Eskiden Anadolu evlerinin kapıları ardına kadar açıktı. Yoldan geçen biri geldiğinde kapı ardında bekletilmez, hemen içeri buyur edilirdi. Çünkü inanılırdı ki misafir rızkı ile gelir ve bereketiyle gider. Misafirperverlik, Türk milletinin özünde var olan köklü bir gelenektir. İslam dini ile daha da anlam kazanmış, hem ahlak hem de sosyal hayatımızda vazgeçilmez bir yer edinmiştir.
Peygamber Efendimiz (sav), “Kim Allah’a ve ahiret gününe inanıyorsa misafirine ikram etsin” buyurarak misafirin değerini açıkça ortaya koymuştur. Misafir ağırlamak, sadece bir gelenek değil, aynı zamanda dini bir sorumluluktur.
Tarihte Türkler, misafirperverlik anlayışıyla hanlar, kervansaraylar ve imarethaneler kurmuşlardır. Yolcular, garipler ve misafirler buralarda ağırlanmış; hiç kimse aç ve açıkta bırakılmamıştır. Samsun’un Kavak ve Çarşamba gibi ilçelerinde yapılan saha araştırmaları da göstermektedir ki, bu güzel gelenek Anadolu’nun kırsalında hâlen yaşatılmaktadır.
Ancak şehirleşmenin ve modern hayatın hızla yayılmasıyla birlikte bu kadim adetlerimiz unutulma tehlikesiyle karşı karşıya. Misafirlik kültürü, yerini aceleye ve bireyselliğe bıraksa da köklerimizdeki bu güzel gelenek hâlâ bizlere yol göstermeye devam ediyor.
Habersiz gitmek yakışık almaz
Misafirliğin de bir adabı vardır. Eskiler, çat kapı misafirlik yerine ev sahibine önceden haber vermenin doğru olduğunu söylerdi. Çünkü ev sahibi hazırlıksız yakalanmak istemez. Nezaket bunu gerektirir.
Eli boş gitmemek ikramın bereketidir
Türk kültüründe misafirliğe eli boş gitmek hoş karşılanmaz. Küçük bir tatlı, meyve, çiçek yahut evin hanımı için bir mutfak gereci… Ne olduğu önemli değildir. Önemli olan niyettir. Küçük hediyeler, büyük dostlukların vesilesidir.
Ev sahibinin mahremiyeti esastır
Misafir, ev sahibinin izni olmadan hiçbir odaya girmemeli, dolapları açmamalıdır. Mahremiyet, Türk misafirlik kültürünün temel taşlarındandır. Misafir haddini bilmeli, ev sahibi de gönlünü açmalıdır.
Sofrada kanaatkâr olmak misafire yakışır
“Misafir umduğunu değil, bulduğunu yer” sözü yıllar yılı dilimizden düşmemiştir. Ev sahibinin sunduğu ikram neyse kabul etmek, hatta bunu överek yemek misafirin edeplerindendir. Farklı isteklerde bulunmak hoş görülmez.
Müdahale etmeden edepli oturmak gerekir
Ev sahibinin müsaadesi olmadan mutfağa girmek, sofraya el atmak doğru değildir. Misafir sadece misafirliğini bilmeli ve nazikçe davranmalıdır. İşe kalkmak isteyen misafire ev sahibi nazikçe mani olur. Bu, Türk misafirliğinin zarafetidir.
Muhabbet hoş münakaşa yok
Misafirlik esnasında siyasi, dini veya şahsi konularda tartışmaya girmek adaba uymaz. Tatlı bir sohbet, gönül alıcı kelimeler hem ev sahibi hem misafir için huzur vesilesidir.
Süreyi iyi ayarlamak esastır
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), misafirliğin üç günü geçmemesi gerektiğini belirtmiştir. Misafirliğin uzaması ev sahibini zora sokabilir. Kısa ve güzel bir misafirlik, dostluğu daim kılar.
Teşekkürle ayrılmak misafirin görevidir
İkram ne olursa olsun, teşekkür ederek ayrılmak en güzel adab-ı muaşerettir. Hakkını helal ettirerek, dua ederek çıkmak misafire yakışandır.
Osmanlı sofralarından günümüze:
Zerde pilavı:
Osmanlı sofralarının vazgeçilmezlerinden biri de zerde pilavıdır. Hem tatlı hem de pilav özelliği taşıyan bu eşsiz lezzet, misafirlik sofralarının en nadide ikramlarından biridir. Özellikle özel günlerde ve misafir ağırlarken yapılırdı. İşte o tarif:
Malzemeler:
• 1 su bardağı pirinç
• 7 su bardağı su
• 1,5 su bardağı toz şeker
• 1 yemek kaşığı zerdeçal (renk vermesi için)
• 1 yemek kaşığı nişasta (isteğe bağlı)
• 2 yemek kaşığı gül suyu
• 1 çay bardağı kuş üzümü
• 1 çay bardağı çam fıstığı
Hazırlanışı:
Pirinç yıkanıp süzülür. Suyun içinde haşlanmaya bırakılır. Pirinçler iyice yumuşayınca içine şeker ve zerdeçal eklenir. Nişasta biraz suyla açılarak kıvam vermesi için ilave edilir. Kısık ateşte kaynatılmaya devam edilir. Pişmeye yakın kuş üzümü ve çam fıstığı eklenir. Ocaktan almadan hemen önce gül suyu da katılır. Ilıyınca kaselere alınır ve isteğe göre üzerine fıstık veya tarçın serpilir.
Bu hoş tatlı, misafirlik sofralarında ağırlamanın zarafetini ve gelenekselliğini yansıtır. Sofranın sonunda tatlı bir kapanış yapmak Türk adabının en güzel örneklerindendir.
Misafirlik kültürü; sadece yemek, içmek ve oturmak değildir. O, gönül sofrası açmak, hürmet ve muhabbetle ağırlamak demektir. Geçmişten bugüne taşıdığımız bu güzel gelenek, yalnızca kültürel bir öge değil, aynı zamanda toplumun birlik ve beraberliğinin de teminatıdır.
Evlerimizi ve gönüllerimizi misafire açmak, bereketi hayatımıza davet etmektir. Gelin bu kadim ve güzel adeti hep birlikte yaşatalım. Unutmayalım ki; misafir berekettir, misafir
Allah’ın lütfudur.
