Hatasız kriz!

Ekonomistlerin bugünle kıyasladığı 1929 Dünya Ekonomik Krizi'nin, bugünkü finansal krizle benzerlikleri ve ayrılıkları bulunuyor. 1929'da başlayan ancak etkilerini 1930 yılının sonlarında tam anlamıyla hissettiren büyük buhran ile mevcut küresel finansal kriz arasındaki benzerlik ve farklılıklar var. Büyük kriz, başta Kuzey Amerika ve Avrupa olmak üzere en çok sanayileşmiş ülkeleri vurdu. Bu ülkelerde işsizler ve evsizler ordusu oluştu.

Dünya ekonomik krizi tek başına alındığında borsanın çöküşü ekonomiyi çökertmeye yetmemeliydi. Ancak, borsa ABD ekonomisinin sağlığının en iyi işareti olarak algılanıyordu ve kriz reel ekonomiye de sıçradı. Dünya ekonomik krizi yatıştıktan yıllar sonra yapılan araştırmalar gösterdi ki, yolsuzluk olmasına rağmen, yolsuzluk, çöküş üzerinde sanıldığı kadar çok ve belirleyici değildi.

Dünya ekonomik krizinin ardından, borsa faaliyetlerine çeki düzen getirildi. Örneğin, şirketlerin mali tablolarının güvenilirliğini sağlayan yasalar olmadığı için, yatırımcı, hisse senedini aldığı firmanın iddia ettiği kadar sağlam olup olmadığını bilemezdi. Ekonomistler, bankaların yeterince şeffaf olmasını, 1929 krizine en çok benzeyen konu olarak vurguluyorlar.

Ekonomistler ve iktisat tarihçileri, o zamanki ABD yönetiminin yapması gereken en iyi şeyin, bugün yapıldığı gibi yeterli likidite ile piyasaları rahatlatmak olduğunu vurguluyorlar. Bugün merkez bankaları dünya piyasalarına, şimdiye kadar 300 milyar dolarlık bir likidite sağladı. ABD'deki finansman sistemin düzelmesi için de 700 milyar dolarlık bir likidite paketi hazırlanıyor.

Dünya ekonomik krizi sırasında, ne politikacılar ne de ekonomistler krizin ekonominin yapılanma biçiminden doğduğunu göremediler. 1929 dünya ekonomik krizinin ardından, uluslararası para sisteminde bazı değişikliklere gidilirken, daha sonraki dönemde Bretton Woods anlaşması ise dünya finans ve ekonomi sistemi düzenlemeye yönelik IMF ve Dünya Bankası kuruldu.

Dünya ekonomik krizinin nedenine ilişkin çalışmaların üzerinde birleştiği beş- altı ortak nokta şunlar:

1) Gelir dağılımı dengesizliği,

2) Şirketlerin mali durumları arasındaki dengesizlik,

3) Bankaların yapılanmalarındaki bozukluk,

4) Dış ödemeler dengesindeki bozukluk,

5) Ekonomi yönetiminde tecrübesizlik,

6) Parada altın standardında ısrar etme.

Ünlü Spekülatör George Soros, krizin 700 milyar dolarlık ekonomi paketi ile yatıştırılamayacağını belirterek, 'Obama'ya kulak verin' dedi. Soros'a göre geçen haftaki krizin sorumlusu, Lehman Brothers'ı kurtarmayı reddeden Bakan Paulson'dı. Bakanın ayrıca konut kredisi devleri Fannie Mae ve Freddie Mac konusunda da hata yaparak, sonunda devleti bunları almaya mecbur bıraktığını söyleyen Soros, Obama'nın dört maddelik planına tam destek verdi.