Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in davetlisi olarak, Pakistan İslam Cumhuriyeti Başbakanı Muhammed Şahbaz Şerif 24-25 Şubat tarihinde Azerbaycan’ı ziyaret etti. İki ülke arasında özellikle petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz alanı dahil olmak üzere; tarım, turizm, gümrük, bilim, eğitim gibi alanlarında 10 anlaşma ve mutabakat zaptı imzalandı. Sayın Aliyev basın açıklamasında, iki kardeş ülke olarak uluslararası ilişkilerin bütün meselelerinde bir birimize desteğimizi devam ettireceğiz derken sayın Şerif, ikili ilişkilerin geliştirilmesi için Azeraycan'ın hep bir adım
önde olduğunu ve Pakistan'da bütün siyasi partilerin Azerbaycan-Pakistan dostluğuna destek verdiğini açıkladı.
Her iki ülke başından itibaren Cammu/Keşmir ve Karabağ konusunda sürekli bir birine destek vermiştir. Azerbaycan, İslam İşbirliği Teşkilatı bünyesindeki Cammu ve Keşmir Temas Grubu üyesiyken, Pakistan da Ermenistan'ı devlet olarak tanımamakta ve diplomatik ilişkiler kurmamaktadır. Pakistan aynı zamanda İkinci Karabağ Savaşı sırasında Azerbaycan'a politik destek veren ülkelerden olmuştur. Bu nedenle Bakü sokaklarındaki zafer kutlamalarında Azerbaycan ve Türk bayrakları yanında Pakistan bayrağı da dalgalandı.
YENİ HEDEF 2 MİLYAR DOLAR
Ziyaret sırasında iki ülke liderinin iştirakı ile Azerbaycan-Pakistan İş Forumu da gerçekleştirildi. İki lider, ekonomiden ve ticaretten sorumlu yetkililer ve iş adamlarına hitap ederken karşılıklı ticaret hacmi olan 14 milyon doların siyasi ilişkilerin çok gerisinde olduğu uyarısını yaptılar ve yeni hedefi 2 milyar dolar olarak koydular.
Sayın Aliyev'in 11 Temmuz 2024'te gerçekleşen Pakistan ziyareti sırasında imzalanan ve 25 Ekim 2024'te Aliyev tarafından onaylanan tercihli ticaret anlaşması ticaret alanında ilişkileri geliştirmek için yeni imkanlar sağlamaktadır. Azerbaycan, Pakistan üretimi olan bazı mahsullerin gümrük vergisini kaldırırken, Pakistan'ın da bu yönde adımlar atacağını Başbakan Şerif açıkladı. Kısa sürede Azerbaycan ekonomi heyetinin Pakistan'ı ziyaret ederek orada ticaret ilişkileriyle ilgili daha geniş görüşmeler yapması beklenmektedir.
Öte yandan, Azerbaycan'ın Pakistan'da açtığı ticaret müşavirliğine karşın Pakistan'ın da Azerbaycan'da ticaret müşavirliği açması kararlaştırıldı. Ekonomik ve ticari ilişkileri geliştirmek için Cumhurbaşkanı Aliyev'in Temmuz 2024 ziyareinde, Azerbaycan'ın Pakistan ekonomisine 2 milyar dolar sermaye yatırması kararlaştırılmış, Bakü'de yapılan Cop-29 zirvesindeki liderler arasında yapılan görüşmede ise yatırım yapılacak projeler üzerinde anlaşmaya varılmıştı. 2025'in Ocak ayında Pakistan heyetinin Azerbaycan’ı ziyareti sırasında Pakistan'da karayollarının yapımında Azerbaycan'ın desteği konusunda görüşmeler gerçekleştirildi.
YENİ YOLLAR ARANIYOR
Taraflar arasında ticaret hacminin az olma nedenlerinden biri ülkeleri bir birine bağlayan taşımacılık yollarının yoksunluğudur. Bu nedenle Pakistan ile Azerbaycan arasında ulaşım hatlarının birleştirilmesi yolları müzakere edilmektedir. Azerbaycan Orta Koridor ve Güney-Kuzey koridoru gibi iki büyük uluslararası taşımacılık yollarının merkezinde bulunmaktadır ve Pakistan bu yolları kullanarak Azerbaycan ve Türkiye'ye olduğu gibi Batı pazarlarına da ulaşabilir. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, Çin'in desteği ile Pakistan'ın Hind Okyanusu kıyısında inşaa edilen Guadar deniz limanının güney-kuzey taşımacılık hattına birleştirilmesinin bu sorunu çözeceğini düşünmektedir. Cumhurbaşkanı Aliyev bu noktada heyetlerin deniz limanları ve demiryollarının birleştirilmesi noktasında iş birliğinin yollarının araştırılması talimatını verdiğini de açıkladı.
SAVUNMA SANAYİNDE İŞ BİRLİĞİ
Savunma sanayii iki ülkenin en önemli işbirliği alanlarındandır. Bu noktada Cumhurbaşkanı Aliyev Pakistan'da üretilen 90 ürünün Azerbaycan'da kayıt yaptırdığını açıkladı. Taraflar savunma sanayii alanında ortak üretim tesisleri kurmayı planlamaktadır. Sayın Şerif'in açıklamasına göre Cumhurbaşkanı Aliyev'in Nisan ayında yapacağı Pakistan ziyaretinde bu konuda anlaşma imzalanabilir.
Savunma sanayii alanında ortak iş birliği yapılan konulardan biri Pakistan-Çin ortak üretimi olan JF-17C (Blok III) savaş uçaklarıdır. 2024'ün Şubat ayında çıkan haberlere göre iki ülke arasında 1.6 milyar dolarlık sayısı belli olmayan JF-17C (Blok III) savaş uçakları alımı anlaşması imzalandı. Uçakların bir örneğinin tanıtımı 25 Eylül tarihinde Pakistan'dan gelen askeri heyet tarafından Cumhurbaşkanı Aliyev'e yapıldı. Son ziyaret zamanı Pakistan Enformasyon Bakanı Atta Tarar da uçakların ilk taslimatının en kısa sürede gerçekleşeceğini ve hatta gelecekte ortak üretimin de sözkonusu olabileceğini açıkladı.
BAKÜ-ANKARA-İSLAMABAD HATTI
Pakistan, Azerbaycan ve Türkiye'nin dış politikada koordinasyon halinde hareket ettiği en önemli ülkelerden biridir. Üç ülkenin liderleri, parlamento başkanları ve dışişleri bakanları arasında yapılan üçlü görüşlerin sonuç bildirilerinden hareketle her üç ülkenin bölgesel ve küresel konularda ortak hareket ettiği söylenebilir.
Parlamento başkanları arasında 27 Temmuz 2021 tarihinde Ankara'da birinci üçlü toplantı gerçekleştirildi ve başkanlar Ankara Bildirisi'ni imzaladılar. 3 Temmuz 2024 tarihinde Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, Şanghay İşbirliği Örgütü Devlet Başkanları Konseyi’nin 24. Toplantısı kapsamında Astana’da bir araya gelerek ortak bildiri imzaladılar. Bildiride, üç tarafın Gazze, Kıbrıs, Keşmir ve İslamofobi gibi bölgesel ve küresel meseleleri ele aldığı; üçlü işbirliğinin güçlendirilmesinin, üç ülkenin kalkınmasının yanı sıra bölgesel ve küresel barış ve istikrarın güçlendirilmesine de hizmet edeceği; ihtilafların tarafların egemenlik ve toprak bütünlüğü ilkeleri doğrultusunda çözümüne desteklerini başta terörizm olmak üzere ulusaşırı tehditlerle mücadelede üç ülke arasındaki iş birliğinin ve bu konuya ortak çözüm bulunmasının önemini; üçlü iş birliği süreci kapsamında bir sonraki toplantıların sırasıyla Azerbaycan, Türkiye ve Pakistan olmak üzere üç ülkede yapılmasını teyit ettiler. Liderler arasında üçlü görüşmeden birsüre sonra ise 30 Temmuz 2024 tarihinde İslamabad’da üç ülkenin istihbarat kurumları arasında stratejik iş birliğine dair mutabakat muhtırası imzalanarak üçlü ilişkilerin yeni boyut kazanması sağlandı.
Azerbaycan herzaman nükleer silaha sahip Pakistan ile özel ilişkilere sahip olmuştur ve her iki devlet bir birine uluslararası hukuk çerçevesinde karşılıklı siyasi destek göstermiştir. Fakat İkinci Karabağ Savaşı'nda Pakistan'ın Azerbaycan'a kararlı desteği ve sonrasında Hindistan-Ermenistan ilişkilerinin askeri, politik, taşımacılık alanında gelişmesi Azerbaycan-Pakistan ilişkilerini daha kuvvetlendirmiştir. Türkiye'nin de dahil olduğu üçlü ilişkiler ise sadece Güney Kafkasya'da değil Akdeniz'den güneydoğu Asya'ya kadar olan alanda üç devletin de etkinliğini artırmaktadır.
