İnsanın psikolojik yapısı üzerine oruç tutmanın nasıl bir etki yaptığını gösteren yeterli çalışmalar bulunmamakla birlikte aslında daha çok araştırmaya değer bir konu olabilir. Biyo-psiko-sosyal bir varlık olan insan üzerine Ramazan ayının etkilerini değerlendirirken her üç yönden (yani biyolojik, psikolojik ve sosyal açıdan) konuyu ele almak daha güzel olacaktır. Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Yrd. Doç. Dr. Çetiner Özcan, ramazan ayında psikolojik değişimleri anlattı.
Muhtemelen oruç tutulduğunda vücudun aç ve susuz kalması sonucu bir stres cevabı oluşmaktadır. Bu durumda oruç tutan bir kişi farkında olmadan strese karşı bir egzersiz yapıyor olabilir. Oruç tutmakta bizi strese karşı daha dayanıklı yapıyor olabilir. Genelde stresli ve asabi olan kişilerin ilk günler dışında ramazan ayında daha sakin olduğunu gözlemliyoruz. Benzer şekilde gerilimini azaltmak için düzenli alkol alan bireylerin oruç tuttuğu dönemde alkolü bırakabildiğini biliyoruz.
Sahur için gece kalkılması ile depresyon tedavisinde uygulanan uyku deprivasyonu (uyku yoksunluğu) metodu benzerlik göstermektedir. Bu bağlamda sahura kalkma depresyona karşı koruyucu bir etki olarak ele alınabilir.
Gün içinde açlık gibi duyguların deneyimlenmesi ile Ramazan ayı dışında da açlık ile mücadele eden insanların ne hissettikleri anlaşılmaktadır. Bu durum bir bakıma empati yeteneğini (başkasının bakış açısı ve hisleri ile ilgili ince sinyalleri algılama becerisi) kazandıran bir eğitim olmaktadır. Sosyal yapıda kişiler arası kopukluğun, bencilliğin (narsistik tutum) ve “bana ne”ci zihniyetin önüne geçilmektedir. İftar, teravih gibi ibadetler sosyalleşmeye yol açmaktadır. Sadaka, zekât gibi ibadetler ise sosyal yardımlaşmayı sağlamaktadır.
Ramazan ayında ibadet olarak yaptığımız her davranışın manevi yönden olduğu kadar bireyin ve toplumun psikososyal yönüne de birçok faydası olduğu açıktır. Bu tespitler kişisel kanaatlerim olmakla beraber daha sonra yapılacak araştırmalarla orucun insan biyolojisine ve psikolojisine etkileri bilimsel olarak araştırılması gereken konulardır.
