Obama nasıl "şahin"leşti

ABD Başkanı Barack Obama''nın “Güç kullanmak birinci önceliğimiz değildi ve kolay aldığım bir karar olmadı” sözleri, öylesine söylenmiş değil. Libya lideri Muammer Kaddafi''nin yapılan tüm çağrılara kulak tıkaması, Cuma günü yaptığı açıklamada “Bingazi''deki evlere tek tek gireceklerini” ifade ederek, adeta katliam yapacağını ilan etmesi BM Güvenlik Konseyi''nde bir hafta arayla ikinci bir karar alınmasına neden oldu. BMGK''nın 1970 sayılı kararını “gerekli tüm önlemlerin” alınmasını öngören 1973 sayılı “uçuşa yasak bölge” kararı izledi.

ABD Savunma Bakanı Robert Gates''in “uçuşa yasak bölge kararı aldım” demekle bunun gereğinin yerine gelmeyeceğini, böyle bir kararın aynı zamanda askeri bir operasyon anlamına geleceğini açıkça beyan ettiğinden karara müteakip operasyonun başlaması sürpriz olmadı.

İktidara geldikten sonra ilk yılını neredeyse Amerika''nın Müslüman dünya olan ilişkilerini onarmaya çalışan Obama, Tunus''ta Muhammed Buazizi''nin bedenini ateşe vererek Ortadoğu''da ve Kuzey Afrika''da yaktığı ateşi kontrol altına almakta, uygun politikalar geliştirmekte büyük güçlük yaşıyor. Hem demokrasi ve özgürlük taleplerine destek vermek hem de ABD''nin çıkarlarını ve bölgedeki dengeleri korumak derdine düşen Obama''nın içine düştüğü durum “Kırk katır mı kırk satır mı” atasözünü hatırlatıyor.

En basit tabiriyle insanların daha özgür ve daha refah bir hayat talebi karşısında bölgedeki en yakın müttefiki 30 küsur yıl boyunca Mısır''ı tek başına yöneten Hüsnü Mübarek''i ilk başlarda arkalamasına rağmen sonunda gözden çıkartan Washington, diğer kritik bir müttefik olan Suudi Arabistan''ın başına bir şey gelmemesi için Yemen ve Bahreyn''de yaşananlara “cılız kınamaların” ötesine şimdilik geçebilmiş değil.

Dışişleri Bakanı Hillary Clinton''ın Paris''te katıldığı G8''ler toplantısı sonrası gittiği Mısır ve Tunus''ta aldığı pozitif izlenimlere ek olarak Arap Ligi''ni Libya operasyonundan tam bir hafta önce cumartesi günü BMGK''dan “uçuşa yasak bölge” talebinde bulunması, Clinton''ın ifadesiyle “oyunu değiştiren” olay oldu. Operasyondan sonra ABD medyasına yansıyan bilgilerde Salı akşamı Ulusal Güvenlik ekibiyle bir araya gelen Obama Bakan Clinton''ın telefonla katıldığı iki saat süren ve oldukça tartışmalı geçen toplantı sonrası ABD BM Daimi Büyükelçisi Susan Rice New York''a karar çıkartılması talimatıyla döndü. Susan Rice, Ben Rhodes, Samantha Power ve Gayle Smith''in uçuşa yasak bölge ilan yetersiz kalacağını savunarak askeri operasyon yapılması, Savunma Bakanı Gates, Ulusal Güvenlik Danışmanı Tom Donilon ve yardımcısı Dennis McDonough ve Başkan Yardımcısı Joe Biden ise bu görüşe oldukça “ihtiyatlı” yaklaşmıştı.

Libya''ya değil askeri operasyon “uçuşa yasak bölge” ilan edilmesine dahi yaklaşmayan Obama''nın ''şahin'' bir tavır takınmasına neden olan faktörleri;

* Arap Ligi''nin uçuşa yasak bölge çağrısı yapması,

* Clinton''ın Paris ve Kahire''de bu yönde bir karar için “yeşil ışık” görmesi,

* Kaddafi''nin tutumundan dolayı Rusya ve Çin''in bu yönde bir kararı veto etme tehlikesinin ortadan kalkması,

* Almanya ve Türkiye''nin kaygılarının gözeti-lerek yumuşatılması,

* Sivil katliam yaşanması tehlikesine karşı özellikle BM''de uluslararası koalisyonun sağlanabileceğinin ortaya çıkması olarak sıralamak mümkün.

Obama''nın bu yönde karar almasına neden olan en önemli faktörlerden birisi ise Arapların elini taşın altına sokmaya razı olmaları. Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri operasyona askeri destek vereceklerini ilan etmelerinin yanısıra Mısır, Tunus ve Cezayir de koalisyonun parçaları olamaya sıcak bakıyorlar.

ABD Başkanı Obama, Brezilya''dan yaptığı açıklamada uluslararası koalisyonun bir parçası olarak operasyonda yer aldıklarını ve “Tekrarlıyorum, ABD karaya askeri birlikler sevk etmeyecektir” diyerek, operasyonun sınırlı olacağını ilan etse de 2003''teki Irak Savaşı''ndan bu yana ilk defa Ortadoğu''da askeri güç kullanmış oldu.

Obama için oldukça ''şahin'' olarak nitelenmesi mümkün olan bu karar Washington yönetiminin, Obama''nın Libya''daki durumu ABD politikaları için “yeni bir fırsat” olarak okuduklarını söylemek mümkün. Foreign Policy''nin internet sayfasındaki köşesinde Josh Rogin, Salı günkü toplantıda yer alan resmi bir görevlinin Obama''nın, “Bu çıkarlarımızı ve değerlerimizi tekrar düzenlemek için en büyük fırsat” dediğini aktarıyordu.

Obama''nın bunu nasıl bir fırsat olarak gördüğü, operasyon sonunda Washington''ın amacının Libya''da rejimi değiştirmek mi, isyancılara destek sağlamak mı yoksa sadece sivilleri korumak mı olduğu soruları ortaya çıkınca açıklığa kavuşacak.