İsrail'de, 1949'dan bu yana zorunlu askerlik muafiyetinden yararlanan binlerce Ultra Ortodoks Yahudiye askerlik hizmeti için hafta sonu celp gönderilmesi planlanıyor. Öte yandan kıdemli hahamlar ise zorunlu askerliğin reddedilmesi, hatta celp emirlerinin yırtılması yönünde çağrıda bulunuyor.
Gazze Şeridi'ne yönelik 7 Ekim 2023'ten bu yana devam eden saldırılar ile İsrail ordusunun verdiği kayıplar, askerlikten muaf olan Haredilerin de silah altına alınması tartışmalarını yeniden gündeme getirdi.
İsrail ordusunun, 21 Temmuz itibarıyla 1949'dan bu yana zorunlu askerlik muafiyetinden yararlanan binlerce Haredi'ye askerlik hizmeti için celp göndermeye başlaması bekleniyor.
Haredilerin on yıllardır İsrail'de sahip olduğu bu muafiyet İsrail'deki halkçı ve laik kesim tarafından sert şekilde eleştiriliyor.
Açıklamaları Haredilere yönelik dini bir fetva olarak kabul edilen kıdemli hahamlar ise zorunlu askerliğin reddedilmesi, hatta celp emirlerinin yırtılması yönünde çağrıda bulunuyor.
Haredilerin kadınlarla bir arada bulunmamak, özel yiyecek sağlanması ve Şabat'a saygı gösterilmesi gibi orduya özel düzenlemeler getiren "özel istekleri" bulunuyor.
Şas Partisi ve Birleşik Tevrat Yahudiliği partileri, Haredilerin askerlik hizmetine karşı çıkıyor. Bu partilerin halihazırda hükümetten çekilme kararı almamaları, 2022'nin son aylarında kurulan koalisyon hükümetinin dağılmasından endişe eden Netanyahu'ya bir çıkış yolu sundu.
Ancak, özellikle iki partinin tabanını oluşturan Haredilerin İsrail'de askere alınmasına karşı protestoların artması durumunda, koalisyon hükümetinden çekilme her iki siyasi partinin de gündeminde bir seçenek olmayı sürdürüyor.
Hayatlarını Tevrat'ı okumaya adadıklarını söyleyen Harediler, laik dünyaya entegrasyonun dini kimliklerini ve toplumlarının devamlılığını tehdit ettiğini düşünüyor.
Harediler dini okullara devam ederek tecil haklarını askere alınma yaşı olan 18'den askerlikten muaf tutulma yaşı olan 26'ya kadar kullanıp askerlik yapmama hakkına sahip olabiliyorlar.
Bu yıl askere alınan Haredi sayısının 4 bin 800 olması bekleniyor
İsrailli gözlemciler, ordunun Haredilere askerlik celbi gönderme nedenini, Haredilerin kendi iradeleriyle askerlik şubelerine gidip teslim olmayı istememelerinin bir işareti olarak değerlendiriyor.
İsrail gazetesi "Maariv"e göre, ilk aşamada, askere alınacak 1800 Haredi'ye ek olarak 2024 yılı boyunca 3 bin genç Haredi askere alınacak ve sayı bu sene için 4 bin 800'e çıkacak.
Aynı şekilde 2025 ve 2026'da da her sene 4 bin 800 Haredi'nin askere alınması planlanıyor.
Askere alınan Haredilerin yüzde 50'sini 18-21 yaş arası, yüzde 40'ını 21-23 yaş arası ve geri kalan yüzde 10'nu da 23 yaş üstü Harediler oluşturacak.
Gazze Şeridi'nde 7 Ekim'den bu yana devam eden saldırılar, işgal altındaki Batı Şeria'daki yoğun baskınlar ve 8 Ekim'den itibaren Lübnan Hizbullahı ile karşılıklı saldırılar gölgesinde İsrail ordusu aylardır personel sıkıntısı çekiyor.
Harediler İsrail polisiyle çatışıyor, hahamlar askere gitmeme çağrısı yapıyor
Ordunun askerlik çağrısı niyetini duyurmasının ardından yüzlerce Haredi, 16 Temmuz Salı günü Ultra Ortodoksların kalesi kabul edilen Bney Brak şehrinde gösteri yaptı.
İsrail polisinden yapılan yazılı açıklamada, göstericilerin bir yolu kapattığı ve "Naziler" sloganı atarak polise saldırdıkları" belirtildi.
Polisin güç kullanmak zorunda kaldığı ifade edilen açıklamada 9 Haredi Yahudi'nin kamu düzenini ihlal suçlamasıyla gözaltına alındığı aktarıldı.
Bu protestodan saatler önce Harediler, bir haham ile orduya katılma planlarını görüşmek üzere şehre gelen iki subaya saldırdı.
İsrail devlet televizyonu KAN, eski hahambaşı Yitzhak Yosef'e ait olduğu belirtilen ve Haredileri zorunlu askerliği reddetmeye ve askerlik celplerini yırtmaya çağıran bir ses kaydı yayımladı.
Haredilerin askere alınması konusunda bölünmüş hükümet koalisyonunun çökmesinden korkan Netanyahu, Haredilerin askerlik hizmetinden muafiyetini koruyacak eski bir yasa tasarısını geçirmeye çalıştı.
Ancak Yüksek Mahkeme daha önce benzeri görülmemiş bir kararla Netanyahu'nun yolunu tıkadı.
İsrail Yüksek Mahkemesi, 25 Haziran'da oy birliğiyle Ultra Ortodoks Yahudi erkeklerin zorunlu askerlikten muaf tutulmasının yasal dayanağının bulunmadığına ve askerliğe uygun olanların göreve alınması gerektiğine karar vermişti.
Kararda, askere alınmayanların kamu tarafından finanse edilen sosyal yardım ve eğitim yardımlarından da yararlanamayacaklarına yer verilmişti.
Ultra Ortodoks Yahudileri askerlik hizmetinden kurtaran yasal muafiyet Mart 2024'te sona ererken askerlik yapmayı reddedenler, artık devlet desteği alamayacak.
Çoğu dini gerekçelerle askere gitmeyi reddeden Harediler, 9 milyonluk ülkede nüfusun yaklaşık yüzde 12'sini oluşturuyor.
Haredilerin çoğunluğu askerlik hizmetini yapmaya karşı
Haham Yosef'in açıklamaları, Yüksek Mahkeme'nin askerlik hizmetine katılmaları yönündeki kararına rağmen Harediler arasında zorunlu askerliği reddetme yönündeki yaygın eğilimi yansıtıyor.
Özel bir kuruluş olan Yahudi Halk Politikası Enstitüsü tarafından yürütülen bir anketin sonuçları, Haredilerin yüzde 82'sinin Yüksek Mahkeme'nin kararına karşı çıktığını, yalnızca yüzde 12'sinin kararı desteklediğini, geri kalan yüzde 6'nın ise kararsız olduğunu ortaya koydu.
Sonuçlara göre, İsraillilerin yüzde 49'u bu eşitsiz durumun "zorlama dahil her türlü yöntemle" düzeltilmesi gerektiğine inanırken, yüzde 31'i durumun "ikna edici ve kademeli olarak" düzeltilmesi gerektiğine inanıyor, yüzde 11'i de statükonun korunması gerektiğini düşünüyor.
Orduya hizmet etmeyi reddeden Haredilerin oranının çok yüksek olması, Netanyahu ve askeri kurumların onları askere gitmeye ikna etme görevinin kolay olmayacağını ve birçok engelle karşılaşacağını gösteriyor.
Savunma Bakanı Yoav Gallant, konuya dair 1 Temmuz Pazartesi, İsrail Meclisinin Güvenlik Komitesindeki konuşmasında, "Acilen 10 bin ek askere ihtiyacımız var. 4 bin 800 Ultra Ortodoks Yahudi'yi (Harediler) askere alabiliriz." demişti.
Haredilerin askere alınması konusundaki bölünmeler derinleşirken İsrail, ABD'nin desteğiyle 7 Ekim'den bu yana Gazze'ye benzeri görülmemiş saldırılar düzenliyor.
İsrail'in 7 Ekim'den bu yana Gazze Şeridi'ne düzenlediği saldırılarda en az 16 bin 172'si çocuk, 10 bin 798'si kadın olmak üzere 38 bin 848 Filistinli öldü, 89 bin 459 kişi yaralandı.
