İlk marketimiz mahalle mahalle geziyormuş

00:0026/10/2008, Pazar
G: 25/10/2008, Cumartesi
Yeni Şafak
İlk marketimiz mahalle mahalle geziyormuş
İlk marketimiz mahalle mahalle geziyormuş

Cumhuriyet Ekonomisinin İlk Mucizeleri kitabı, Türkiye'nin ilklerinden bahsediyor. İlk ulusal market zincirimiz olan Migros, ilk satışlarını seyyar satış kamyonlarıyla yapıyor, satış kamyonları semt semt dolaşıyormuş.

Şafak Altun, hazırladığı “Cumhuriyet Ekonomisinin İlk Mucizeleri” kitabında Cumhuriyet ekonomisinin hayatımızı değiştiren ilklerini kayıt altına alıyor. Türkiye'nin ilk kumbarasını kimin dağıttığı, ilk kağıdı kimin ürettiği, Türkiye'de yapılan ilk cam bardaktan ne zaman çay içtiğimiz gibi ilginç detaylar bir zamanların Türkiye'si hakkında fikir veriyor.


UÇAK DÜŞÜREN TAYYARECİ HAVAYOLU KURDU

Türk Havacılığı'nın kurulması dünya havacılığı ile hemen hemen aynı zamanlara denk geliyor. Türkiye'nin uçak düşüren ilk tayyarecisi ünvanına sahip olan Vecihi Hürkuş 1924'de Yunan uçaklarından ele geçen motorlardan ilk Türk tipi uçağı yaptı. 1930'da 2. tip uçağını yapan Hürkuş, 1954'de ise Hürkuş Havayolları'nı faaliyete geçirdi. Karayollarının ilk otobüs firması ise Kamil Koç'tu. 1923 yılında manda arabalarıyla yük taşıyan Kamil Koç, 1926'da sürücü kursuna katılarak ehliyet aldı. Aynı yıl Ford marka bir araba alarak Bursa, Bilecik Karaköy Tren İstasyonu arasında yolcu taşımacılığına ilk adımı attı.


CAMLAR ELLE ÜRETİLİYORDU

1933 yılında hazırlanan 1. Beş Yıllık Sanayi Planında cam sanayinin kurulması öngörülmekteydi. Bu görev İş Bankası'na verilmişti. İlk yıllar üretim elle yapılıyordu. 1946'da Belçika'dan, 1948'de Çekoslavakya'dan getirtilen makinalarla üretim mekaniğe geçti. Kağıdın üretilmesi tartışmaları 1920'lerde başlamıştı ama ilk girişim 1928'de oldu. Girişimde bulunmak isteyen Mehmet Ali Kağıtçı'nın karşısına pek çok engel çıktı. İlk kağıt fabrikası Sümerbank'a bağlı olarak ancak 1934'de kuruldu ve 1936'da deneme üretimi yapıldı.


AYAKKABI VURUNCA FABRİKASINI AÇTI

Ali Rıza Erten 1918'de çayın Karadeniz Bölgesi'nde üretilebileceği konusunda bir çalışma yapmıştı. Ancak köylülerin çayı kabullenmesi çok kolay olmadı. Halka dağıtılan çay fidanları ve tohumları istenilen başarıyı yakalayamadı. Tiryakisi olduğumuz çay ülkemizde ancak 1939'da Batum'dan getirtilen çay fidanlarıyla üretildi. On üç yaşında ayakkabı makinaları imalatıyla sektöre adım atan Mustafa Yeşil, askerdeki ayakkabıları ayağını vurunca, 'askerin ayağını acıtmayan postal yapmalıyım' diyerek ayakkabı üretimine başladı. Yeşil Kundura 1974'de ülkenin ilk ayakkabı ihracatını gerçekleştirdi. Türkiye'nin ilk ulusal market zinciri Migros ise ilk satışlarını seyyar satış kamyonlarıyla yapıyordu. 1955'te her sabah Eminönü Hal Binası'ndan yola çıkan Migros'un satış kamyonları İstanbul'un çeşitli semtlerine uğruyordu. Pazar hariç her gün dolaşan kamyonlarda halk sepetini koluna takıyor, raflardan mal seçiyor, pazarlık yapmadan ücretini ödüyordu. Daha sonraki yıllarda iki kasalı küçük marketler faaliyete geçti.