Ekonomiye borç kuşatması

Ekonomi, siyasetin kısırdöngüsü içinde borç kuşatması altına girdi. Kamu finansmanının giderek bozulması, bozuldukça da borçlanma ihtiyacının artması faizleri yukarı tırmandırdı. Borçlandıkça faiz yükü de artmaya başladı. Yüksek faiz ödedikçe diğer harcamalardan kesemediğimiz için kamu finansmanı darboğaza girdi. 1998 yılında vergi gelirleri 36 milyar dolar olarak gerçekleşirken faiz harcamaları 24 milyar dolara çıktı. Faiz dışı transfer harcamaları ise 13 milyar dolar civarında gerçekleşti.

1995 yılından beri koalisyonlarla yönetilen Türkiye'nin en büyük ekonomik problemenin başında biriken borçlar geliyor. Bu nedenle yeni kurulan 57. hükümeti bekleyen en önemli gündem maddesini de borçların döndürülmesi, vadesi gelen borçlar için içeriden ve dışarıdan kaynak arayışına girilmesi oluşturuyor. Siyasi istikrarsızlığın ekonomik sorunları ikinci plana itmesiyle hızla çoğalan ve adeta ülkeyi kuşatan borçların giderilmesi Anasol-M'nin icraatlarının başında geliyor. 1995'te 1 katrliyon 361 trilyon lira olan iç borç stoku, aradan geçen süre içinde yaklaşık 10 kat artarak 15 katrilyona ulaştı. Dış borç stokuda aynı sürede 73,3 milyar dolardan 102 milyar dolara çıktı. Son 5 yılda bütçe hedeflerinin tutturulamaması bütçe açıklarını da beraberinde getirdi. 1998 yılında her yüz liralık bütçe gelirinin 54 lirası faiz ödemelerine ayrılırken bütçe açıklarının milli gelire oranı yüzde 8,2 düzeyine ulaştı.

Üretim-tüketim ve ihracattaki daralma ile birlikte gelen enflasyondaki durma eğilimi, kamunun borç yüküne ve piyasadaki faiz oranlarına yansımadı. İç borç stoğu 1998 sonu itibarıyla 11 katrilyon 619 trilyon liraya ulaşırken, dış borç stoğu 100,9 milyar dolara ulaştı. Anasol-D hükümeti ile birlikte Ecevit'in 56. hükümetinin enflasyonu dizginlemek için uyguladığı daralma politikası faizleri tırmandırdı. Krizle birlikte dış borç imkanlarının daralması yüzünden iç borçla açık kapatmak zorunda kalan hükümet bankaların eline kaldı. Yükselen iç borç faizleri ve vadenin giderek kısılması Hazine'nin iç borç yükünü daha da artırdı.

Hazine'nin iç borç stok yükü 1 yılda 6 katrilyon 283 trilyon liradan 11 katrilyon 619 trilyon liraya çıkarak yüzde yüzlük bir artış gösterdi. Hazine'nin iç-dış borç ana para ve faiz ödemeleri 1999 yılı içinde 23,5 katrilyon lira ile bu yılın bütçesiyle eşit miktara geldi.

Hazine Müşteşarlığı haziran ayında ödemesi gereken borç miktarını belirledi. Buna göre Hazine 1-30 haziran arasında 2 katrilyon 509 milyar lira borç ödeyecek. Hazine'nin en yüklü borç ödediği günler ise 1 katrilyon 89 trilyon ile 16 haziran ve 1 katrilyon 36 trilyon ile 23 haziran olacak. Bu arada 10 haziranda 2 trilyon 469, 18 Haziran'da 15 trilyon 57 milyar, 24 Haziran'da ise 37 trilyon 200 milyar olmak üzere toplam 2 katrilyon 509 trilyon 223 milyar lira civarında ana para ve faizden oluşan borç ödenecek. Öte yandan Hazine bu 2,5 katrilyonluk borç ödemesini karşılamak için haziran ayı süresince 6 ayrı tarihte ihaleye giderek tahvil satışında bulunacak.