak ettiği seviyeye taşıyabiliriz.