Köroğlu’nun Delileri kitabında Mehmet Aycı, geleneksel Köroğlu destanını modern bir üslupla yeniden yorumlarken, deliliği yüceltiyor, zulme karşı direnişi şiirsel bir dille anlatıyor.
Köroğlu’nun Delileri, Mehmet Aycı’nın ustalıkla işlediği, Türk destan geleneğini delilikle harmanlayan Hece Yayınları’nın Genç Hece serisinden çıkan bir roman. Çamlıbel’in rüzgârlı yaylalarında, Köroğlu’nun yedi sadık delisi etrafında dönen bu eser, yiğitlik, sadakat ve mistik unsurları iç içe geçirerek okuyucuyu masalsı bir dünyaya çekiyor. Deliler, sıradan kahramanlardan öte; her biri benzersiz bir hikâye taşıyan, Köroğlu’nun sırrını paylaşan veli ruhlar. Aycı, geleneksel Köroğlu destanını modern bir üslupla yeniden yorumlarken, deliliği yüceltiyor, zulme karşı direnişi şiirsel bir dille anlatıyor. Aycı’nın türkülere, halk edebiyatına vakıf olması kitabın her satırını tam bir halk destanına dönüştürmüş.
Hikâye, Nigâr Hanım’ın delileri merak etmesiyle açılıyor ve Çamlıbel’de deliler meclisinin kurulmasıyla renkleniyor. Köroğlu, sazını alıp delilere övgü dolu bir karşılama söylüyor: “Nigâr gibi şu dünyada / Misli bulunmaz eşim var / Sırrımı söylemem yâda / Yedi deli sırdaşım var” (s.7). Bu dizeler, Nigâr’ın merakını ve delilerin sadakatini tetikliyor; mecliste her deli armağan sunuyor, sohbetler gizemli sırlarla doluyor. Aycı burada, deliliği neşe ve bağlılıkla betimliyor, okuyucuyu hemen hikâyenin büyüsüne kapıyor.
‘KARA DELİ EVDE BEKLER’
Kara Deli’nin kökeni, en dokunaklı bölümlerden. Koca Yusuf’un gözlerine mil çekildiğinde deliren Kara Burçak Bey, sadakatiyle Köroğlu’na kapılanıyor: “Kara Deli evde bekler / Konuşur cümle çiçekler / Eller nerden bilecekler / Onunla gizli işim var” (s.15). Bu kısım, deliliğin acının meyvesi olduğunu gösteriyor; Kara Deli, değneklerine binip ağıtlar yakıyor, Kırat’ın sırlarını fısıldıyor. Aycı, bu karakterle yiğitliğin deliliğe dönüşümünü ustaca işliyor.
Cüce Deli’nin macerası, neşeli bir masal gibi. Tebrizli Alma Haydar’ın minik oğlu Ruşen Ali, Köroğlu hasretiyle yollara düşüyor: “Dudağında söz olurum / Ocağında köz olurum / Sana iki göz olurum / Ben sana geldim Köroğlu” (s.24). Boyu parmak kadar olan bu yiğit, sadakta uyuyor, seferlerde casusluk yapıyor. Nigâr’ın sevinciyle meclise katılıyor; Aycı, cüceyi eğlenceli bir metaforla deliliğin küçüklükten doğan cesaretini simgeliyor.
Ak Deli, doğayla bütünleşmiş bir efsane. Boz Geyik’e binip Kırat’la yarışıyor, yeşim gözleriyle büyü yapıyor: “Ak Deli geyik çobanı / Bilir yazıyı yabanı / Bakınca yakar adamı / İki gözünde yeşim var” (s.36). Geyikler ve kurtlarla dost, avcıları maskara ediyor. Köroğlu’nun öfkesini dindiren bu deli, mistik bir bilgelik taşıyor; Aycı, onu gazalardan esinlenerek deliliğin evrensel gücünü yansıtıyor.
İnce Deli’nin cinlerle dolu dünyası, gerilimi zirveye taşıyor. Sarı Çıyan’ın elinden cinleri kurtaran Köroğlu, İnce’yi insan suretinde görüyor: “İnin cinin olmadığı / Yerde ne işin var güzel / Kimsin, kimlerden olursun / Burda ne işin var güzel” (s.47). Cin alfabesiyle günlüğünü tutan İnce, sadık bir haberci; Aycı, bu bölümde büyüyü ve sadakati iç içe geçirerek hikâyeye ruhani bir derinlik katıyor.
Koca Deli, Hekim Kula’dan dönüşen bir bilge. Tipi fırtınasında Köroğlu’nu kurtarıyor: “Bre yiğit seni darda / Bulan kişi ben olurum / Ölüm örtüsün üstünden / Alan kişi ben olurum” (s.67). Deli hekimliğiyle Kara Burçak’a şifa arayan bu karakter, mağarada sofralar kuruyor; Aycı, deliliği şifalı bir güç olarak betimliyor.
Boz Deli’nin Venedik’ten gelişi, kimlik arayışını işliyor. Keşiş Boz Turgut, aslını öğrenip Çamlıdere’ye yerleşiyor, Kırat’ın ikizini buluyor: “Edeptir beyi bey eden / Çiğ ise pişmesi gerek” (76). Roma seferi planları, macerayı genişletiyor; Aycı, tayy-i mekanla deliliğin sınırlarını zorluyor.
Kır Deli, demirci Demir Buğra’nın zulümden kaçışı. Güdül’de donuna bürünüyor, Köroğlu’nu silahlandırıyor: “Kır Deli döver demiri / Tanrı’dan alır emiri / Cümle demircinin piri / Ocağında ateşim var” (s.87). Aycı, adalet ve kardeşliği vurguluyor.
Günlük, cin diliyle bitiyor: “Günlüğün bundan sonrası Cincedir. Okunamadı.” (s.103). Aycı’nın bu kitabı, delileri kahramanlaştırarak destanı yeniliyor; sadakat ve yiğitlik, Çamlıbel’de ebedileşiyor. Bu kitap, gençler için şiirsel bir şölen sunuyor, okuyucuyu delilerin büyüsüyle tanıştırıyor.
