Yüzyılın en ünlü banka soygunları
09:49, 05/08/2015, ÇarşambaG: Güncelleme: 13:02, 05/08/2015, Çarşamba
Yüzyılın en ünlü banka soygunları
Günümüze gelene kadar, dünya çapında birçok ünlü banka kendi çalışanları tarafından zarara uğratıldı. Birçok işlemde kötü niyet olmasa da, milyar dolarlık zararlar bankaların batması ya da büyük finansal krizlere girmesi kadar; çalışanların da hapse girmesine neden oldu. Hırslarının kurbanı olan, sayıları onları aşan bu isimler ilginç yaşam öyküleri ile de dikkat çekiyor. Aralarında kendi yazdıkları yaşam öyküsü filme çekilen de, sosyal medyada bir halk kahramanına dönüşen de var. Birçok olayda kendi çıkarları için banka yetkilerini usulsüz kullansalar da tüm bu dolandırıcılıklarda gözden kaçırılan başka bir suçlu daha var; bankacılıktaki spekülasyon olayının kendisi.
Fransa’nın en büyük ikinci bankası Societe Generale’da orta düzeyde bir yatırım uzmanı olan Jerome Kerviel ismi, Nick Leeson’un 1,5 milyar dolarlık rekorunu 7,1 milyar dolara taşıyarak O’nun tahtına oturması ile tanındı. 2008 Ocak ayında bankanın kendisine tanıdığı limitlerin çok üzerinde pozisyon alan Kerviel’in verdiği zarar, banka denetimlerinde ortaya çıkarıldı. Kerviel’in tüm işlemleri kontrol edildiğinde, banka yönetimi hızlı bir karar vererek, Kerviel’in tüm pozisyonunu likidite etti.
Bankanın kâğıt üzerindeki tüm zararı gerçekliğe dönüştü. Sonuç olarak yıllık 70 bin dolar kazanan bir çalışanın bankaya toplam zararı 7.1 milyar dolar olarak açıklandı. Kerviel ise her fırsatta bankanın yaptığı işlemlerden haberdar olduğunu söyledi ve bunun için “Çarkın Dişlileri” isimli bir kitap da yazdı. Kerviel kısa sürede tutuklanıp yargılandı ve yetkisini aşan işlemler ve internet sahteciliği suçlarından iki yılı ertelemeli olmak üzere beş yıla mahkum edildi. Kamuoyunun bu olaya tepkisi ise çok farklı oldu. Kısa sürede bir halk kahramanına dönüşen Kerviel adına tişörtler basıldı, sosyal medyada hayran sayfaları oluşturuldu ve hatta Kerviel’in, Nobel Ekonomi ödülünü alması için kampanyalar bile düzenlendi.
Gana asıllı İngiliz vatandaşı Adoboli, İsviçre Bankası UBS’nin 2.3 milyar dolar zarara uğramasına yol açan yetkisiz işlemine kadar, bankanın parlak çalışanlarından biriydi. Adoboli, olayın duyulması önce-sinde Facebook adresinde “mucizeye ihtiyacım var” yazmıştı ve haklıydı. 2008-2011 dönemi işlemleri nedeniyle tutuklanan Adoboli, İngiltere bankacılık tarihinin en büyük skandalına imza atmıştı. İflasın eşiğine gelen UBS, skandalın ortaya çıkmasının ardından, yüzde 10 değer kaybetti. 7 yıl hapis ceza-sına çarptırılan Adoboli ise 2015 Haziran’ında cezasını tamamladı.
Milyar dolarlık ders: 1995’te Japon Daiwa Bank yöneticilerinden olan ABD’li Toshihide Iguchi, New York’ta yetkisi olmayan işlemler nedeniyle bankayı 1,1 milyar dolar zarar ettirdi. O güne kadarki en yüksek zararlardan biri olan bu işlem nedeni ile Iguchi, 1997’de cezasını çekmek için Allenwood Cezaevi’ne gönderildi. 1999’da tahliye olan Iguchi, yeni hayatını yazar olarak sürdürmeye başladı. 2014’te İngilizce yayınlanan “Milyar Dolarlık Eğitimim: Bir Haydut Yatırımcının Kafası” isimli kitabı çok satanlar arasına girdi.
İrlanda bankası Allied Irish’in Allfirst kuruluşunda döviz işlemcisi Rusnak, Japon Yeni üzerine başarısız tahminleri ile bankanın 691 milyon dolar zarara uğramasına neden oldu. Yenin dolar karşısında değerli olduğu 1995’e kadar sorun yaşamayan Rusnak, bu tarih sonrasında kaybetmeye başladı. 1997 ve 2001 yılları arasında oluşan zararları gizlemek adına sahte işlemler de yapan Rusnak, bankanın en büyük zararlardan birine uğramasının yanı sıra, New York hisselerinin de yüzde 23 değer kaybetmesine neden oldu. Rusnak 7,5 yıl hapse mahkum oldu. Rusnak’ın verdiği zarar bu kadarla da sınırlı kalmadı, Allfirst 2003’te M&T Bank Corporation’a satıldı ve 1200 kişi işini kaybetti.
2009’da Merrill Lynch çalışanı Stenfors, banka işlemlerinde yapılan denetimler karşısında, oluşan durumun döviz kurları üzerindeki bahislerden kaynaklandığını açıklasa da; kısa sürede gerçek ortaya çıktı ve Stenfors’un işlemleri nedeniyle bankanın toplam zararının 456 milyon dolar olduğu kamuoyuna yansıdı. Stenfors’a 5 yıl işlem yapma yasağı getirildi.
Kraliçenin bankası olarak bilinen Barings Bank’ın iflas etmesine neden olan Leeson’un ilginç yaşam öyküsü, yine kendisinin yazdığı otobiyografisinden filme uyarlandı. 1992-1995 arasında görev yaptı-ğı bankayı 1.2 milyar dolar zarara uğratan Leeson, halen risk yönetimi çalışmalarında adı anılan bir isim.
1992’de Barings Bank’ın Singapur iştirakinin başına geçen Leeson, burada banka yönetiminin izni olmak-sızın aldığı pozisyonlar ile önemli karlar elde etti ve bu alanda tecrübesiz olan bankaya ciddi gelirler kazandırdı.
Leeson bu sayede genç ve yetenekli bankacı olarak anılmaya başlamış ve yetkisiz olarak aldığı pozisyondan elde ettiği kârlar arbitraj geliri olarak sunulmuştu. Ancak kısa sürede Leeson kaybetmeye başladı ve her kumarbazın yaptığı hatayı yaparak zararı telafi etmek için yüklü miktarlarla pozisyon almayı sürdürdü. Ancak 1995’te Kobe Depremi Leeson için her şeyin tepetaklak olması anlamına geliyordu.
Yaşanan tüm gelişmeler karşısında Leeson “üzgünüm” yazılı bir not bırakarak Singapur’dan ayrıldı ve kısa sürede yakalanarak bu ülkeye iade edildi. 6,5 yıl hapis cezası alan Leeson bu süreçte eşinden boşandı ve tutukluluğu sırasında kanser olduğunu öğrendi. Bankanın toplam zararı ise birkaç gün içerisinde katlanarak 1.3 milyar dolara çıktı ve 26 Şubat’ta iflas açıklandı. Cezaevinden iyi hali nedeniyle 4 yıl sonra, 1999’da tahliye edilen Leeson’ın hayatı başrolünde Ewan Mcgregor’un oynadığı “Rouge Trader-Bü-yük Kumar” filminde canlandırıldı. Leeson halen risk yönetimi semineri vererek hayatını kazanıyor.
