BİT’lerin sevgililere iş bulma merkezi olmasını engellemek için yapılması gerekenler

Son günlerde basına yansıyanlara bakıldığında mahalli idareler ve iştiraklerinde yaşananlar vahim boyutlara ulaşmıştır. Öyle ki sevgililere iş bulmadan tutunda bilmem nelere kadar birçok kötülüğün kaynağı haline gelmiştir. Bu yazımızda sorunun kaynağına ve çözümüne yönelik önerilere yer vermeye çalışacağım.

Belediyelerde ortaya çıkan yolsuzluklara bakılınca bu kadar denetime rağmen bu işler nasıl oluyor demeden edemiyorsunuz. Öyle ki belediyeler üzerinde o kadar çok denetim var ki buna rağmen bunca yolsuzluk yapılmasına şapka çıkarmamak mümkün değildir.

İsterseniz belediyeler üzerinde denetim yetkisi olan kurumlardan bazılarını sıralayalım.

1- Büyük Belediyelerin kendi denetim elemanları ile yaptığı denetimler.

2- İçişleri Bakanlığının mülkiye müfettişleri ve mahalli idareler kontrolörleri ile yaptığı denetimler.

3- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının yaptığı denetimler.

4- Sayıştay Başkanlığının her yıl düzenli olarak yaptığı denetimler. (Bu denetim sonuçları kısmen de olsa kamuoyuna açıklanmaktadır)

5- Devlet Denetleme Kurulunun yaptığı denetimler.

6- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yapılan denetimler.

7- Başka kurumların konu bazlı yaptığı denetimler.

Sonuç olarak bu kadar denetime rağmen belediyelerdeki bunca yolsuzluğu izah etmek oldukça zordur. Ortaya dökülenlere bakıldığında yapılan denetimlerde ciddi bir sorun olduğu anlaşılıyor. Yoksa sürekli olarak denetim altında olan belediyelerde bu kadar yolsuzluğun izah edilmesinin oldukça zor olduğunu düşünüyorum. Bir yerlerde büyük bir sorun olduğu aşikar.

Demek ki sistemsel bazı sorunlar var ki basına yansıyanlar insanları hayrete düşürüyor. Bir de basına yansımayanlar veya ortaya çıkmayanlar düşünüldüğünde olayın vahameti daha iyi anlaşılacaktır.

Gelinen noktada belediye iştirakleri belediyenin gücünü de arkasına alarak adeta sürekli sinek üreten bir bataklığa dönüşmüştür. Sosyal medyadaki paylaşımlara bakıldığında mide bulantısı olmadan izlemek neredeyse imkansız hale gelmiştir. Belediye başkanı esnek istihdam imkanını sonuna kadar kullanarak sevgililerini iştiraklerde istihdam etmiş. Hayret ki ne hayret.

Özellikle belediye iştiraklerine personel alımının son derece gevşek olması ortaya çıkan rezaletlerde oldukça etkilidir. Öyle ki seçimi kazanan belediye başkanının ilk aşamada odaklandığı veya odaklandırıldığı yerler belediye iştirakleri olmuştur. Nasıl olsa işçi alma ve çıkarma son derece kolaydır.

Yine birçok iş ise katı iştiraklerde ihale kurallarına tabi değildir. Böyle olunca hamili kartlar devreye girerek işler istenilen kişilere verebilmektedir. Nitekim basına yansıyanlara bakıldığında yeni kurulan firmalara milyarlık işlerin nasıl verildiği görülmektedir. İşi bilmeyenlere de kısa sürede işlerin nasıl yapılacağını öğretenler türemektedir.

Diğer yandan belediye iştiraklerinde istihdam edilen personel sayısı her geçen gün artarak devam etmektedir. Buralar adeta partilerin istihdam merkezleri haline gelmiştir.

Bu bağlamda Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından açıklanan verilere göre 2025 yılı sonu itibarıyla kamu kurumlarının tamamında istihdam edilen kadrolu işçi sayısı 1.240.647’dir. Paylaşılan verilerdeki en dikkat çekici rakam ise 673.137 işçinin istihdam edildiği Belediye İktisadi Teşebbüsleridir. Eylül ayında ise BİT’lerde çalışan işçi sayısı 671.863 idi. Paylaşılan verilere göre üç aylık sürede emekli vb. nedenlerle ayrılmalar dışında BİT’lerdeki işçi sayısında 1.274 artış olmuş.

Bu verilere göre kamudaki işçi sayısının yarıdan fazlasının (% 54,2’si) BİT’lerde istihdam edildiği anlaşılmaktadır. Hizmet için gerekirse daha fazla kişide istihdam edilebilir. Ancak buralardaki kuralsızlık kamu kaynağı ile bir çok ahlaksızlığa kapı aralıyor. Bu milletin dişinden tırnağından arttırarak ödediği veriler birilerinin ahlaksızlığına sponsor yapılır hale gelmiştir. Bu nedenle acilen belediye iştiraklerine el atılması kaçınılmaz hale gelmiştir.

Basına ve Sayıştay raporlarına yansıyanlara bakıldığında belediye iştirakleri sürekli sinek üreten bataklıklar haline gelmiştir. İhale usulleri son derece gevşek olduğu için iştirakler zengin türetme yada üretme çiftliklerine dönüşmüştür.

Buralarda adeta fırsatlar hizmet yerine ganimete dönüşmüştür. Esnek mevzuat emin ellerde hizmet için büyük bir fırsata dönüşürken emin olmayan ellerde de ganimet kaynağı haline gelebilmektedir. Whatsapp yazışmalarına yansıyanlara bakıldığında CHP Genel Başkanının doğrudan belediye başkanlarından istedikleri kural dışı işler utanç çıtasını fersah fersah aşacak seviyelere ulaşmıştır.

Sonuç olarak gök kubbenin altında söylenmedik ve yazılmadık söz kalmamış misali uzunca bir süredir iştiraklerin hem personel alım usullerinin hem de mal ve hizmet alımlarının katı kurallara bağlanması gerektiğini yazıp duruyorum. Ancak bu konuda bir arpa boyu yol alınamadığını belirtmemiz gerekiyor.

Yine sınavsız personel alımı için Türkiye İş Kurumunun devreye girerek şeffaf uygulamalara aykırı olarak ilansız ve sınavsız personel alımı yapan kurumlara ceza kesmesi gerektiğini uzunca bir süredir yazıyorum. Kısmen de olsa bu konuda mesafe alındı ancak istenen seviyenin yakalanmadığını belirtmemiz gerekiyor.

Sınavsız ve ilansız personel alımının sona erdirilmesi için belediye iştiraklerinden Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılan işe giriş kayıtlarında ilan ve sınav belgesi istenmesi gerektiğini düşünüyorum. Açılacak panellere ilan tarihi ve sınav notlarının girilmesi zorunlu hale getirilmeli ve bunlar olmadan sigorta kaydı yapılamaz hale getirilmelidir. Özetle etkin bir sistem kurulmadan kötülükleri kurutmak mümkün değildir vesselam.