Tuzla sahillerinde yapılan dalışlarda, yoğun sanayi ve kentleşme baskısı altındaki Kuzey Marmara kıyılarında nadir görülen sağlıklı pina ve deniz çayırı ekosistemi tespit edilmesi üzerine bölgede izleme istasyonu kurulması için çalışma başlatıldı.
Akdeniz'e özgü, boyu 120 santimetreye ulaşabilen ve 50 yıl yaşayabilen pina, dünyanın en büyük iki kabuklu canlılarından biri olarak biliniyor.
Ancak 2016 ile 2019'da tek hücreli bir parazitin hızla yayılması sonucu Çanakkale Boğazı'ndan Cebelitarık'a kadar uzanan pina popülasyonları tamamen yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldı.
Bugün dünya üzerindeki tek sağlıklı popülasyonunun Marmara Denizi'nde yer aldığı benzersiz canlı saatte yaklaşık 6 litre deniz suyunu filtre edip su kalitesini artırıyor. Böylece kıyıdan 60 metre derinliğe kadar uzanan alanlarda ekosistem sağlığı destekleniyor.
Bu değerli tür yalnızca hastalık değil, kirlilik, kıyı dolguları, dibi tarayan balıkçılık, demirleme, turizm ve dalış baskısı gibi insan faaliyetleri nedeniyle de tehdit altında yaşamını sürdürüyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü ile Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi işbirliğiyle hayata geçirilen "PİNA-İZ" ve "ÇAYIR-İZ" projeleriyle Marmara Denizi genelinde pina ve deniz çayırlarının dağılımı belirlenip, düzenli izleme çalışmaları yürütülüyor.
Proje kapsamında ocak ayında Tuzla sahillerinde yapılan dalışlarda, bölgede bulunan iskelenin sağ ve sol kesimlerinde yaklaşık 50 ila 100 metrekarelik dar bir alanda deniz çayırlarıyla birlikte yoğun pina varlığı tespit edildi.
Sınırlı bir alanda bir arada görülen bu doğal yapı bilim insanlarınca "mucizevi" olarak değerlendirildi.
Deniz çayırlarının arasına yerleşmiş farklı yaş gruplarındaki pinalar da dikkati çekerken aynı noktada hem genç hem yetişkin bireylerin gözlemlenmesi, bölgenin aktif ve canlı bir ekosistem barındırdığını ortaya koydu.
Sınırlı alanda bir arada gözlemlenen bu doğal yapı, bilimsel çalışmalara dahil edildi. Yapı, kurulacak izleme istasyonuyla yakın takibe alınacak.
Belirli periyotlarla yapılacak dalışlarla deniz çayırlarının yayılımı, pinaların büyüme süreçleri ve yeni bireylerin ekosisteme katılımı izlenecek, aynı zamanda suyun sıcaklığı, tuzluluk oranı ve ışık geçirgenliği gibi çevresel veriler de kayıt altına alınacak.
İzleme çalışmalarında yer alan, proje yürütücüsü Piri Reis Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Sarı, Fırat Teknik Dalgıçlık Okulu'nun da desteğiyle alanda dalış yapıp pina ve deniz çayırlarının gelişini inceleyerek, ölçüm yaptı.
Prof. Dr. Sarı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığıyla yürütülen proje kapsamında Marmara Denizi'nin çevresindeki pina ve deniz çayırları dağılım alanlarını daha önce belirlediklerini ve dağılım süreçlerini yakından takip ettiklerini söyledi.
Kurulan istasyonlarda yaptıkları çalışmalarda Silivri'den İzmit Körfezi'ne kadar Kuzey Marmara sahillerinde yoğun sanayi, kentleşme ve kirlilik nedeniyle deniz çayırları ve pinaların bu alanlarda çok sınırlı kaldığını belirlediklerini kaydeden Sarı, bu bölgeyi yakın takibe aldıklarını anlattı.
"Bu muhteşem bir şey"
Prof. Dr. Sarı, izleme projesi kapsamında fırsat buldukça tanımlı istasyonların dışındaki noktalarda dalışlar yaparak, yeni alanlar belirlemeye çalıştıklarına dikkati çekerek, "Ocak ayında yaptığımız dalışlar esnasında burada enteresan şekilde çok sağlıklı bir pina popülasyonu ve iskelenin hem sağında hem solunda iki farklı tür deniz çayır alanı tespit ettik. Çok küçücük bir alan kalmış, 50-100 metrekare gibi ama halen doğal habitatın yaşamı sürdürmek için direndiğini bize göstermesi açısından çok kıymetli buluyoruz. Bu deniz çayırı alanında Marmara'nın en yaygın deniz çayırı türlerinden birisi olan Cymodocea nodosa var. Bu deniz çayırı türünün içi komple pinalarla dolu. Bu muhteşem bir şey. Neden muhteşem? Çünkü bu bölge Kuzey Marmara'nın en yoğun endüstriyel bölgelerinden bir tanesi." diye konuştu.
Marmara Denizi'nde halen umut olduğunu vurgulayan Sarı, şöyle devam etti:
"Bir yerde endüstri varsa, bir yerde kentleşme varsa ne yazık ki kirlilik çok oluyor, kıyı müdahaleleri çok oluyor. Burası gösteriyor ki bize halen şu denizde umut var. Halen bu umut yeşerebilir. Biz, bunun için burayı çok önemsiyoruz. Önümüzdeki dönemlerde izleme istasyonlarından bir tanesi haline getireceğiz burayı da. Hem 'Deniz çayırlarının üzerindeki karasal baskılar iyiye mi gidiyor, azalıyor mu, artıyor mu?' Bunu göreceğiz. 'Hem pinalar sağlıklı mı, hastalık var mı, ölümler var mı, yeni bireyler, bebek pinalar geliyorlar mı, popülasyona katılım var mı?' Bunları görmüş olacağız."
Prof. Dr. Sarı, Marmara Denizi'nin mucizelerle dolu olduğunu, denizlerin akciğeri deniz çayırları ve müsilajla savaşan pinaların çok kıymetli olduğunu anlattı.
"Burada karşılaştığımız alan o mucizelerden bir tanesi"
Prof. Dr. Sarı, burada karşılaştıkları alanın o mucizelerden birisi olduğuna değinerek, "Kıyılarını doldurmuşuz, bir taraftan kirletmişiz ama bunun içerisinde ekosistem, direnmeye, yaşamaya devam ediyor. Deniz çayırları ve pinalar da bunun en net göstergesi. Deniz çayırı olan bir alan, deniz çayırı olmayan alana kıyasla 40 kat daha fazla canlılık, biyolojik çeşitlilik barındırır. Deniz çayırları esasında gözümüz gibi bakmamız gereken, bir tanesinin kopmasına asla razı olmamamız gereken ve kıyısal müdahalelere, her türlü tehdide karşı mutlaka korumamız gereken türlerden bir tanesi. Pinalar deniz çayırlarıyla bütünleşik olarak yaşıyor." değerlendirmesini yaptı.
Dünyada sağlıklı pina popülasyonunun doğal olarak bulunabildiği tek yerin Marmara Denizi olduğuna işaret eden Sarı, bir pinanın saatte 6, 24 saatte ise yaklaşık 150 litre deniz suyunu filtrelediğini söyledi.
"Aşağı indiğimizde hem yavru hem yetişkin, ergin hem de yaşlı pinalar göreceksiniz"
Pinanın insanın kirlettiği suyu temizlediğinin altını çizen Sarı, şunları kaydetti:
"Marmara kıyılarında bakanlık desteğiyle pina haritalarını biz oluşturduk, şimdi de izlemesini yapıyoruz. Burası küçük bir alan, öncelikle bu küçük alanın etrafına izleme noktaları oluşturacağız. Bu izleme noktalarında belli aralıklarla dalışlar yaparak, 'Deniz çayırları ilerliyor mu, yoksa geriliyor mu? Bunu görmüş olacağız. Deniz çayırlarının büyümesini, sağlıklı gelişimini takip etmiş olacağız. Aşağı indiğimizde hem yavru pinalar hem yetişkin, ergin pinalar hem de yaşlı pinalar göreceksiniz. Deniz çayırı ve pinayla kaplı alandaki canlılıkla deniz çayırı olmayan alandaki o cansızlığı birlikte gördük. Burada bir izleme istasyonu oluşturduktan sonra da pinaları, deniz çayırlarını sürekli takip edeceğiz. Büyümelerini ve sağlık durumlarını takip edeceğiz. Tabii ki çevresel parametreleri ölçeceğiz. Suda kirlilik var mı, sıcaklık nasıl değişiyor, tuzluluk nasıl değişiyor, ışık geçirgenliği ne durumda?' gibi... Bunların hepsini biyolojik verilerle beraber takip etmiş olacağız."
