"Medyatik bir şahsiyet" olarak Bin Ladin

Siyaset bilimci Ömer Saghi''nin Bin Ladin''in medyayı kullanmasına ilişkin yaptığı değerlendirme üzerinde düşünmeyi hak eden türden.

Bin Ladin''i bir "televizyon çucuğu", bir "medyatik bir şahsiyet" olarak niteleyen bu öğretim üyesi onun medyayı kullanmasını bir yönü ile Arap dünyasında özellikle Nasır''dan itibaren başlayan hat içinde değerlendiriyor. Dönemin politik liderleri de Araplara sırasıyla önce radyo sonra televizyon aracılığıyla sesleniyorlardı. Ancak Ortadoğu''da Suriye, Mısır, Libya, Irak''ta ortaya çıkan askeri diktatörlükler medyatik alanı sıkı biçimde kontrol edip, ifade özgürlüğünü ortadan kaldırınca bu ülkelerin dışından yapılan yayınlar başladı. Bu yeni kanallar medya dünyasını çeşitlendiriyordu. İşte, Bin Ladin tarafından temsil edilen gelişmelerin ortaya çıkmasını bu iki özel durumun, yani bu ülkelerde hüküm süren kapalı rejimler ile medya alanında yaşanan bu serbestliğin üst üste gelmesi açıklamaktadır.

Ömer Saghi''ye göre medya alanında yaşanan bu serbestlik, medya üzerinden konuşma tarzını da değiştirdi. Konuşmaların artık çok daha kısa tutularak daha etkili olmaları amaçlanıyordu. 70''li yıllarda Nasır''ın saatlerce süren "nutukları"nın yerini kısa, net seslenişler alıyordu. Bu kısa ve etkili seslenme biçimi İnternet gibi yeni iletişim yollarının açılmasıyla daha da anlam kazanmıştı..

Medya üzerinden yapılan bu konuşmaların içeriğine gelince: Saghi''ye göre Bin Ladin''in 80''li yıllarda Suudi Arabistan''da özellikle Afganistan''a savaşçı toplamak için yaptığı konuşmalar "post-politik" nitelikteydi. Müslüman Kardeşler içinden çıkan diğer büyük konuşmacılardan (El-Zavahiri ve Abdullah Azzam gibi) farklı olarak dinleyicilerini asla "politik angajmanlar"a davet etmiyordu. "Bin Ladin''in teorisi yoktu." Bin Ladin, 80''li yıllardan farklı olarak dinleyicilerine ahlakçı ve aynı zamanda son derece şiddet içeren ve dolayısıyla eyleme çağıran konuşmalar yapmaktaydı. Politik olarak hiçbir şey yapılamayacağını, tek çözümün silahlanmaktan geçtiğini vurguluyordu.

Siyaset bilimcinin , El Kaide''nin bir başka figürünün bugün Bin Ladin''in elde ettiği üne ulaşabilmesinin mümkün olup olmadığına dair bir soruya verdiği cevap da aydınlatıcı. Ömer Saghi, Arap dünyasında son aylarda gerçekleşen devrimlerle işlerin çok değiştiğini, bu dünyada "politik söz"ün tekrar mümkün hale geldiğini söylüyor. Ayrıca, "politik"in bu dönüşü -"uluslararası" değil -"ulusal" bir nitelik alarak gerçekleşmektedir. Mesela Tunus gibi Mısır''da da kendi "ulusal" sorunlarının-amaçlarının çerçevesinde politika yapılmaya başlanmıştır. Oysa Bin Ladin, özel olarak bir topluluğa, bir "azınlığa" değil, Arap-Müslüman dünyasının bütününe sesleniyordu. Bir bakıma bu dünyanın "kolektif hayal gücünü tekeline almayı" başarmıştı. Oysa bugün yeniden farklı sesler çıkmaya başlamıştır.

Değerlendirmenin "medya-Bin Ladin" ilişkisine ilişkin şu bölümü de aydınlatıcı:

Medya "sansasyonel, şiddet, felaketler"e öncelik verdiği, ayrıcalık tanıdığı için Bin Ladin''in patlattığı bombalar "makbul" haberlerdi. Bu "şok edici görüntüler"in tek üreticisi El Kaide idi. Ama bugün Arap devrimleri de medyanın dikkatini çekmeyi başardı. Bu devrimler de medyatik açıdan dikkat çekici yeni görüntüler yarattı. Milyonlarca insanın katıldığı sokak gösterileri başka bir Arap dünyasını medyaya taşıdı.

("Medyanın ilgileri" bahsiyle ilgili olarak "Türk medyası"nın Bin Ladin''in öldürülmesine ilişkin yaptığı haberlerin birçoğunda yer alan şu ayrıntı doğrusu beni çok şaşırttı: "Bin Ladin 1 milyon dolarlık lüks villasında öldürüldü."(!) Öne çıkarılan ayrıntıya bakar mısınız? Gazeteler boğazına kadar emlak ilanlarıyla dolunca, haberciler de ister istemez her gördüklere "villa"ya değer biçen emlak eksperlerine dönüşüyor herhalde! Oysa "1 milyonluk villa"nın lafı mı olur; ABD villada öldürülen kişinin başına 25 milyon dolar ödül koymamış mıydı zaten!)

Ömer Saghi''nin tahmini, Bin Ladin''in davet ettiği şiddetin geri dönmeyeceği yönünde. Bu tahmine ben de katılıyorum. Bin Ladin''in "post-politik"inden sonra -ağır aksak ve hatta "ulusal" da olsa- "politik"in avdeti tabii ki tercih edilir. Çünkü her şey den önce bir biçimde mutlaka şiddeti davet eden "Birlik fantazmı"ndan uzaklaşıldığının habercisidir.