Dünyaİran ile yeni krizin işaretini Trump verdi

İran ile yeni krizin işaretini Trump verdi

Göreve başladıktan sonra ABD'nin Ortadoğu politikasını yeniden şekillendirmenin mesajlarını veren Donald Trump, İran ile P5+1 ülkeleri arasında imzalanan anlaşma ile ilgili yeni adımlar atabileceğini söyledi. Körfez ülkeleri ile yeniden güçlü bir ilişki kurmaya çalışan Trump yönetimi, 'ikinci bir Kuzey Kore olma yolunda' diye nitelendirdiği İran'ın bölgede sorunların temel kaynağı olduğunu açıkladı. Bush döneminden bu yana 'Şer ekseni'nin içerisinde gösterilen İran ile yeni bir krizin işaret fişeği verildi.

Haber MerkeziYeni Şafak
ABD Başkanı Trump, İran'ın nükleer programını ve bölge politikası hedef alıyor.
ABD Başkanı Trump, İran'ın nükleer programını ve bölge politikası hedef alıyor.

ABD, Donald Trump döneminde Ortadoğu ve Asya politikasını yeniden restore etmenin sinyallerini veriyor. ABD'nin Ortadoğu’da daha fazla etkin olmasını sağlamaya çalışacağının mesajını veren Trump'ın hedefindeki ülke ise İran. İran’ın bölge politikasını seçim kampanyasından bu yana eleştiren Trump, Obama döneminde İran ile imzalanan nükleer anlaşmayı ise ‘berbat’ olarak nitelendiriyor. Başkan seçildikten sonra en sert mesajlarından birini İran’a veren Trump'ın masasında duran seçenekler ise askeri müdahale, çevreleme ve ya sıkıştırma...

'Yeni bir Kuzey Kore'

Trump’ın bu politikasında esas belirleyici olan ismin ise Pentagon’un yeni patronu Mattis olduğu ifade ediliyor. Göreve başladıktan sonra en önemli yurt dışı seyahatlerinden birini Ortadoğu’ya yapan Mattis, İran’a dozu oldukça sert olan mesajlar verdi. İran’ın bölgedeki sorunların temel kaynağı olduğunu söyleyen Mattis, “Bölgede nerede bir sorun varsa bakın İran’ı göreceksiniz. İran’ın başka bir ülkenin istikrarını bozma ve Lübnan’daki Hizbullah gibi grupları oluşturma yönündeki çabalarını boşa çıkarmamız gerekir” ifadelerini kullandı. Mattis ile aynı saatlerde açıklama yapan ABD Dışişleri Bakanı Rex Tillerson ise İran’ın kontrol edilmemesi durumunda yeni bir Kuzey Kore’nin ortaya çıkacağını söyledi. Tillerson, “İran’ın provokatif eylemleriyle ABD’yi, bölgeyi ve dünyayı tehdit ettiğine dair elimizde çok net deliller var" dedi.

'Yakın zamanda bu konuda söyleyeceklerimiz var'

Obama sonrası dönemde Körfez ülkeleri ile ilişkilerini yeniden ele almaya başlayan Trump yönetimi, Körfez ile birlikte İran’ın etkinliğini kıracak hamleler atmaya hazırlanıyor. Körfez ülkelerinin güvenlik hassasiyetini Obama’ya nazaran daha fazla dikkate alan Trump yönetimi, İran’ı bölgede izlediği politika ile sorun oluşturma ve nükleer anlaşmaya bağlı kalmamakla suçluyor. İtalya Başbakanı Paolo Gentiloni ile Beyaz Saray’da ortak basın toplantısı düzenleyen Donald Trump, İran ile imzalanan nükleer anlaşmayı ‘berbat’ olarak nitelerken, "Alsa imzalanmamalıydı. Bu çok kötü bir anlaşma, gördüğüm, imzalanmış en kötü anlaşma. Onlar anlaşmanın ruhuna uygun hareket etmiyorlar. Biz konuyu çok dikkatli bir şekilde analiz ediyoruz ve yakın zamanda bu konuda söyleyeceklerimiz olacak” diyerek olası yeni adımlar atacaklarının sinyalini verdi.

  • Bush'un 'Şer ekseni'
  • Bu durum bölgedeki gerilimin daha da artabileceğini gösteriyor. İran İslam Devrimi’nden bu yana ABD’nin karşısında yer alan ve ABD tarafından tehdit olarak görülen İran’ın 2000’li yıllarda hızlandırdığı nükleer program uzun yıllardan beri ciddi tartışmalara neden oluyor. Özellikle 11 Eylül sonrası dönemde ABD’nin yeniden şekillenen Ortadoğu politikasında İran’ın durdurulması önemli bir öncelik olarak öne çıktı. İran’ın Hizbullah ile olan ilişkisi ve İsrail’in güvenliğine olan olası tehdit durumu da ABD’nin İran’a bakışını şekillendiren diğer unsurlar oldu. Bu noktada 11 Eylül sonrası dönemde ‘terörizme karşı savaş açan’ ABD Başkanı Bush, önce Afganistan’ı daha sonra ise teröre destek verdiğini iddia ettiği Irak’ı işgal etti. Bu durum, bölgedeki güç dengesini değiştirirken, hem ABD’nin İran’ı çevrelemeye başladığı yönündeki tartışmaları alevlendirdi hem de bölgedeki istikrarın önlenemez şekilde artmasına neden oldu.
  • Başkan Bush’un bu dönemde yaptığı ‘Şer Ekseni’ çıkışı da İran’ın sıradaki hedef olacağı yönündeki endişeleri arttırdı. Nitekim Bush’un ‘Şer Ekseni’ olarak nitelendirdiği ülkelerden biri İran’dı. ABD’nin bölgedeki ağırlığını artırması İran’ın nükleer programını hızlandırmasının da önünü açtı. ABD işgallerinin yol açtığı bir diğer sonuç ise terörizmin Ortadoğu coğrafyasında bölgeselleşmesi/yayılması (Afganistan ve Irak havzasında etkin bir aktöre dönüşmesi) ve zamanla küresel bir boyut kazanması oldu.

Türkiye’nin bu dönemde üstlendiği ‘arabuluculuk’ ve İstanbul’da gerçekleşen görüşmelerde diyaloğun önünü açmakta önemli bir işlev gördü.

Obama dönemi: 'Kötü miras'tan ötesi

Bush sonrası dönemde göreve gelen Obama ise Bush’tan devraldığı ‘kötü mirası’ restore edeceğini ve bölge ülkeleri ile yeni bir sayfa açacağını açıkladı. Bush yönetiminin Irak ve Afganistan işgallerinin yol açtığı sorunlara dikkat çeken Obama, kendisinin aynı hatalara düşmeyeceğini deklare etti. Obama doktrinin temelini oluşturan bu bakış açısının en önemli önceliğini ise ABD’nin Irak ve Afganistan’daki askerleri çekme konusu oluşturdu. Obama’ya göre ABD askerlerinin Ortadoğu’da hayatlarını kaybetmesi büyük bir sorun oluşturuyordu. Obama’ya Başkanlık yolunu açan da bu söylemiydi.

Ve yine Başkan Obama ve onun Dışişleri Bakanı Hillary Clinton’a göre ABD’nin en önemli hedefi Asya olmalıydı. Özellikle Clinton’ın dile getirdiği ‘Asya pivotu’ stratejisine göre ABD sahip olduğu ekonomik, askeri ve diplomatik gücünü Asya’daki güç dengesinin kendi lehine devam etmesi için kullanması gerekiyordu. Yükselen Çin’in durumu ABD’nin en fazla ilgilenmesi gereken konuydu. Bu bağlamda Obama’ya göre ‘ABD’nin Ortadoğu’da köklü krizlerle enerji kaybetmesi gereksizdi ve bölge sorunları ABD’den ziyade bölge ülkelerini ilgilendiren ve onların sorumluluk üstlenmesini gerektiren’ konulardı.

İran ile diplomatik diyalog

Obama yönetiminin bu bakış açısı, ABD’nin Ortadoğu politikasını baştan şekillendirdi. Bu bağlamda İran’ın sahip olduğu nükleer programının durdurulması güç kullanımı ile değil diplomatik yollarla çözülebilecek bir konuydu. 2006 sonrası dönemde AB ve BM’nin de dahil olduğu bu diplomatik çaba, Obama döneminde temel öncelik oldu. 2009 sonrası dönemde İran ile geliştirilen diplomatik diyalog iki unsura dayalıydı. Birincisi İran’a yakınlığı ile bilinen Rusya ve Çin’i de yanına çekerek diyaloğun sürdürülmesi. İkincisi ise gerektiğinde sert güç/sopa gösterilerek İran’ın sıkıştırılması ve masaya oturmasını sağlamaktı. Türkiye’nin bu dönemde üstlendiği ‘arabuluculuk’ ve İstanbul’da gerçekleşen görüşmelerde diyaloğun önünü açmakta önemli bir işlev gördü. Türkiye ve Brezilya’nın 2010 yılında İran ile imzaladığı Tahran Deklarasyonu –ABD ve Batının reddetmesi- başarısız olsa da İran ile görüşmelerde ön açıcı oldu.

İran kaygısı Körfez ülkelerinin daha fazla silahlanmasına ve henüz sonucu tam olarak netleşmemiş olan Yemen operasyonu ile sonuçlandı.

Ruhani ve Zarif etkisi

İran’da reformcu kimliği ile bilinen Ruhani’nin Cumhurbaşkanı seçilmesi ile birlikte iki tarafta diyalog seçeneğini daha güçlü bir şekilde ortaya koydı. Ruhani’nin Dışişleri Bakanı olarak atadığı ve Batılı ülkeleri yakından tanıyan Cevad Zarif’in üstlendiği rol ile birlikte P5+1 ülkeleri ile İran arasındaki nükleer görüşmeler daha da hızlandı. 2015 yılına gelindiğinde ise P5+1 ile İran arasında BM’nin öncülüğünde Nükleer anlaşma imzalandı. Söz konusu anlaşma ABD Başkanı Obama tarafından açıklanırken aynı saatlerde Tahran’da açıklama yapan Ruhani, yapılan anlaşmadan duydukları memnuniyeti dile getirdi. Anlaşmanın imzalanması Obama yönetimi tarafından büyük bir başarı olarak görülürken, İsrail, Körfez ülkeleri ve Obama karşıtları tarafından eleştirildi.

Körfez'in ve İsrail'in kaygısı

Bu eleştirilerin altında iki neden yatıyordu. Birincisi İsrail ve Körfez ülkeleri üzerinden şekillenen İran’ın güvenlik tehdidi olmaya devam ettiği bakışı ki Netanyahu söz konusu anlaşmaya en büyük tepkiyi gösteren liderlerden biri oldu. İkincisi ise İran’ın Ortadoğu’da ortaya çıkan güç boşluğunu doldurma riski oldu. Irak işgalinden sonra Bağdat hükümeti üzerindeki etkisini artırmayı başaran İran, Obama’nın ‘geriye çekilme’ siyasetinden ve Arap Baharı sonrası dönemde bölgede ortaya çıkan kırılmalardan yararlanarak Suriye ve Yemen’de de etkin olmaya başladı. Özellikle Suriye’de rejime Yemen’de ise Husiler’e büyük bir destek veren İran, bölgedeki güç boşluğunu doldurmaya başlayan bir aktöre dönüştü. Obama’nın etkisizleşen bölge politikası ve Rusya’nın da Suriye üzerinden Ortadoğu’daki etkinliğini artırması bölgedeki denklemi İran lehine dönüştürdü. İran’ın Moskova ile yakın ilişkilere sahip olması da bunda önemli bir rol üstlendi.

İran’ın bölgedeki etkinliğini artırması aralarında Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn’in de bulunduğu Körfez ülkeleri tarafından büyük bir tehdit olarak algılandı. Uzun yıllar boyunca ABD’nin güvenlik şemsiyesi altında bulunan bu ülkeler, Obama yönetiminin izlediği politikadan en büyük endişeyi duyan ülkeler oldu. Nitekim bu durum bölge ülkelerini daha fazla silahlanmasına ve henüz sonucu tam olarak netleşmemiş olan Yemen operasyonu ile sonuçlandı.

İlişkilerde Trump etkisi ne olur?

Obama sonrası dönemde bölge politikasını yeniden şekillendirmeye başlayan ABD, bölgede askeri gücünü artırmayı ve İran’ın bölgede oluşan etkinliğini kırmayı planlıyor. Bu bağlamda Trump yönetimi bir yandan nükleer anlaşmanın başarısızlığını gündeme taşırken, diğer yandan da Suriye ve Yemen’de İran karşıtı bir söylem geliştiriyor. İran’ı bölgedeki sorunların kaynağı olarak gören Trump yönetiminin atacağı olası adımlar arasında ise müdahale, sıkıştırma ve çevreleme başta olmak üzere İran’ı bölgede etkisiz kılacak bir politikayı uygulama olarak görülüyor. Trump’ın bu politikayı hayata geçirebilmesi için ise İsrail ve Körfez ülkelerinin yanı sıra Rusya ve Çin’i de ikna etmesi gerebilir.

'İran ile imzalanan nükleer anlaşma berbat'
DÜNYA
'İran ile imzalanan nükleer anlaşma berbat'

Tahran için çember daralıyor
DÜNYA
Tahran için çember daralıyor

ÖNERİLEN VİDEOLAR
Almanya'da PKK yandaşları Türk yolculardan dayak yedi!
Almanya'da Hannover Havaalanı'nda terör yandaşı yaklaşık 200 kişilik grup ellerindeki örgüt sembolleriyle kargaşa çıkardı.
Check-in yapmak isteyen Türk vatandaşları ile terör yandaşları arasında büyük bir kavga çıktı. Olay yerine 20 ambulans gönderildi.
Dünyadan Mehmetçiğimize ‘sefer ve zafer’ duası
Türkiye'nin güney sınırını korumak için başlattığı 'Zeytin Dalı Harekâtı'nda başarılı olması için dünyanın dört bir yanında dua ediliyor. Afrika'dan Balkanlara eller, Türk askerinin zaferi için semaya yükseliyor...

ÖSO'dan Kürt halkına emanname: Güvende olacaksınız!
Afrin'i terör örgütü PYD/PKK'dan arındırmak için başlatılan 'Zeytin Dalı Harekatı' kapsamında TSK'ya destek veren ÖSO, aldığı köylerde Kürt halkına 'güvendesiniz' mesajı verdi. ÖSO komutanı, halka seslendi, "Bir şeye ihtiyacınız olursa bana gelin, kimse size zarar vermeyecek" dedi.
Filistinli küçük Ziyad'dan liderlere 'Erdoğan' çağrısı
3 yaşındaki Filistinli YouTuber Ziyad, dünya liderlerine seslendi: “Kudüs'ü satmayan, Filistin'in yanında duran tek lider, Recep Tayyip Erdoğan. Devlet yöneticiliğini ondan öğrenin"
Afrikalı miniklerin 'Zeytin Dalı' duası
Afrikalı çocuklar ellerindeki Türk bayrağıyla Zeytin Dalı Operasyonu için Türkiye'ye dua etti.
Tanklarımız sloganlar eşliğinde Afrin'e ilerliyor
Zeytin Dalı Harekatı'nın ikinci gününde Türk tankları, sınırın sıfır noktasına sevk edildi. Hatay sınırında vatandaşların sevgi gösterileri ile karşılanan Mehmetçikler tezahüratlar eşliğinde sınıra hareket etti. Mehmetçik de kendilerine sevgi gösterisinde bulunan halkı selamladı.
Mete Yarar ile Afrin Operasyonunun şifreleri
Güvenlik politikaları uzmanı Mete Yarar'ın anlatımıyla bütün cepheleriyle Afrin operasyonunun şifreleri...
Bu kez Erdoğan salonu alkışladı
Kütahya'da partisinin il kongresinde konuşan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan salondaki vatandaşları alkışladı.
Metalleri oyun hamuru gibi büküyor
Mobibieger isimli bu hidrolik makine metallere adeta oyun hamuru gibi şekil veriyor.
Emekliler dikkat! Son 10 gün
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından, kamuda 30 yılın üstünde hizmeti olan 233 bin emekliye toplam 1 milyar liradan fazla ödeme yapıldı. Yaklaşık 450 bin emekliyi ilgilendiren imkandan yararlanmak isteyenlerin 29 Ocak'a kadar başvurmaları gerekiyor.
Sıfır rakamını ilk o kullandı: El Harizmi
Cebirin temelini atan ve geliştiren, 'X' bilinmeyenini ilk kullanan Müslüman Alim El Harizmi'nin hayatını bu haftaki Bilime Yön Veren Müslüman Alimler serimizde ele aldık.
İsrail zindanından acı bir çığlık: İsra Ceabis
İşgal altındaki Doğu Kudüs'te yaklaşık iki yıl önce otomobilindeki tüpün patlaması sonucu vücudunun yüzde 60'ı yanan, ancak olayda yakındaki bir İsrail askerinin de yaralanması nedeniyle 11 yıl hapis cezasına çarptırılan Filistinli tutuklu İsra Ceabis yazdığı mektubunda, özel bakım ve tıbbi yardıma muhtaç olmasına rağmen İsrail makamlarınca ihmal edildiğini bildirdi.



Nas ve Kevser Surelerini Filistinli Yusuf’tan dinleyelim
Filistinli minik Yusuf'un, Mescid-i Aksa'nın avlusunda Nas ve Kevser Surelerini okuduğu anlar izleyenleri gülümsetti.
PKK'nın korkulu rüyası mavi bereliler sınırda
Türk Silahlı Kuvvetlerinde, karargahlara verilen emir kapsamında sınır birlikleri, olası Afrin operasyonuna yönelik en üst hazırlık seviyesine getirildi. Afrin ve Münbiç'i terörden süpürme harekatına katılacak komandolar uçaklarla Hatay'a sevk ediliyor. Bölgeye sevk edilen birlikler arasında TSK'nın gözde birliklerinden Kayseri Hava İndirme Tugayı ile Kırklareli 55. Mekanize Piyade Tugayı var.




Afrin’e süpürme harekâtı
ABD'nin PYD-YPG ile Suriye'de oluşturmaya çalıştığı terör koridorunun en önemli merkezlerinden Afrin, Türkiye'nin operasyon menzilinde. Türkiye, Fırat Kalkanı ardından kritik bir müdahaleye daha hazırlanıyor. Türkiye'nin operasyona hazırlandığı Afrin'in önemi nedir ve operasyonun nasıl gerçekleşecek?


Öğrenme güçlüğü çekti milyar dolarlar kazandı
67 yıllık hayatına birçok başarıyı sığdıran Richard Branson'a disleksi 5.1 milyar dolar kazandırdı. Branson'ın hayatını Dönüm Noktası'nda ele aldık...


Bu makine şeritleri kendi kendine boyuyor
Şerit boyama makinesi üreten Stim firmasının Kontur 700 isimli modeli herhangi bir sürücüye ihtiyaç duymadan şeritleri boyuyor.
Bunu Gördünüz Mü? Böyle duran top organizasyonu görülmedi
Dünyanın en saçma duran top organizasyonu, Dortmund'lu yıldızın oğlunu ağlatması ve daha fazlası... Tuğçe'nin sunumuyla 'Bunu Gördünüz Mü?'


Katar Şeyhi esir alındı!
Haziran ayından bu yana Katar'a karşı büyük bir ambargo başlayan Arap ülkelerinin arasında bulunan Birleşik Arap Emirlikleri, Katar'daki kraliyet ailesinden Şeyh Abdullah El-Sani'yi esir aldı. El-Sani yayınladığı videoda, başına bir iş gelirse sorumlusunun Abudabi Veliahtı olduğunu söyledi.
ABD’li uzman: Dünyanın yeni katilleri biziz
ABD'li medya uzmanı ve aktivist Jerry Day, Amerika'nın özellikle Ortadoğu ülkelerine yaptığı müdahalesine ve bu müdahalelerin hiçbir yasal gerekçeye dayanmadığına dikkat çekerek, ''ABD, uluslararası tüm anlaşmaları ihlal etti, Müslüman ülkeleri bombaladı, insanları öldürdü. Bu yüzden gittikçe yalnızlaştı. Bir gün sonumuz, İkinci Dünya savaşı sonrası Almanlar gibi olacak. Dünyanın yeni katilleri biziz'' şeklinde konuştu.
Afrin şehidi Musa Özalkan 9 ay dağda operasyondaydı
Gündem

Afrin şehidi Musa Özalkan 9 ay dağda operasyondaydı

Afrin'de düzenlenen Zeytin Dalı Harekatı sırasında şehit olan Piyade Astsubay Üstçavuş Musa Özalkan'ın Ankara'daki baba ocağına ateş düştü. Şehidin 2 yıllık evli olduğu 5 aylık da bir kız çocuğu bulunduğu öğrenildi. HSK müfettişi Necip Özalkan'ın abisi şehit Astsubay Üstçavuş Musa 9 ayı Şırnak, Gabar, Cudi, Kuzey Irak ve diğer birçok bölgede operasyonlara katıldı. Sosyal medyadan son paylaşımları dikkat çeken Özalkan'ın göreve gitmeden önce arkadaşlarına vasiyetini de söylediği ortaya çıktı.


Türk pilot Afrin'de 30 saniyede inanılmazı başardı
Gündem

Türk pilot Afrin'de 30 saniyede inanılmazı başardı

Afrin'de, bir tüneldeki PYD hedefini vurmak isteyen Türk pilot, hedefi yukarıdan bomba bırakarak vuramayacağı için, yere 20 metre kadar yaklaşarak hedefi imha etti.
Afrin şehidi Musa Özalkan'ın vasiyeti ortaya çıktı
Gündem

Afrin şehidi Musa Özalkan'ın vasiyeti ortaya çıktı

Zeytin Dalı Harekatı'nın üçüncü gününde teröristlerle girilen çatışmada Piyade Astsubay Üst Çavuş Musa Özalkan şehit oldu. Özalkan'ın göreve gitmeden önce arkadaşlarına vasiyetini söylediği ortaya çıktı.
Fatih Terim'den dikkat çeken Umut Bulut yorumu
Spor

Fatih Terim'den dikkat çeken Umut Bulut yorumu

Galatasaray Teknik Direktörü Fatih Terim, Kayserispor'u 3-1 yendikleri maçtan sonra basın toplantısında konuştu. Terim, zor bir maçı geride bıraktıklarını belirtirken eski oyuncusu Umut Bulut hakkında da dikkat çeken bir yorumda bulundu.
Harekat planı 3 ay sürdü
Gündem

Harekat planı 3 ay sürdü

Zeytin Dalı’nın harekat planı 3 ay önce başladı. 2. Ordu Komutanı Korg. İsmail Metin Temel, sık sık sahadaki hazırlıkları kontrol etti. TSK ve ÖSO’nun hazırlıklarıyla birebir ilgilendi. Bu süre içerisinde İHA’lardan görüntü, MİT’ten sinyal ve ÖSO’dan insan istihbaratı toplandı.