Büyüme, işsizlik ve OVP

TÜİK’in tahminlerine göre Türkiye ekonomisi 2026 yılının ikinci çeyreğinde %2,3 büyüdü. Bu oran Türkiye’nin potansiyel büyüme oranının altında bir oran ve büyümenin dinamiklerine baktığımızda büyümenin ağırlıklı olarak tüketim kanalından geldiğini görüyoruz. Elbette her ikisi de arzulanan bir görüntü değil. İşin daha kötüsü öncü göstergeler bir süre daha arzulanan tablonun oluşmasının çok uzağında olduğumuza işaret ediyor.

Örneğin; İSO İmalat PMI, Sanayi Üretim Endeksi ve Kapasite Kullanım Oranı verileri ile istihdamın ağırlıklı olarak hizmetler sektörüne kaymış olması son dönemdeki sıkılaşmanın özellikle imalat sanayi tarafında kalıcı hasar riskini artırdığını gösteriyor. Devam eden kredi kısıtları ve politika faizinin tahmin edilenden çok daha uzun süreli yüksekte kalması hem finansmana erişimi zorlaştırıyor hem de finansman maliyetinin düşmesine engel oluyor. Tüm bu sıkılaşmaya rağmen enflasyonun da bir türlü istenilen seviyelere inmemesi sıkılaştırma programının bir süre daha devam edeceği anlamına geliyor. Böylesi bir durum ve diğer öncü göstergeler büyüme konusunda Türkiye’nin bir süre daha potansiyelin altında performans göstereceğine ilişkin tahminlerin güçlenmesine neden oluyor.

Potansiyelin altında devam eden büyüme ve büyümenin dinamiklerinin ağırlıklı olarak hizmetler sektörüne kayması istihdam yapısını da etkiliyor. Yine TÜİK verilerine göre Temmuz ayında işsizlik 0,5 puan artarak % 8.1 seviyesinde gerçekleşti. Aynı veri setine göre Temmuz ayında istihdam edilenlerin sayısı bir önceki aya göre 388.000 kişi azalarak 32.362.000 kişiye düştü. Diğer yandan benim yakından takip ettiğim ve gerçek işsizliği ölçtüğünü düşündüğüm veri olan atıl iş gücü oranı % 30.6 seviyesinde oluştu. Bu durum çalışma çağında olan her üç kişiden birinin işsiz olduğu anlamına geliyor.

Elbette tüm bunlar yapısal konular ve esasen hepsi birer sonuç. Yani üzerinde tartıştığımız veriler uygulanan politikaların ya da farklı etkenlerle oluşan ekonomik iklimin verilere yansıması. Bu bakımdan verilere değil bu verilerin nasıl oluştuğuna bakmak ve kronik olarak sorunlu hale gelmiş konular ile yeni dönemin gerçeklerine uygun yapısal dönüşümleri yapmak gerekiyor. Bu da kuşkusuz kapsamlı analizler, uzun vadeli planlamalar ve son derece ciddi stratejik adımlar içeren bir süreç. Hangi sektörlerin ön plana çıkarılması gerektiği, hangi sektörlere destek verilmesi gerektiği, hangi desteklerin artırılması ve ekonominin yol haritası belirlenirken neyin öncelikli olması gerektiğine ilişkin ciddi bir strateji belgesine ihtiyacımız olduğu aşikâr.

Bu tarz bir belgeye en yakın elimizdeki dokümanın kanun kapsamında her yılın Eylül ayında açıklanması gereken Orta Vadeli Program (OVP) olduğunu ifade edebiliriz. Ancak bizdeki OVP genel itibariyle sadece veriler üzerinden tartışılıyor. Büyüme oranı, enflasyon tahmini ve benzeri diğer veri tahminleri ve hedefleri üzerinden bir belge oluşturuluyor. Oysa yılda bir kere hazırlanan böylesi bir belge özü itibariyle statik olduğu için çoğu zaman tahminler ve hedefler ile gerçekleşmeler arasındaki fark ciddi tartışmalara konu oluyor. Bu bakımdan benim önerim OVP’nin ağırlıklı veri tahmini ve hedefi içeren bir belge olmaktan çıkarılarak daha ziyade stratejik planları ve yapısal dönüşüm hedeflerini ölçülebilir bir şekilde gözler önüne seren ve ekonominin geneli için tüm sektörleri yönlendiren bir el kitabına dönüştürülmesidir. Aksi halde bu kadar hızlı değişim ve dönüşümün olduğu küresel ekonomide yılda bir kere yapılan statik tahminlere dayalı bir doküman sadece bir iş yükü olarak bürokrasinin üzerinde kalır.