Sigaraya Filipinler modeli: Hastalıkların faturası tütün devlerine çıkacak

Sağlık Bakanlığının üzerinde çalıştığı yeni sigara, tütün mamulleri, elektronik sigaralar ve ısıtılmış tütün ürünlerine yönelik yasada sigara kaynaklı hastalıkların sağlık bütçesinde açtığı milyarlarca liralık zararın tütün endüstrisine ödetilmesi hedefleniyor. Sağlık fonu başlığı altında ele alınan ek vergi modelinde, Filipinlerin 2012 yılında yürürlüğe giren yasası örnek alınıyor. Yeni yasa taslağında çocukları, gençleri ve sigara içmeyenleri korumayı hedefleyen birçok madde bulunduğunu aktaran Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Toker Ergüder, sigaranın sebep olduğu hastalıklardan doğan zararın tütün endüstrisine yüklenmesini öngören “sağlık vergisi” maddesinin de yer aldığını söyledi.

ABD’DE 202 MİLYAR DOLARLIK TARİHÎ KARAR

Sistemin dünyadaki başarılı örneklerine dikkati çeken Prof. Dr. Ergüder, tütün devlerinin sebep olduğu hastalıkların masrafını ödemek zorunda kaldığı tarihî süreci hatırlattı: Dünyada tütün ürünlerinden elde edilen vergi gelirlerinin doğrudan genel bütçeye aktarılmayıp sağlık bütçesine, tütünle mücadele programlarına veya genel sağlık sigortası fonlarına tahsis edildiği yaklaşık 48 ülke bulunuyor. Özellikle Amerika Birleşik Devletleri’nde 1998 yılında alınan bir mahkeme kararıyla Amerikan Hükûmeti Sağlık Bakanlığı, sigara firmalarını 202 milyar dolar tazminata mahkûm etti ve hastalık masraflarını onlara ödetti.

FİLİPİNLER VE TAYLAND MODELİ NASIL İŞLİYOR?

Benzer uygulamaların Filipinler, Tayland ve Brezilya gibi ülkelerde kurumsallaştığına işaret eden Prof. Dr. Ergüder, “Filipinler bu sistemin dünyadaki en popüler örneklerinden biridir. 2012 yılında hayata geçirilen vergi reformu ile tütün ve alkolden alınan vergiler katlanarak artırıldı. Buradan elde edilen gelirler doğrudan sağlık bütçesine aktarılarak düşük gelirli milyonlarca vatandaşın ücretsiz sağlık hizmeti almasını sağladı. Uygulama sayesinde ülkede sigara kullanım oranı yüzde 15 seviyelerine kadar geriledi. Tayland ve Brezilya’da da benzer uygulamalar yapılıyor.

İSVİÇRE TÜTÜN ÖNLEME FONU’NA AKTARIYOR

İsviçre’de ise satılan her sigara paketinden alınan sabit bir miktar, doğrudan Tütün Önleme Fonu’na aktarılıyor. Bulgaristan, Kosta Rika ve Panama’da ise tütün vergilerinin yasal bir oranı doğrudan tütün bağımlılığı tedavisi, kanser enstitüleri veya bağımlılıkla mücadele eden ulusal kurumlara aktarılıyor.

PAKET BAŞINA EK ÜCRET KORUYUCU SAĞLIĞA GİDECEK

Türkiye Gazetesi'nin haberine göre, Türkiye’de de benzer bir sağlık fonu veya vergisinin devreye girmesi hâlinde paket başına eklenecek küçük meblağların devasa bir kaynak oluşturacağını belirten Prof. Dr. Ergüder, sözlerini şöyle sürdürdü: Eğer bizde de bu sağlık fonu geçerse sigara paketlerinin üzerine ek bir ücret konacak. Ülkemizin yaptığı sağlık harcamalarına 40 ila 80 milyar lira arasında çok önemli bir katkı sağlayacak. Sağlık Bakanlığı bu kaynağı sadece hastalıkların tedavisi için değil; koruyucu ve önleyici hizmetlerde, sağlığın geliştirilmesinde ve aile hekimlerinin sigara bırakma desteklerinde kullanacak.

RAKAMLARLA TÜTÜN KULLANIMI

- Türkiye’de her üç yetişkinden biri tütün ürünü kullanıyor.

- Dünyada her yıl sigara yüzünden 7 milyondan fazla ölüm meydana geliyor. Türkiye’de ise sigara ve sigaraya bağlı hastalıklardan dolayı yılda 100 bin kişi hayatını kaybediyor.

- Tütün kullanımının Türkiye ekonomisine yıllık maliyeti yaklaşık 24 milyar dolar.

- Türkiye’de ailelerin sadece sigara almak için yaptığı yıllık harcama yaklaşık 15 milyar dolar civarında.