Masa üssünden

1-Türker Acaroğlu''nun özensiz hazırladığı, İletişim Yayınları''nınsa özenle yayınladığı (1993) Necib Asım''a ait "Kitap" kitabı, Ali Yıldız tarafından yeniden hazırlanmış ve Büyüyenay Yayınları''nın ilk kitabı olarak basılmış (Mayıs 2012) haliyle yaklaşık altı aydır okunmayı bekliyordu. Nihayet geçtiğimiz günlerde okuyabildim.

Hayır, Türker Acaroğlu''nun özensizliğinden kaynaklanan bir soğumadan değildi bu gecikme, okunması elzem görülen kitapların kitabın "Kitab"ına geçmeyi erteletmesi…

"Kitap"ı okuduktan sonra gördüm ki, bu erteletme yine kitapların neden olduğu bir aldanıştan ibaretmiş. Evet, Necib Asım''ın "Kitap"ı, ilk bakışta yazmadan endüstriye uzanan bir süreçte kitabın serüveninden, kitabı oluşturan unsurlara ve kitap muhataplarının ilgi düzeylerine doğru açılan bir kitap kitap. Fakat Necib Asım''ın kitap konusundaki birikimi, tecessüsü, inceleme tarzı ve ille de dili "Kitap"ı bir kültür çalışması olmanın ötesine taşıyıp, onu bir nesir şahiksasına dönüştürüyor.

Bir dil nasıl bu kadar müeddep, rakik ve şiirle yüklü olabilir, asıl bunu keşfediyorsunuz onun sayesinde.

Dil ve edebiyatta modernleşmenin, ifadede dini tarz ve terminolojiden kopuşun kanıksanmaya başlandığı yıllarda yazılmasına rağmen sözlerine "hamdele ve salvele" ile başlayan Necib Asım, okuruna da ilkin şöyle sesleniyor: "Kârî! sen[in] de benim gibi, kitap muhibbi olduğuna şüphem yoktur. Mahbûbda iştirakimiz, bizi birbirmize rakib etmez, takrîb eder."

Okurla kurulan bu samimi bağdan sonra verilen her bilgi kuru bir malumat olmaktan çıkıp, tam bir neşveye dönüşerek okurunu farklı bir iklimde yaşamakla, öğrenmekle mutlu kılıyor.

"Kitap"ı, "aslî haline hiçbir müdahalede bulunmadan" ama günümüz okurunun da kitaptan azami istifadesini gözeterek, sözlüğe bakmayı gerektiren hemen her kelimenin manasını sayfa altında vermek suretiyle hazırlayan Ali Yıldız kadar, kitaptaki özel terimleri, kişi ve yer isimlerini tasnif eden, açıklayan Mustafa Kirenci''yi tebrik etmem gerekiyor.

2-Okuduğum son kitabın adı: "Kültür Mitleri, Tanrıları Yaratmak Ulusları İcad Etmek".

Merve Tabur çevirisiyle İthaki Yayınları arasından çıkan kitabın yazarı: William F. McCants. Aslı bir doktora tezi; kitap bu yıl Princeton University Press''ten çıktığına göre doktora da aynı üniversitede yapılmış olmalı.

Selçuk Aylar''ın yayına hazırladığı kitabın orjinal adı: "Founding Gods, Inventing Nations - Conquest and Culture Myths from Antiquity to Islam"; kitabın ilk adı çevirisinde altbaşlığa dönüştürülürken, asıl altbaşlığı vd dolayısıyla "İslam" vurgusu budanmış.

"Tanrıların Hediyeleri: Antik Yakındoğu ve Yunan Mitolojisinde Medeniyetin Kökenleri, Yardımsever Gök Tanrısı: Kur''anda Kültürel Tarih, İlk Kimdi? Protografi ve Keşif Katalogları, Ulusların İcadı: Medeniyetin Kökenlerine İlişkin Fetih sonrası Yerel tarihler, ''Eskilerin Bilimleri'': Felsefe, Tıp ve Pozitif Bilimlerin Kökenleri Üzerine Düşünmek" adlı ana başlıklardan oluşan kitapta "Arap-İslam imparatorluğunun kuruluşunu takip eden, medeniyetin kökenleri hakkında zengin bir literatürün geliştiği üç yüz yıl (MS 632-934) ve aşağı yukarı o döneme benzeyen, Yakındoğuda Yunan ve Roma hakimiyetlerinin sağlanmasını (sırasıyla MÖ 323-30 ve MÖ 31-337) takip eden üç yüz yıl" çoğunluğu tarih adını taşıyan yazılı kayıtlar üzerinden izlenmiş.

Çalışmanın maksadı ise Sümer ve Babil inanışlarından İslam''a kadar Tanrı''ya yüklenen (veya yüklenmeyen) medeniyet ve kültür kuruculuğunu inanç ya da fikrinin mitler yardımıyla ve eva''il kayıtlarıyla belirlemek… Etimolojik bilgilere de fazlasıyla itibar eden yazar, söz konusu izleri yukarıda belirtilen dönemlerde yaşayan tarihçilerin görüşleriyle belirginleştirmek için titiz bir araştırma ve özetleme çabası göstermiş.

Son yedi yıldır bir grup arkadaşla birlikte Tora, İncil ve Kur''an''dan başlayıp Antik Yunan''dan İran''a ve Heterodoks dervişlere kadar mitoloji okuması yapan (halen de buna devam eden) biri olarak bu kitabı, o okumaların bir tür özeti şeklinde keyifle okudum.

"Kültür Mitleri"ni mitolojiye ilk kez buluşanlara ya da şimdiye kadar bu konuda sistemli okumayı gerçekleştirmiş olanlara da tavsiye ederken, onun görülmüşken okunacak bir kitap olmadığını, Batı bilimciliğinin profan diline alışık olmayanlarca da okunmaması gerektiğini hatırlatırım.

3-Masa üssünde halen okunan ve okunmayı bekleyen kitapların bilgisine gelince: Broch, Vergilius''un Ölümü (Roman, Çeviren: Ahmet Cemal, İthaki Yayınları); Behçet Çelik "Ateşe Atılmış Bir Çiçek - Yazarlar, Kitaplar, Okuma Notları" ("Deneme" denmiş ama bence eleştiri, Can Yayınları), Naime Erkovan, Soğuk Taht (Şule Yayınları); Birgül Oğuz, Hah (Öykü, Metis Yayınları), Milletler ve Milliyetçilikler (Siyaset, Haz.: Mümtaz''er Türköne, Etkileşim Yayınları).