|
Yazarlar

İbn Haldun’un İktidar Teleolojisi

04:00 . 22/11/2022 Salı

Ömer Lekesiz

1958’de Akdağmadeni/Yozgat’ta doğdu. İlk ve orta öğrenimini Yozgat’ta tamamladı. 1979 yılında Ankara Meslek Yüksek Okulu Kamu Sevk ve İdaresi Bölümü’nü bitirdi. Ankara’da Yem Sanayi Türk A.Ş.’de iki dönem, memur, şef ve ticaret müdürü, Kırıkkale Üniversitesi’nde daire başkanı ve genel sekreter yardımcısı, Kırıkkale, Mersin ve İstanbul’da özel kuruluşlarda yönetici olarak çalıştı. Kayıtlar, Hece ve Hece Öykü dergilerinin kurucuları arasında yer aldı. Net ortamında Edebistan.com adlı elektronik dergiyi kurdu, editörlüğünü üstlendi. Kanal7’de Sözgelimi adlı haftalık kültür-sanat-edebiyat programını hazırlayıp sundu ve Yeni Şafak Kitap Eki’nin yayın danışmanlığını yaptı. Halen Yeni Şafak’ta köşe yazısı yazan Lekesiz, TRT Türk Gündem Kültür Sanat Programı’nın danışmanlığını yapıyor ve Süleymaniye’de sahafiye işletiyor. Edebiyat hayatına, Mavera dergisinde başlayan yazarın eleştiri, öykü, deneme, inceleme yazıları ve söyleşileri, kurucuları arasında yer aldığı dergilerin dışında Yedi İklim, İlim ve Sanat, Yom Sanat, Dergâh, Kafdağı, Düzyazı Defteri, İmge Öyküler, Eşik Cini, Varlık, Notos, İtibar, Dünyanın Öyküsü, İSMEK El Sanatları dergileriyle, Yeni Şafak, Vakit, gazetelerinde Yeni Safak Kitap ve Star Kitap eklerinde yayınlandı. Yeni Türk Edebiyatında Öykü adlı çalışmasıyla Türkiye Yazarlar Birliği 2001 Yılı Edebi Tenkit Ödülü’nü kazandı. Yazarın; Mimlerin Abecesi, Hasan Aycın Çizgilerinden Örneklerle Çizgi Sanatında Dil ve Mesaj, Sevgilinin Evi, Şirazeden Şirazeye, Öykü İzleri, Yeni Türk Edebiyatında Öykü, Öyküce Konuşmalar, Hüseyin Su Kitabı Kuramdan Yoruma Öykü Yazıları, Ateşten Kelimeler, Minarenin Kılıfı, Sanat Bizim Neyimize, Sanat ve..., isimleriyle yayınlanmış kitapları mevcuttur.

Ömer Lekesiz

Kamuran Gökdağ
Hocamızın,
İktidar’ın Teleolojisi – İbn Haldun’un Toplum ve Siyaset Teorisinde Asabiyet
adlı (aynı zamanda doktora çalışması olan) kitabını, 2019 Kasım ayındaki Mardin ziyaretimde bizzat kendi elinden almıştım.

İbn Haldun’un asabiyet teorisinde esas aldığı umran, bedeviyet, hadariyet, mülk, devlet, iktidar, hilafet vb. kavramlardan ’80 kuşağının ziyadesiyle etkilendiği malumdur. Çünkü bu kuşak kendini materyalizmle, daha özel bir söyleyişle güya komünizmle mücadelede yükümlü görmüş ve İbn Haldun’un teleolojisine acil bir savunma ihtiyacıyla tutunmuştur.

Gökdağ’ın çalışmasını, söz konusu savunma psikolojisinin aşıldığı ve dolayısıyla İbn Haldun’un salt kendi tefekkürü içinden ve salt tefekkür maksadıyla anlaşılma gayretinin önce çıktığı bir zamanda gelmesi nedeniyle sevinçle karşıladım ve bilgisini okurlarımla paylaşma gereği duydum.

Ancak ben de, İbn Haldun’un yukarıda zikrettiğimiz nazariyesini işlediği
Mukaddime
’yi
Zakir Kadiri Ugan
(1954) tercümesinden 1976’da, yani yirmi yaşımda okumuş, 1982 yılında çıkan muhterem
Süleyman Uludağ
Hocamızın tercümesini ise konu bazlı olarak bakmak için elimin altında tutmuştum.

Başucu / kaynak eserlerimize ansiklopedi muamelesi yapma yanlışı sadece bana ait değildir, maalesef birçokları hâlen onları böyle okumaktadır. Gerçekte ise bu bir okuma değildir, okuduğunu sanmaktır.

Dolayısıyla Gökdağ’ın çalışması hakkındaki yazıyı, en azından kendi yanlışımdan kurtulmak maksadıyla mezkûr okumaları yapmak için bugüne ertelemek zorunda kaldım. Ki, ilk okumamadan bugüne geçen zamanda Klasik (2008) ve TYEK Başkanlığı Yayınları arasından (2015)
Pîrîzâde Mehmed Sâhib Efendi
’nin (Ahmed Cevdet Paşa tarafından tamamlanan) tercümesi de çıkmıştı.

Gökdağ’ın çalışması ad olarak İktidar Teleolojisi ana başlığıyla, İbn Haldun’un Toplum ve Siyaset Teorisinde Asabiyet alt başlığını ihtiva etmesi bakımından, deyim yerindeyse genelden özele yönelmektedir.

Gerçi bu genellik daha çok kitabın ikinci bölümünü oluşturan
Toplumsal Varoluş Düzlemleri
başlığı altında veriliyorsa da aslında kitabın tamamını İbn Haldun’un İktidar Teleolojisi olarak değerlendirmek ve asabiyet içinde ya da asabiyet nedeniyle ele alınmaları zorunlu olan umran, bedeviyet, hadariyet… vd. kavramları da çalışmanın bütününden öğrenmek mümkündür.

Dilimizde gâiyet, ereklik, erekbilim kelimeleriyle karşılanan Teleoloji, İbn Haldun’un salt dünyada olmanın, yeryüzünde bulunmanın mahiyetini ve şartlarını incelemeyi ilk maksat olarak seçmesi bakımından kuşatıcı bir terimdir.

Ancak İbn Haldun da “Orduya, gelir gider itibariyle Beytülmale, sulh ve kılıç zoruyla ele geçirilen bölgelerin ayırdedilmesine, bu vazifeye ve makama yapılacak olan tayine, bu hususta görevlendirilen nazır ve kâtibin şartlarına ve hesap esaslarına mahsus olmak üzere bu vazife ile alâkalı şer’i hükümlerin beyan edilmesi Ahkâmu’s-sultaniye kitaplarına aittir. Eserimizin maksadı ve gayesi olmayan bu hususlar o nevi kitaplarda yazılıdır. Biz bu hususta, sadece konumuz olan ‘mülkün tabiatı’ (devletin mahiyeti) itibariyle konuşuyoruz.” sözleriyle (Trc. Süleyman Uludağ) bizzat vurguladığı bu ayrımı, bugünkü dünya – ahiret ayrımlı / bölmeli zihinle değil, İbn Haldun’un kendi zihniyetini kurduğu tefekkür iklimiyle birlikte düşünmek gerekir.

Zira zihniyet, yaşadığı devir ve ilmî faaliyet cihetinden İbn Haldun bu ayrımı bizim yaptığımız tarzda asla yapmaz. Bunun somut bir örneğini katiplik / kitabet bahsinde onun
Abdülhamîd b. Yahyâ b. Sa‘d el-Kâtib
’in (V. 132/750), katiplere mahsusen yazdığı risaleyi eserinde nakletme nedeni ve naklediş tarzından anlamamız mümkündür.

Evvela kendi seçimim ya da okurluğum açısından bu hususun Gökdağ’ın çalışmasında da içten içe hakim olması beni sevindirmiştir.

Bu manada ilahiyatçı bir felsefeci olarak Gökdağ, İbn Haldun tefekkürünü bir Batı bilimi olan Teleoloji’ye hapsetmemiş ve onun arzunun hilafına meseleyi sadece şeriat / hilafet çerçevesiyle sınırlandırmamıştır.

Umrânın Bir Bilim Olarak Kuruluşu; Toplumsal Varoluş Düzlemleri; Toplumsal Varoluşun Öznesi; Öznenin Teleolojik Süreçleri; Teleolojinin Çözülme Döngüleri adlı beş ana başlık altında aşkınlık – içkinlik, medeniyet – siyaset, umran, asabiyet, hadariyet, iktidar, mülk, hilafet- siyaset, aklî siyaset – hilafet, asabiyetin kaybedilişi ve yozlaşma konularını inceleyen Gökdağ, yukarıda da değindiğim gibi İbn Haldun’un kendi tefekkürü içinde ve salt bu yönüyle anlaşılmasına çok yetkin ve çok güzel bir katkıda bulunmuştur.

Hocamızın aklına, eline, emeğine sağlık.

#​Kamuran Gökdağ
#İbn Haldun
#İktidar Teleolojisi
2 ay önce
default-profile-img
İbn Haldun’un İktidar Teleolojisi
“Erdoğan’sız seçim” senaryosu!
Kılıfa sokulan süngerin ince işleri
Çerkeszade bir muhacir alim Cevdet Said
Beş bin Kur’ân-ı Kerim yakan piskopos
Cumhuriyetçi Parti Trump’tan kaçıyor mu?