Adayların gözünden sınavsız itiraz hakemi olma fırsatı verilenler

Biz yazılarımızda sürekli olarak sınavsız atamaların yanlışlığından bahsederken şimdi de yapılan yönetmelik değişikliği ile Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nda sınavsız olarak itiraz hakemi olma fırsatı verilenlerden bahsedeceğiz. Birçok insan sınavla bu görevin bir altı olan sigorta hakemliği için ter dökerken birilerine sınavsız itiraz hakemi olma imkânı verilmesinin ne kadar doğru olduğunu ve sonuçlarını izah etmeye çalışacağız.

Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurulu başkan ve üyelerinin itiraz hakemliğine sınavsız hak kazanmalarına ilişkin yönetmelik değişikliğini açıklamadan önce bu kurulun başkan ve üyelerinin atanmalarından ve atanma şartlarından bahsetmemiz gerekiyor.

Özetle kurula başkan ve üye olanlardan en az altı ay çalışanlar, 7 Haziran 2023 tarihinde yapılan yönetmelik değişikliği sonrasında sınavsız olarak itiraz hakemi olma imkanına kavuştular. Şimdi de itiraz hakemi ile sigorta hakeminin özelliklerinden bahsedelim.

7 Haziran 2023 tarihinde yayımlanan Sigortacılıkta Tahkime İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile en az 6 ay süreyle görev yapmış olan kurul başkan ve üyeleri ile Yargıtay Büyük Genel Kurulu’nun iş bölümü kararına göre taraflardan biri sigorta şirketi olan ve sigorta sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıkları çözmekle görevli daireleri ile iş kazaları ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat ve rücu davalarında sigorta şirketinin de taraf olduğu uyuşmazlıkları çözmekle görevli dairelerinde de en az 6 ay süreyle görev yapmış olan başkan ve üye hakimler Komisyona müracaatlarına istinaden itiraz hakemi olma imkanı sağlanmıştır. Bunun önemli bir ayrıcalık olduğunu belirtmemiz gerekiyor.

Önce itiraz hakem heyetinin ne olduğunu açıklayalım. Yönetmeliğe göre itiraz hakem heyeti; sigorta hakem kararlarına karşı yapılan itiraz talebini incelemek üzere komisyon tarafından oluşturulan üç kişilik hakem heyetini ifade etmektedir.

Görüleceği üzere, bin bir zahmetle sınavla kazanılan sigorta hakemliğinin bir üst pozisyonu olan itiraz hakemliği imkanına Kurulun kendisinin çıkarmış olduğu yönetmelik değişikliği ile sınavsız kavuşmak büyük bir imkan olsa gerektir.

Elbette yönetmelik değişikliği ile kurul başkan ve üyelerinin dışında başkalarına da sınavsız itiraz hakemi olma imkanı tanınmıştır ve bunun da doğru olmadığını belirtmemiz gerekiyor. Nitekim sigorta hakemi olabilmek için bir çok hakimin ve konu uzmanı avukatın sınava girdiğini biliyoruz. Dolayısıyla şartları taşıyan herkes sınava girer ve sonuca göre sigorta hakemliğine hak kazanır ya da kazanamaz.

Diğer yandan, yönetmeliğe göre, itiraz hakemleri sigorta hakemleri arasından seçilmektedir. Dolayısıyla zorlu bir süreç sonunda itiraz hakemi olunabildiği için bu kadar önemli bir hakkı sınavsız olarak kazanmada bazı görevlerde bulunmanın hiç kimseye ayrıcalık sağlamaması gerekmektedir.

Eğer her kurum kendi düzenlediği yönetmeliğe göre tepe yönetimine ayrıcalık tanımaya başlarsa bunun önüne geçilemez.

Öncelikle sigorta hakemi olmanın oldukça zor olduğunu belirtmemiz gerekiyor. Hem kanundaki hem de yönetmelikteki şartlar oldukça ağır olup, zorlu bir sınav sonucunda sigorta hakemi olunabilmektedir.

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 30’uncu maddesinde sigorta hakemlerinin; malî güç dışında sigorta şirketi ve reasürans şirketi kurucularında aranan nitelikleri taşıması, an az dört yıllık yüksek okul mezunu olması, sigorta hukukunda en az beş yıl veya sigortacılıkta en az on yıl deneyimi olması gerekmektedir.

Görüleceği üzere, kanunda hiçbir gruba sigorta hakemliği veya itiraz hakemliği için herhangi bir ayrıcalık tanınmamıştır. Yine kanuna göre bakanlık, sigorta hakemlerinde aranacak deneyim ve bu deneyime esas teşkil eden bilginin tespitine ilişkin ölçütleri belirlemeye yetkilidir.

Ayrıca, kanuna göre çıkarılan yönetmeliğin 13’üncü maddesinde, sigorta hakemliği için çok ağır şartlar getirilmiş, 13/A maddesinde ise şartları taşıyanlardan Kurum tarafından yapılacak veya yaptırılacak sınavda başarılı olanların sigorta hakemliği için komisyona başvurabileceği belirtilmektedir. Dolayısıyla sigorta hakemliği yönetmeliğe göre oldukça zorlu bir yolculuk sonucunda elde edilebilmektedir.

Ancak, yönetmeliğin 14’üncü maddesinde yapılan değişiklikle kurul başkanı ve üyelerine doğrudan itiraz hakemi olma ayrıcalığı getirilmiştir ki bu değişikliğin hem kanuna hem de yönetmeliğin genel konseptine aykırı olduğunu düşünüyoruz. Nitekim yönetmeliğin ilk halinde böyle bir ayrıcalık yoktur.

Diğer yandan, sınava katılma şartlarını ağırlaştırıp sınava katılacak aday sayısını azaltarak rekabetin önüne geçilmesi de başka bir sorundur. Bu nedenle sınava katılacakların sayısının arttırılmasına engel olacak düzenlemeler de çok sağlıklı değildir. Bunun yerine sınavın ağırlaştırılması ve sınava katılacakların arttırılması kaliteyi daha yükseltecektir.

Bırakın doğrudan sigorta hakemi olmayı, sigorta hakemliği için sınava girmek için dahi çok ağır şartların olduğu ve birçok kişinin (avukat, hakim) çok ağır şartlar nedeniyle sınava dahi giremediği bir ortamda birilerinin doğrudan itiraz hakemi olması adayları çok rahatsız edecek bir durumdur. Yer darlığı nedeniyle sigorta hakemliği için gerekli şartları ve sınav sürecini yazamadık. Ancak, yönetmelikte yer alan şartları okuyunca dudak uçuklatan şartlar olduğu görülecektir. Sigorta hakemliği için hem bu kadar ağır şartlar ve sınav konulup hem de birilerinin sınavsız olarak bu hakkı almalarına imkan sağlanmak kabulü zor bir durumdur.

Bu şartlar altında çok kısa süreliğine de olsa kendimizi bu adayların yerine koyalım. İnanın vicdanın kabul edebileceği bir durum yoktur. Ne demek mi istiyoruz? Bize göre, yapılan değişiklik yanlış olmuştur ve bu yanlıştan bir an önce dönülmesi gerektiğini düşünüyoruz.